Organy w Bazylice Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Leżajsku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Organy w nawie głównej.

Organy znajdujące się w Bazylice Zwiastowania NMP oo. bernardynów w Leżajsku należą do najcenniejszych zabytków tego typu nie tylko w Polsce, lecz także w Europie.

Historia[edytuj]

Pochodzenie organów datuje się na drugą połowę XVII wieku, a sfinansowanie ich powstania zawdzięcza się rodzinie Potockich. Pierwszym ich twórcą był Stanisław Studziński z Przeworska, który rozpoczął pracę nad instrumentem w 1680 roku i przerwał ją w 1682 r. Dalsze prace i udoskonalenia wykonał Jan Głowiński z Krakowa w latach 1686-1693. W latach 1903-1905 organy zostały przebudowane w stylu romantycznym przez Aleksandra Żebrowskiego. Kolejnym etapem powstawania tego dzieła instrumentalnego były prace Roberta Polcyna z Poznania w zakresie poprawy brzmienia barokowego organów w latach 1965-1968. Renowacja instrumentu została wykonana w latach 2000-2003 przez francuską firmę Manufacture Provençale d'Orgues oraz Adama Wolańskiego[1][2].

Budowa instrumentu[edytuj]

Główne organy bazyliki mają trakturę mechaniczną i 40 głosów. Małe organy w nawach bocznych mają 21 głosów (organy południowe) i 13 głosów (organy północne). Wyposażone są ponadto w urządzenia dodatkowe jak: kukułka, bęben (tympan), ptaszki, horribile. Piszczałki efektu horribile, naśladującego dźwięk kilku bębnów, znajdują się na filarach bocznych nawy głównej[2]. Organy główne posiadają też pełny głos 32', co oznacza, że największa piszczałka ma ponad 10 m długości. 4 szafy organów głównych, połączone z dekoracją chóru, stanowią monumentalną fasadę wypełniającą zachodnią ścianę bazyliki aż po sklepienie. Organy główne mają w ten sposób 15 m wysokości i 7,5 m szerokości, jednak kompozycja architektoniczna prospektu łączy je nierozerwalnie również z dwoma sąsiednimi instrumentami w nawach bocznych, tworząc jeden monumentalny zespół organowy, na którym – jedynym w świecie – może grać 3 organistów równocześnie[1].

Dekoracje[edytuj]

Nadzwyczaj bogata dekoracja snycerska prospektu organowego wykonana została przez samych braci zakonnych. Dzięki nim wartości muzyczne zostały zespolone ze wspaniałą strukturą architektoniczną[1].

Dyspozycja[edytuj]

Organy w nawie południowej
Organy w nawie północnej

Organy wielkie w nawie głównej[1][edytuj]

Organy w nawie głównej - detal (Rückpositiv)
Organy w nawie głównej - detal (Oberwerk)
Manuał I [C–f3]
Pryncypał 16'
Praestant 8'
Flet Major 8'
Gemshorn 8'
Octava 4'
Flet Minor 4'
Quinta 2 2/3'
Superoctava 2'
Octavin 1'
Cornet 3-4 x
Mixtura Minor 3-4 x
Mixtura Major 5-6 x
Cymbel 7-10 x
Trompet 8'
Manuał II [C–f3]
Pryncypał 8'
Salicet 8'
Flet Bambusowy 8'
Octava 4'
Flet Bambusowy 4'
Flauto 2'
Sesquialtera 2 x
Mixtura 4 x
Dulcian 8'
Manuał III [C–f3]
Bourdon 8'
Quintadena 8'
Gemshorn 4'
Pryncypał 2'
Quinta 1 1/3'
Acuta 3-5 x
Vox Humana 8'
Pedał [C–d1]
Subcontrabas 32'
Pryncypałbas 16'
Violonbas 16'
Subbas 16'
Pryncypał 8'
Fletbas 8'
Pryncypał 4'
Mixturbas 4 x
Bombardon 16'
Trompet 8'
  • Połączenia:  II-I, III-I, III-II, I-P, II-P, III-P,
  • Tremulant manuału II,
  • Żaluzja manuału III,
  • Efekty specjalne: orzeł, horribile, bęben, ptaszki, kukułka.

Organy w nawie południowej[3][edytuj]

Manuał I [C–f3]
Pryncypał 8'
Rurflet 8'
Oktawa 4'
Flet Leśny 2'
Mixtura 4-6 x
Trompet 8'
Manuał II [C–f3]
Flet Major 8'
Quintadena 8'
Pryncypał 4'
Flet Minor 4'
Oktawa 2'
Kwintflet 1 1/3'
Sesquialtera 2 x
Terccymbel 3 x
Acuta 3-5 x
Dulcian 8'
Pedał [C–d1]
Subbas 16'
Pryncypałbas 8'
Bourdonbas 8'
Oktawa Włoska 4'
Fagot 8'
  • Połączenia: II-I, I-P, II-P,
  • Dulcian wibrator.

Organy w nawie północnej[4][edytuj]

Manuał I [C–f3]
Flet Major 8'
Salicjonał 8'
Pryncypał 4'
Flet Minor 4'
Kwinta 2 2/3'
Oktawa 2'
Róg Nocny 2'
Tercja 1 3/5'
Flautino 1'
Mixtura 3-4 x
Pedał [C–d1]
Subbas 16'
Pryncypał 8'
Róg Nocny 4'
  • Połączenie I-P

Przypisy

  1. a b c d Marcin Brol, Organy - Polskie Wirtualne Centrum Organowe, www.organy.art.pl [dostęp 2017-04-20].
  2. a b Powiat leżajski - Warto zobaczyć - Organy leżajskie, www.starostwo.lezajsk.pl [dostęp 2017-04-20] (pol.).
  3. Marcin Brol, Bazylika oo. Bernardynów (organy w kaplicy Matki Bożej) - Polskie Wirtualne Centrum Organowe, www.organy.art.pl [dostęp 2017-04-20].
  4. Marcin Brol, Bazylika oo. Bernardynów (organy w kaplicy św. Franciszka) - Polskie Wirtualne Centrum Organowe, www.organy.art.pl [dostęp 2017-04-20].