Pelikan różowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pelikan różowy
Pelecanus onocrotalus[1]
Linnaeus, 1758
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd pelikanowe
Podrząd pelikanowce
Rodzina pelikany
Rodzaj Pelecanus
Gatunek pelikan różowy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     okres lęgowy

     występuje przez cały rok

     zimowiska

Pelikan różowy[3], pelikan baba[4] (Pelecanus onocrotalus) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny pelikanów (Pelecanidae), zamieszkujący wyspowo południowo-wschodnią Europę, zachodnią, środkową i południową Azję oraz Afrykę Subsaharyjską. Sporadycznie zalatuje do Polski. Nie jest zagrożony.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Jest to gatunek monotypowy[5][6]. Niektóre populacje afrykańskie i azjatyckie wydzielano dawniej do podgatunku P. o. roseus, jednak ze względu na dużą zmienność osobniczą nie jest on obecnie uznawany[6].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Pelikan różowy występuje wyspowo w Afryce Subsaharyjskiej, na Bliskim Wschodzie, subkontynencie indyjskim, nad Morzem Kaspijskim, Aralskim, nad jeziorem Bałchasz, w górnym biegu Irtyszu, w delcie Dunaju, oraz być może na pograniczu grecko-albańskim. Północne populacje są wędrowne, pozostałe są osiadłe (rozpraszające się poza sezonem lęgowym) lub koczownicze (przemieszczające się w poszukiwaniu odpowiednich żerowisk)[2].

Do Polski zalatuje sporadycznie[7] – do 2018 odnotowano 77 stwierdzeń, łącznie obserwowano około 107 osobników[8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Osobnik z zoo
Żuraw indyjski (Grus antigone) i pelikan różowy (Pelecanus onocrotalus)
Pelikany różowe w czasie łowienia ryb
Wygląd zewnętrzny

Upierzenie białe, w okresie godowym intensywnie różowe. Na głowie w okresie godowym wyrasta czub, na piersi i wokół oka żółte plamy, lotki pierwszorzędowe czarne, drugorzędowe czarne od spodu, a białe z wierzchu. Dziób niebieski w górnej części zakończony małym haczykiem, torba żółta o pojemności ok. 13 litrów. Młode brunatne, dziób i torba niebieskie.

Rozmiary
  • długość ciała ok. 160–165 cm[9]
  • rozpiętość skrzydeł ok. 240 cm[9]
Masa ciała

7–12 kg

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Tereny podmokłe, delty rzek, jeziora z wyspami lub szerokim pasem trzcin, zalewy, rzadziej morskie wybrzeża.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Są one ptakami stadnymi, często można je obserwować, gdy lecą w charakterystycznym, ukośnym szyku.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

  • Pelikany są głównie ptakami rybożernymi, chociaż od czasu do czasu żywią się skorupiakami, pierścienicami i szczątkami organicznymi.
  • Technika łowienia ryb u poszczególnych gatunków pelikanów bywa różna. Pelikany różowe najchętniej łowią wspólnie, podczas gdy pelikany brunatne chwytają zdobycz podczas nurkowania.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Jajo z kolekcji muzealnej
Okres lęgowy
Okres lęgowy pelikanów różowych w klimacie umiarkowanym przypada na wiosnę; w Afryce lęgnie się przez cały rok, a w Indiach od lutego do kwietnia[2].
Gniazdo
Tworzy duże kolonie lęgowe. Gniazdo w formie platformy z udeptanych roślin wodnych (najczęściej trzciny), gałązek i błota, wyłącznie na ziemi.
Jaja
Samica składa 2–3 białych jaj o średniej masie 165 g. Są to – proporcjonalnie do masy ciała samicy – jedne z najlżejszych jaj ptasich: stosunek masy jaja do średniej masy samicy (ok. 10 000 g) wynosi zaledwie 1,65%, a całego zniesienia (średnio 2,5 jaja) – ok. 4,1%[10].
Wysiadywanie
Jaja wysiadywane są przez okres 30 dni przez obydwoje rodziców.
Pisklęta i dorastanie
Gniazdowniki, młodymi opiekują się oboje rodzice. Pisklęta są po wykluciu nagie. Pozostają w gnieździe od 85 do 105 dni. Rodzice połykają zdobycz i przetwarzają ją w wolu na papkę, a potem zwracają ją do rozciągliwej kieszeni, znajdującej się pod dolną szczęką. Pisklęta wkładają do kieszeni całą głowę i zjadają pokarm. Pelikany osiągają dojrzałość płciową w wieku 3–4 lat.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje pelikana różowego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2015 roku liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International, mieściła się w przedziale 265–295 tysięcy osobników. Globalny trend liczebności populacji nie jest znany[2].

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[11]. Obserwowany m.in. w Wielikącie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pelecanus onocrotalus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d Pelecanus onocrotalus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  3. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Pelecanidae Rafinesque 1815 – pelikany – Pelicans (Wersja: 2021-01-16). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-05-21].
  4. pelikany, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-05-21].
  5. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Ibis, spoonbills, herons, Hamerkop, Shoebill, pelicans (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-05-21].
  6. a b Great White Pelican (Pelecanus onocrotalus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-19)].
  7. Ciekawostka ornitologiczna koło Ełku - przyleciał różowy pelikan. W: Nauka w Polsce [on-line]. Polska Agencja Prasowa (PAP), 2010-06-14. [dostęp 2019-09-03].
  8. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 35. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2018. „Ornis Polonica”. 60, s. 125–160, 2019. 
  9. a b P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-341-X.
  10. Makatsch Wolfgang: Ptak i gniazdo, jajo, pisklę, wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1957, s. 160
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]