Pracuj Polaku powoli
Pracuj Polaku powoli (pPp) – graffiti przedstawiające często żółwia lub ciąg liter, malowane w ramach akcji małego sabotażu od 1941 roku przez patriotyczne młodzieżówki polskie (harcerstwo i tym podobne) na murach i chodnikach okupowanej przez Niemców Polski. Żółwie te zachęcać miały Polaków (zmuszonych do pracy na rzecz niemieckiego okupanta) do nieprzejawiania zapału w tej pracy.
W ramach akcji „Żółw” wykonano olbrzymią liczbę rysunków. Ludzie je wykonujący modyfikowali często hasło „pracuj Polaku powoli”. Pojawiały się między innymi hasła: „Dla wroga pracuj powoli”, „Pracując wolniej przyspieszysz koniec wojny”, „Bądź powolny jak żółw pracując dla szkopów” czy „To jest żółw. Tak jak on poruszaj się pracując dla Niemca”[1].
Okupowana Polska
[edytuj | edytuj kod]3 lutego 1941 roku w niektórych miejscach Generalnego Gubernatorstwa pojawiły się tablice z napisem „Pracuj powoli”, a 9 kwietnia „Polaku. Pracowniku Polski. Pracuj Powoli” (powtarzane w skrócie PPPPP). 29 listopada policja znalazła w Poznaniu ulotki, które głosiły, że pierwszym przykazaniem Polaka jest „Pracuj powoli”; kolejne głosiły: „Często zmyślaj choroby”, „Siedź długo w sroczu”, „Nie dokręcaj śrub”, „Wynoś jak najwięcej przedmiotów w kieszeniach, ale nie daj się chwycić Werkschutzowi”[2]. W niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym na Majdanku zachowała się rzeźba żółwia, wykonana przez więźnia-rzeźbiarza Marię Albina Bonieckiego zawierająca ukryte przesłanie „Pracuj powoli i bez zapału, nie śpiesz się, bądź jednak w ciągłym ruchu, by nie dawać kapo oraz załodze obozu pretekstu do bicia”[3].
Taktyka ta, obok bumelanctwa, wynoszenia sprzętu i jawnego sabotażu, stanowiła najpotężniejszą broń w walce robotników z niemiecką okupacją[4]. W czerwcu 1943 roku ekonomista doktor Föhl donosił, że „około jedna trzecia robotników w Generalnym Gubernatorstwie pracuje nie więcej niż 4 godziny dziennie i wspiera nielegalną produkcję... Samowolne przerwy w pracy doprowadziły w niektórych przedsiębiorstwach do strat sięgających 30%”[5]. Hasło to było używane również przez polskich kolejarzy[6].
Protektorat Czech i Moraw
[edytuj | edytuj kod]W Protektoracie Czech i Moraw hasło „Pracuj pomalu”[7] było wspierane przez czechosłowacki rząd emigracyjny[8] oraz działającą w podziemiu Komunistyczną Partię Czechosłowacji[9] i według sowieckich danych doprowadziło do 20% spadku produkcji[9]. 2 października 1941 roku roku feldmarszałek Fedor von Bock napisał w swoim dzienniku: „Sytuacja w Serbii jest poważna. Kryzys narasta również w Holandii, Norwegii i Protektoracie. Brytyjczycy wymyślili spektakularne hasło propagandowe dla krajów okupowanych. Brzmi ono: „Pracuj powoli!””[10].
16 maja 1942 roku sowiecka agencja prasowa Sowinformbiuro, powołując się na niemieckiego dezertera, donosiła: „Robotnicy starają się pracować jak najwolniej, aby zmniejszyć produkcję wojskową; niszczą maszyny i urządzenia. Popularnym hasłem wśród Czechów jest: „Jeśli kochasz Czechosłowację, pracuj powoli”... Gestapo prześladuje czeskich patriotów, rozstrzeliwuje setki osób, ale to nie pomaga. Sabotaż nie ustaje, wręcz przeciwnie, przybiera coraz większe rozmiary”[11].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Czesław Michalski: Wojna warszawsko-niemiecka. Wyd. 2. Warszawa: Czytelnik, 1974, s. 378.
- ↑ Czesław Łuczak: Od pierwszej do ostatniej godziny drugiej wojny światowej: dzieje Polski i Polaków. Poznań: Pracownia Serwisu Oprogramowania, 1995, s. 129, 137, 171. ISBN 978-83-901155-3-5.
- ↑ Jedyne takie. Rzeźby powstałe na terenie KL Lublin w 1943 roku. Żółw. Państwowe Muzeum na Majdanku. [dostęp 2026-01-24]. (pol.).
- ↑ Joanna K.M. Hanson: The Civilian Population and the Warsaw Uprising of 1944. Cambridge: Cambridge University Press, 2004, s. 22. ISBN 978-0-521-53119-1.
- ↑ Witold Biegański: Polish Resistance Movement in Poland and Abroad, 1939-1945. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 42. ISBN 978-83-01-06860-8.
- ↑ Janusz Gmitruk: Żołnierze żelaznych szlaków: wspomnienia polskich kolejarzy 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1988, s. 9. ISBN 978-83-11-07507-8.
- ↑ Česko za Protektorátu. Dějepis.com. [dostęp 2026-01-24]. (cz.).
- ↑ Livia Rothkirchen: The Jews of Bohemia and Moravia: Facing the Holocaust. Lincoln: University of Nebraska Press, 2006, s. 205. ISBN 978-0-8032-0502-4.
- ↑ a b Коммунистические партии оккупированных стран – вдохновители и организаторы движения Сопротивления. История.Ру. [dostęp 2026-01-24]. (ros.).
- ↑ Fedor von Bock: Generalfeldmarschall Fedor von Bock. Zwischen Pflicht und Verweigerung. Das Kriegstagebuch. München, Berlin: Herbig, 1995, s. 543. ISBN 978-3-7766-1909-6.
- ↑ Сводки Советского Информбюро за 16 мая 1942 года Великой Отечественной войны. RusTeam.media. [dostęp 2026-01-24]. (ros.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Żółw a sprawa polska. Warszawa.pl. [dostęp 2026-01-24]. (pol.).