Samaria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
 Ten artykuł dotyczy starożytnego miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Samarytanin, w tle ruiny Samarii
zdjęcie z Encyklopedii Żydowskiej

Samaria (hebr. שומרון, akad. Samerina[1], Samirina[2]) − ruiny starożytnego miasta położonego w Samarii, w środkowej części Izraela. Miejsce wykopalisk archeologicznych znajduje się pod administracją Autonomii Palestyńskiej.

Nazwa pochodzi od hebrajskiego słowa „Szomron”, oznaczającego należące do rodu Szemera lub strażnica. Od miasta nazwę wzięło północne państwo Izraela oraz kraina geograficzna Samaria.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Samaria

Miasto Samaria (Szamir) zostało założone przez izraelskiego króla Omriego (IX wiek p.n.e.) w miejscu kupionym od niejakiego Szemera na górze Samaria na terytorium plemienia Manassesa. Przez około 200 lat było stolicą północnego, dziesięcioplemiennego królestwa Izraela. Rozbudowane przez króla Achaba jako siedziba kultu Baala, pełniło rolę rywalki Jerozolimy, stolicy królestwa Judy, gdzie znajdował się ośrodek oddawania czci Jahwe. Samaria często była potępiana przez proroków Starego Testamentu jako miejsce zepsucia, bałwochwalstwa i fałszywego kultu.

Samaria została zdobyta przez Asyryjczyków w 740 i 722 roku p.n.e. a jej ludność wysiedlono do Mezopotamii i Medii. W czasach rzymskich Herod Wielki na jej ruinach zbudował miasto Sebaste. Dziś pozostałości Samarii, znane jako Szomeron, lokuje się w okolicach arabskiej wsi Sabastija (55 km na północ od Jerozolimy i 11 km na północny wschód od Szechem). Archeolodzy znaleźli w tym miejscu ponad 500 fragmentów przedmiotów z kości słoniowej, co potwierdza biblijną wzmiankę o „domach z kości słoniowej” i innych przejawach zamiłowania do luksusu w czasach Achaba. W latach 1908-1910 odkryto ok. 60 inskrypcji zwanych „ostrakami z Samarii”.

Od głównego miasta i swojej stolicy całe dziesięcioplemienne północne królestwo Izraela i jego obszar nazywane były czasem Samarią. Achab jest w Starym Testamencie nazywany „Królem Samarii” (1 Krl 21,1).

W VIII wieku p.n.e. królestwo Samarii stało się celem podbojów Asyrii. Asyryjski władca Tiglat-Pileser III uzależnił Samarię i uczynił ją jednym terytoriów lennych swojego mocarstwa (według pisma klinowego Samerina). Ostatecznie stolica Samaria została zdobyta w 722 roku p.n.e. przez Salmanasara V.

Asyryjczycy deportowali dziesięć plemion północnego Izraela po całym terytorium swojego mocarstwa. Tereny byłego królestwa Samarii zasiedlili przedstawicielami innych podbitych ludów. Nowi mieszkańcy Samarii stworzyli nową, synkretyczną religię i z czasem zespolili się w naród zwany Samarytanami.

W I wieku n.e. terytorium w rzymskiej Palestynie, w prowincji Syria było zamieszkane przez Samarytan. Samaria rozdzielała dwie, zamieszkane przez Żydów prowincje rzymskie: Judeę i Galileę. Ze względu na antagonizmy pomiędzy Żydami i Samarytanami, była omijana przez Żydów.

Prowincja asyryjska Samerina[edytuj | edytuj kod]

Po podboju krolestwa Izraela przez asyryjskiego króla Salmanasara V (726-722 p.n.e.) z południowej części tego królestwa utworzona została nowa asyryjska prowincja, której stolicą stała się Samaria, nazywana przez Asyryjczyków Sameriną[1][2]. Stolica dała swą nazwę prowincji, która stała się znana jako prowincja Samerina[2]. Prowincja ta wzmiankowana jest w jednym z tekstów administracyjnych z czasów panowania króla Sargona II (722-705 p.n.e.)[1]. Z kolei w asyryjskiej kronice eponimów wymieniany jest gubernator Sameriny o imieniu Nabu-kenu-usur, który za rządów Sennacheryba (704-681 p.n.e.) pełnić miał w 690 r. p.n.e. urząd limmu[1][3]. Znany jest też inny gubernator Sameriny o imieniu Nabu-szar-ahheszu, który pełnić miał urząd limmu po 648 r. p.n.e. (dokładna data nieznana) za rządów Aszurbanipala (669-627? p.n.e.)[1].

Archeologia[edytuj | edytuj kod]

Nowoczesne badania archeologiczne w Samarii zapoczątkowali G.A. Reisner i C.S. Fisher w latach 1908-1910[4]. W okresie międzywojennym pracami wykopaliskowymi kierował m.in. J.W. Crowfoot[5].

Archeolodzy wyróżnili siedem warstw archeologicznych z epoki żelaza, z których najstarsza pochodziła z IX w. p.n.e. Miasto składało się z miasta górnego i dolnego. Górne miasto, zajmowane przez rezydencję królewską, otoczone było dwoma liniami murów. Pierwszy mur, przypisywany Omriemu, otaczał obszar o powierzchni 4 akrów. Miał grubość 1,6 m i był wykonany z dokładnie przylegających do siebie kamieni. Później dobudowano nowy, mocniejszy mur kazamatowy, otaczający większy obszar[6].

Wewnątrz murów odnaleziono cztery znaczące budowle[7]:

  • pałac królewski, zbudowany według wzorów kananejskich z późnej epoki brązu. Składał się z dziedzińca wewnętrznego otoczonego pomieszczeniami
  • „Dom z kości słoniowej” – budowla zawierająca prawie 200 przedmiotów ozdobnych z kości słoniowej zawierających motywy egipskie i fenickie. Nazwę nadaną obiektowi zainspirowały słowa z Księgi Amosa: „zniszczeją domy z kości słoniowej” (Am 3,15 BT)
  • magazyny, w których znaleziono liczne ostraka
  • cysterna

Badania archeologiczne dostarczyły również wiedzy o Samarii z czasów późniejszych – perskich, hellenistycznych i rzymskich.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Radner K., Provinz. C, w: Reallexikon..., s. 62.
  2. a b c hasło Ṣamirina (place), w: Assyrian empire builders - People, gods and places (ang.). ucl.ac.uk. [dostęp 2015-09-22].
  3. Assyrian Eponym List (ang.). oracc.museum.upenn.edu. [dostęp 2015-09-22].
  4. Gądecki, s. 86.
  5. Gądecki, s. 89.
  6. Gądecki, ss. 302-303.
  7. Gądecki, ss. 303-306.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Gądecki: Archeologia biblijna. T. I. Gniezno: Gaudentinum, 1994. ISBN 83-85654-24-0.
  • Radner K., Provinz. C, w: Reallexikon der Assyriologie, tom XI (Prinz, Prinzessin - Samug), Walter de Gruyter, Berlin - New York 2006-2008, s. 42-68.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]