Przejdź do zawartości

Trójjedyny mózg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Trójjedyny mózg albo Trójdzielny mózg (Triune brain) – pojęcie opracowane przez amerykańskiego biologa Paula Macleana w latach 1950-1960 i publikowane kilkakrotnie pod tą nazwą od 1970 roku. Według jego teorii procesy ewolucyjne mają być odzwierciedlone w funkcjach i strukturach ludzkiego mózgu. Koncepcja ta zakłada istnienie trzech części mózgu: mózgu gadziego (reptilian brain), mózgu ssaczego (mammalian brain) i kory mózgowej (neocortex)[1].

Podział mózgu

[edytuj | edytuj kod]

Mózg gadzi

[edytuj | edytuj kod]

Obejmuje obszar pnia mózgowego i rdzeń kręgowy. To najstarsza część mózgu. Mózg gadzi odpowiada za podstawowe funkcje życiowe i automatyczne procesy (m.in. oddychanie, regulowanie pracy serca). Pozwala na wykrycie zagrożenia oraz zapewnienie bezpieczeństwa. W skład gadziego mózgu wchodzą jądra podstawy, odpowiedzialne za dominację i zachowania terytorialne. Odpowiadają za reakcję „walka, ucieczka lub zamrożenie”, skracają czas reakcji oraz zatrzymują racjonalne myślenie[2].

Mózg ssaczy

[edytuj | edytuj kod]

Mózg ssaczy (albo mózg paleossaczy) to inaczej układ limbiczny, który odpowiada za emocje i podstawowe zachowania społeczne. Mózg ssaczy ściśle współpracuje z pniem mózgu i jest odpowiedzialny za przeżywanie emocji i przechowywanie uczuć. W głównej mierze generuje podstawowe zachowania społeczne. Bierze udział w tworzeniu wspomnień i reakcji lękowych. Pozwala na odczuwanie przywiązania bądź niechęci do kogoś lub czegoś. Odpowiada za reprodukcję i instynktowne zachowania rodzicielskie[2].

Kora mózgowa

[edytuj | edytuj kod]

Kora mózgowa (mózg nowossaczy albo mózg racjonalny[3]) jest odpowiedzialna za analizę, wyciąganie wniosków, złożone procesy decyzyjne, planowanie, język, a także myślenie abstrakcyjne. Jest to inaczej mózg racjonalny. Jego częścią są płaty czołowe[2].

Odbiór teorii w środowiskach naukowych

[edytuj | edytuj kod]

W środowisku naukowym koncepcja została mocno skrytykowana i w większości odrzucona[1]. Założenia dotyczące ewolucji anatomii mózgu różnych klas kręgowców są błędne, a ich wyniki są nie do utrzymania. Funkcjonalny podział anatomii mózgu jest nadmiernie uproszczony. Na przykład dowody wskazują, że nawet najwcześniejsze ssaki rozwinęły korę mózgową oraz że ptaki i gady mają obszary mózgu podobne do kory nowej. Przemawia za tym fakt, że sprawność poznawcza niektórych ptaków, na przykład w zakresie języka lub wytwarzania narzędzi, jest nie mniejsza niż u wielkich małp[4]

Jedynie nieliczni badacze, tacy jak Jaak Panksepp, przyjęli tę koncepcję z zainteresowaniem[5].

Jednak teoria trójjedynego mózgu, choć odrzucona przez większość naukowców, jest szeroko rozpowszechniona wśród psychologów. Koncepcja mózgu gadziego, ssaczego i kory nowej pomaga im w prosty sposób, choć z przymrużeniem oka, wyjaśniać klientom źródła ich emocji[1].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. a b c Jak działa mózg wg koncepcji MacLeana ? - JustinBrain [online], justinbrain.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  2. a b c https://wylecz.to/uklad-nerwowy-i-psychiatria/gadzi-mozg/
  3. Trójjedyny mózg: czyli trzy mózgi w ciele jednej osoby - Piękno umysłu [online], pieknoumyslu.com [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  4. G. F. Streidter: Principles of Brain Evolution. Sinauer Associates, Sunderland MA (USA) 2005, ISBN 0-87893-820-6.
  5. Jaak Panksepp: Vorwort. In: Gerald A. Cory, Russell Gardner (Hrsg.): The Evolutionary Neuroethology of Paul MacLean: Convergences and Frontiers. Praeger Publishers, 2002, ISBN 0-275-97219-4.