William Brown

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
William Brown
Ilustracja
admirał
Data i miejsce urodzenia 22 czerwca 1777
Foxford
Data i miejsce śmierci 3 marca 1857
Buenos Aires
Przebieg służby
Lata służby 1810-1843
Siły zbrojne Naval Jack of Argentina.svg Armada de la República Argentina
Główne wojny i bitwy wojna o niepodległość Argentyny, wojna brazylijsko-argentyńska, wojna domowa w Urugwaju


William Brown (hiszp. Guillermo Brown, ur. 22 czerwca 1777 w Foxford, zm. 3 marca 1857) – admirał irlandzkiego pochodzenia, argentyński bohater narodowy, „ojciec marynarki argentyńskiej”.

Urodził się w Foxford (hr. Mayo) w Irlandii[1]. W 1886 wraz z rodziną wyemigrował do Ameryki i osiadł w Filadelfii. Osierocony wkrótce potem, zaciągnął się na statek kupiecki, gdzie rozpoczął służbę chłopca okrętowego[2]

W 1796 roku został siłą wcielony do Royal Navy; dostał się do francuskiej niewoli, z której zbiegł, ale został ponownie uwięziony. Po kolejnej ucieczce (z [Verdun), przez Niemcy, w 1809 r. powrócił do Anglii; w tym roku ożenił się z Elizą Chitty[3]. Kupił były francuski statek korsarski, który ochrzcił „Eliza” i na którym popłynął do Ameryki Południowej. Statek ten natychmiast utracił przez błąd nawigacyjny, ale ocalił ładunek, ze sprzedaży którego nabył szkuner „Industria” i rozpoczął regularną żeglugę między Buenos Aires a Montevideo[4], głównie handlując bronią i amunicją[3]. W 1810 przyłączył się do walczących o niepodległość Argentyńczyków, gdy hiszpańska eskadra, blokująca Buenos Aires, zarekwirowała jego statek. Zorganizował wówczas wypad i zdobył jedną z jednostek blokadowych[3]. W 1812 wyjechał do Anglii, skąd wrócił wraz ze swoją rodziną[3]. W 1814 został mianowany dowódcą nowo powstałej floty Argentyny[3].

Z tą flotą zaatakował 10 marca liczącą 9 okrętów flotyllę hiszpańską zakotwiczoną pod osłoną baterii nadbrzeżnej koło wyspy Martín García. Po śmierci pilota, flagowiec Browna wszedł na mieliznę, a reszta eskadry umknęła; osamotniony okręt bronił się przez 12 godzin, aż kolejny przypływ pozwolił mu zejść z mielizny. Brown dokonał awaryjnych napraw postrzelanej jednostki, zamustrował nową załogę (z poprzedniej połowa zginęła lub była ranna) i 16 marca uderzył ponownie. Tym razem wysadził pod ogniem desant, który wziął szturmem baterie nadbrzeżne; Hiszpanie porzucili pozycje obronne i zapasy na brzegu, zaokrętowali się i odpłynęli w górę rzeki Urugwaj[5]. Następnie 20 kwietnia z eskadrą 7 okrętów zablokował Montevideo oblegane przez 4000 żołnierzy gen. Rondeau. Wobec tego nowego zagrożenia, 20 maja z Montevideo wyszła eskadra hiszpańska (13 okrętów), aby przełamać argentyńską blokadę. Brown odciągnął nieprzyjaciela od portu, nim podjął walkę, która trwała łącznie trzy dni[6]. W ciągu walk, trzy jednostki hiszpańskie zostały zdobyte, a trzy kolejne - spalone przez własne załogi; flagowiec Browna ścigał nieprzyjaciela aż do portu w Montevideo[7]. W następstwie klęski i wzmocnienia sił oblegających, 20 czerwca Montevideo się poddało (w ręce argentyńskie wpadło m.in. 500 dział i 100 statków)[8].

W 1827 r. Brown dowodził flotą Zjednoczonych Prowincji de La Plata w wojnie z Brazylią, której zadał klęskę w bitwie pod Juncal, 8–9 lutego 1827 r., zdobywając 12 jednostek wroga, bez strat własnych.

W latach 1842–1843 brał udział w działaniach wojny domowej w Urugwaju, kiedy to Argentyna wsparła frakcję „białych”, popierającą prezydenta Manuela Oribe. 15 sierpnia 1842 r. w trzech potyczkach pod Montevideo rozbił flotyllę rzeczną dowodzoną przez przyszłego bohatera Włoch, Giuseppe Garibaldiego, którego wziął do niewoli, a następnie ocalił przed egzekucją (w dowód wdzięczności, w późniejszych latach Garibaldi nazwał jednego ze swych wnuków William, właśnie na cześć Browna).

Brown zmarł w 1857 r. i został pochowany z honorami wojskowymi. Jest bohaterem narodowym Argentyny a jego nazwiskiem nazywano w tym państwie okręty wojenne, administracyjne jednostki terytorialne, uniwersytet i kluby sportowe.

Argentyna i Irlandia rozgrywają też corocznie mecz w rugby, którego zwycięzca otrzymuje Puchar Admirała Browna.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mulhall 1787 ↓, s. 144.
  2. John Knox Laughton: Brown, William (1777-1857). W: Dictionary of National Biography, 1885–1900. Leslie Stephen (red.). T. 07. 1886, s. 36–37. (ang.)
  3. a b c d e Edmundo Murray: Brown, William (1777-1857) (ang.). W: Irish Migration Studies in Latin America [on-line]. November-December 2005. [dostęp 2018-05-20].
  4. Mulhall 1787 ↓, s. 145.
  5. Mulhall 1787 ↓, s. 146-147.
  6. Marley 2008 ↓, s. 604-605.
  7. Mulhall 1787 ↓, s. 148-149.
  8. Marley 2008 ↓, s. 605.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]