Wojna o niepodległość Turcji
Dwudziestolecie międzywojenne | |||
![]() Zgodnie z ruchem wskazówek zegara: Komitet Reprezentacji zwołany na kongresie w Sivas w celu określenia celów walki narodowej; lud turecki niosący kule na front w wojnie; odjazd ostatnich oddziałów, które dołączyły do wojny, na front na placu Ulus w Ankarze; piechurzy z Kuvâ-yi Milliye; wkroczenie armii tureckiej do İzmiru; kawaleria turecka w pościgu za wrogiem. | |||
Czas |
19 maja 1919 - 11 października 1922 (zawieszenie broni), 24 lipca 1923 (pokój) | ||
---|---|---|---|
Miejsce |
Anatolia, południowo-zachodni Kaukaz, Cylicja, wschodnia Tracja i górna Mezopotamia | ||
Wynik |
Decydujące zwycięstwo Turcji '-Traktat z Kars, traktat z Ankary, traktat z Lozanny '-Rewolucja w Grecji '-Upadek rządu Davida Lloyda George'a w Wielkiej Brytanii '-Zniesienie sułtanatu osmańskiego '-Usunięcie sił alianckich z okupowanych terytoriów '-Ustanowienie Republiki Turcji '-Wymiana ludności Turcja-Grecja' Zachodnia Anatolia, wschodnia Tracja, południowo-zachodni Kaukaz, części Górnej Mezopotamii i Cylicji zostały ponownie podbite przez Turków. Podział Kaukazu przez Turcję i ZSRR Ukształtowanie obecnej granicy turecko-syryjskiej (z wyjątkiem Hatay) Ukształtowanie obecnej granicy turecko-greckiej | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Siły | |||
|
Turecka wojna o niepodległość była wielofrontową walką polityczną i militarną toczoną w latach 1919-1922 w celu zachowania integralności kraju w granicach Narodowego Zastawu Wierności w wyniku okupacji Imperium Osmańskiego przez mocarstwa alianckie, które zostały pokonane w I wojnie światowej. Walczono z armią grecką zmobilizowaną przez Ententę w zachodniej Anatolii; armią francuską na południu; siłami Armenii na wschodzie; milicjami lojalnymi wobec reżimu w Stambule, siłami feudalnymi i separatystami. Front zachodni tych zmagań zapisał się w greckiej pamięci narodowej jako "katastrofa w Azji Mniejszej"[19]. Podczas wojny siły greckie i ormiańskie dokonywały masakr, grabieży i gwałtów na ludności tureckiej w ramach kampanii czystek etnicznych[20][21][22][23] Wojna zakończyła się ustanowieniem Republiki Tureckiej.
Grecka armia wylądowała w Izmirze 15 maja 1919 r. w celu zjednoczenia byłych ziem greckich z ideą Megali Idea, a także w celu zapobieżenia włoskiej okupacji regionu[24]. Po tym Mustafa Kemal Pasza, który był niezadowolony z traktatu rozejmowego Mudros podpisanego w październiku 1918 r. i szukał sposobów na uratowanie kraju, został mianowany IX. Wylądował w Samsun w dniu 19 maja 1919 r. jako Inspektor IX Armii i rozpoczął organizowanie totalnego oporu w całym kraju[25][26]. W tym czasie Dardanele i Cieśnina Stambulska oraz Tracja znajdowały się pod okupacją mocarstw Ententy; Mersin, Adana, Maraş, Antep i Urfa w południowo-wschodniej Anatolii i na Morzu Śródziemnym znajdowały się pod okupacją francuską; Antalya i Muğla znajdowały się pod okupacją włoską. Podczas gdy Ormianie okupowali wschodnią Anatolię, współpracowali również z oddziałami francuskimi na południowym wschodzie. Podobnie wojska brytyjskie były obecne w Eskişehir, Kütahya i Amasya. Z drugiej strony, brytyjski gabinet zdecydował się zaproponować mandat USA nad Anatolią i regionem wzdłuż Cieśniny 19 maja 1919 r., na wniosek lorda Curzona, aby zapobiec rozpadowi Anatolii i usunąć Włochy i Francję z regionu, biorąc pod uwagę niepokoje, które rozpad Turcji wzbudziłby w geografii muzułmańskiej, ponieważ znaczna część Imperium składała się z mas muzułmańskich. Negocjacje pokojowe zostały odłożone do lutego 1920 r. ze względu na proces oceny tej propozycji przez USA. W tym okresie Mustafa Kemal organizował kongresy, aby przygotować ludzi moralnie do wojny i zorganizować opór wojskowy. Mustafa Kemal najpierw planował spowolnić inwazję za pomocą uzbrojonych oddziałów utworzonych z ludu, a następnie stworzyć regularną armię w uzyskanym w ten sposób czasie. Technika wojny partyzanckiej prowadzona przez Kuvâ-yi Milliye odniosła sukces przeciwko Francuzom na południu. Na froncie wschodnim XV Korpus pod dowództwem Kazıma Karabekira odnosił sukcesy przeciwko oddziałom ormiańskim. W ten sposób armia pod dowództwem Kazıma Karabekira zdobyła Sarıkamış, Kars i Gyumri, a traktat z Gyumri został podpisany 3 grudnia 1920 roku. Na froncie zachodnim, chociaż wojska Kuvâ-yi Milliye nie były w stanie pokonać Greków, opóźniały ich działania.
W dniu 22 czerwca 1920 r. grecka ofensywa w Gediz ujawniła konieczność posiadania regularnej armii. W międzyczasie grecki król Aleksander zmarł w wyniku ugryzienia przez małpę. W wyniku referendum były król Konstantyn powrócił z wygnania i ponownie zasiadł na tronie. W wyniku tej nagłej zmiany Grecja straciła całe wsparcie aliantów. Po tym wydarzeniu, 9 grudnia 1920 r. Mustafa Kemal zwolnił Ali Fuata Cebesoya, dowódcę Frontu Zachodniego i podzielił Front Zachodni na dwie części, północną i południową, którymi dowodzili odpowiednio Miralay İsmet Bey i Miralay Refet Bey. W połowie 1920 r. stłumienie 18 wewnętrznych buntów w całym kraju pokazało przewagę regularnej armii. W styczniu 1921 r. ofensywa zwiadowcza zarządzona przez Konstantyna została zatrzymana w pierwszej bitwie pod Inönü. Z drugiej strony, Włochy i Francja zdecydowały się wesprzeć Turcję przeciwko Grecji ze względu na powrót króla, który był wrogo nastawiony podczas I wojny światowej, i zażądały rewizji Sèvres. W wyniku tych żądań Turcja została zaproszona na konferencję londyńską, a autorytet rządu w Ankarze wzrósł w całym kraju. Kiedy Grecy zdali sobie sprawę, że nie mogą skorzystać z konferencji londyńskiej, która rozpoczęła się 23 lutego 1921 r., 23 marca miała miejsce druga bitwa pod Inönü. 1 kwietnia bitwa zakończyła się zwycięstwem Turków.
10 lipca miała miejsce bitwa pod Kütahya-Eskişehir. Po bitwie Afyon, Eskişehir i Kütahya padły ofiarą Greków, a armia turecka wycofała się na wschód od rzeki Sakarya. Po walce postanowiono wysłać na front komisję śledczą TBMM. Po raporcie przedstawionym przez komisję parlamentarną po powrocie z frontu, wydano rozkazy Tekalif-i Milliye w celu zaspokojenia potrzeb sprzętowych armii. Grecy, którzy chcieli umocnić swoje zwycięstwo, rozpoczęli ofensywę 23 sierpnia w celu narzucenia traktatu z Sèvres. Choć Grecy zbliżyli się na odległość 50 kilometrów od Ankary, bitwa pod Sakaryą zakończyła się dla nich porażką. W wyniku wsparcia udzielonego Ankarze przez Włochy, Francję i Rosję oraz embarga nałożonego na Grecję przez mocarstwa Ententy po listopadzie 1920 r., czas działał na korzyść Turków i przeciwko Grekom. Aby raz na zawsze wypędzić greckie wojska z Anatolii, Mustafa Kemal Pasza przez 10 miesięcy szkolił oddziały i starał się zaspokoić ich potrzeby sprzętowe. Sukces ofensywy miał być zapewniony dzięki efektowi nalotów. 26 sierpnia 1922 r. rozpoczęła się ofensywa, a 30 sierpnia stoczono bitwę o pozycję dominującą, w której wojska greckie zostały pokonane. Wycofujące się oddziały greckie były ścigane, a armia turecka wkroczyła do Izmiru 9 września 1922 roku. Do 18 września Grecy zostali całkowicie wyeliminowani z Anatolii. Kiedy armia turecka skierowała się w stronę cieśnin i regionu Stambułu, siły Ententy zaczęły wycofywać się ze Stambułu w procesie zwanym kryzysem dardanelskim. Po tym, greckie wojska w Tracji również zostały wycofane z regionu. Wojna zakończyła się 11 października 1922 r. zawieszeniem broni w Mudanya podpisanym 11 października 1922 r., ograniczonym do frontu wschodniego traktatem z Kars podpisanym 13 października 1921 r. i zakończonym całkowicie traktatem z Lozanny podpisanym 24 lipca 1923 r.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ ABD "Türkiye'nin paylaşılması"nda nasıl rol almıştı [online], OdaTv [dostęp 2024-02-26] .
- ↑ News Times: Milli Mücadele - Milli Mücadele'nin zor şartları - Ermeni Harekatı - Pontus Ayaklanması -. 02 2011. [dostęp 2024-02-26].
- ↑ Celâl Erikan , Rıdvan Akın , Kurtuluş Savaşı tarihi [online], 2008 [dostęp 2024-02-26] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-02] (tur.).
- ↑ Mustafa Kemal Ataturk , Lord Kinross, 1969, ISBN 0-688-01084-9 .
- ↑ Genelkurmay Başkanlığı , Türk İstiklal Harbinde Batı Cephesi, C.II, część 2., Ankara 1999 .
- ↑ Stanley Sandler , Ground Warfare: An International Encyclopedia, Band 1, ABC-CLIO, 2002, ISBN 1-57607-344-0 [dostęp 2024-02-26] (ang.).
- ↑ Centrum Badań Atatürka, (Atatürk Research Centre Journal, wydanie 24, tom VIII, lipiec 1992), Armia turecka: 8,658 oficerów i 199,283 poborowych (=207,941 żołnierzy), armia grecka: 6,546 oficerów i 218,432 poborowych (=224,978) [online] [zarchiwizowane z adresu 2013-06-10] .
- ↑ Alexander Anastasius Pallis , Greece's Anatolian Venture - and After, 1937 (ang.).
- ↑ ATİLLA KOLLU [online] [dostęp 2024-02-26] [zarchiwizowane z adresu 2013-06-10] .
- ↑ Isaiah Friedman , British Miscalculations: The Rise of Muslim Nationalism, 1918-1925, 2012, s.239, ISBN 1-4128-4710-9 (ang.).
- ↑ Charles à Court Repington , After the War, Simon Publications LLC, 2001, s.67, ISBN 1-931313-73-3 (ang.).
- ↑ a b Ronald L. Tarnstrom , Balkan battles, Trogen Books, 1999, s. 107., ISBN 0-922037-14-0 (ang.).
- ↑ Genelkurmay Başkanlığı , Türk İstiklal Harbinde Batı Cephesi, C.II, część 2., Ankara 1999 .
- ↑ Halil Aytekin: Kıbrıs’ta Monarga (Boğaztepe Ermeni Lejyonu Kampı). 2000, s. s.97.
- ↑ Türk Tarih Kurumu Basımevi: Kıbrıs'ta Monarga (Boğaztepe) Ermeni Lejyonu Kampı. 2000. [dostęp 2024-02-26].
- ↑ Genelkurmay Başkanlığı , Türk İstiklal Harbinde Batı Cephesi, C.II, część 2., Ankara 1999 .
- ↑ Dr. Yunus Kobal , Milli Mücadelede İç Ayaklanmalar [online] [dostęp 2024-02-26] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-20] .
- ↑ ATATÜRK VE ULUSAL KURTULUŞ SAVAŞI (T.B.M.M.ne Karşı Ayaklanmalar) [online], 13 października 2012 [dostęp 2024-02-26] [zarchiwizowane z adresu 2012-10-13] .
- ↑ S. Philip Jowett , Armies in the War of Independence 1919-22,, 21 lipca 2015 (ang. • tur.).
- ↑ Turkmen Toreli̇, Trakya’nın isgali ve Yunan Mezalimi (1919-1922), „Tarih Araştırmaları Dergisi”, 31 (51), 2012, s. 237–252, DOI: 10.1501/Tarar_0000000515, ISSN 1015-1826 [dostęp 2024-02-26] (tur. • ang.).
- ↑ J. McCarthy , Death and Exile: The Ethnic Cleansing of Ottoman Muslims 1821-1922., Darwin Press., 1 marca 1998 (ang.).
- ↑ A. Mango , Ataturk: The Biography of the founder of Modern Turkey., Peter Mayer Publishers, 26 sierpnia 2002 (ang.).
- ↑ Tolga Başak , Doğu Anadolu ve Kafkasya’da Ermeniler Tarafından Türklere Karşı Yapılan Etnik Temizlik Hareketlerinin İngiliz Belgelerine Yansıyan Yüzü (1918-1919) / Ethnic Cleansing of the Turks by the Armanian in Eastern Anatolia and the Caucasus as Depicted in English Documents (1918-1919), „Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi”, 2 kwietnia 2018, ISSN 1300-9389 [dostęp 2024-02-26] (tur. • ang.).
- ↑ Zekâi GÜNER , İzmir'in işgali olayının Trakya`daki tepkileri [online], 1993 (tur.).
- ↑ Wayback Machine [online], web.archive.org [dostęp 2024-02-26] [zarchiwizowane z adresu 2021-05-27] .
- ↑ Wayback Machine [online], web.archive.org [dostęp 2024-02-26] [zarchiwizowane z adresu 2012-12-10] .