Wyszogród

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Wyszogród
Panorama Wyszogrodu
Panorama Wyszogrodu
Herb
Herb Wyszogrodu
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat płocki
Gmina Wyszogród
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1065
Prawa miejskie 1398
Burmistrz Jan Boszko
Powierzchnia 12,96[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2687[2]
207,2 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 24
Kod pocztowy 09-450
Tablice rejestracyjne WPL
Położenie na mapie powiatu płockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu płockiego
Wyszogród
Wyszogród
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Wyszogród
Wyszogród
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wyszogród
Wyszogród
Ziemia52°23′20″N 20°11′27″E/52,388889 20,190833
TERC
(TERYT)
1141819154
Urząd miejski
ul. Rębowska 37
09-450 Wyszogród
Strona internetowa

Wyszogródmiasto w Polsce w województwie mazowieckim w powiecie płockim, położone na prawym brzegu Wisły, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wyszogród. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa płockiego.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3].

Według danych z 31 grudnia 2012 miasto miało 2714 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj]

Miasto i Gmina Wyszogród położone są w środkowo-zachodniej części województwa mazowieckiego w powiecie płockim nad Wisłą i ujściem Bzury. Miasto leży na wysokiej, 30-metrowej skarpie na prawym brzegu Wisły. Geograficznie leży na Wysoczyźnie Mazowieckiej. Wyszogród leży na skrzyżowaniu ważnych tras:

Miasto od czasu wybudowania nowego mostu na Wiśle omija się z boku nowoczesną obwodnicą. Wyszogród liczy niespełna 3 tysiące mieszkańców. Dzięki bliskiemu położeniu dużych ośrodków jest łatwo dostępny komunikacyjnie. Do ważniejszych miast kursują autobusy PKS-u. Odległości do niektórych miejscowości:

Nazwa[edytuj]

Nazwa miejscowości wywodząca się ze staropolszczyzny odnosi się do jej wysokiego położenia względem rzeki na Górze Zamkowej oraz oznacza "Wysoki gród" składając się z dwóch członów wyse - "wysoki" oraz gród.

Po raz pierwszy miejscowość zanotowana została w najstarszej Kronice polskiej spisanej w latach 1112–1116 przez Galla Anonima gdzie wspomniana jest pod łacińską nazwą castellum Wysegrad[4] (pol. gród Wyszegrad)[5]

Historia Wyszogrodu[edytuj]

Góra Zamkowa
Jan Luksemburski, król czeski, przejmuje i nadaje jako lenno księciu płockiemu Wacławowi Płock, Wyszogród i Gostynin, 1329, Archiwum Główne Akt Dawnych
 Osobny artykuł: Ziemia wyszogrodzka.

Wyszogród liczy sobie już prawie tysiąc lat i obok Płocka, Czerwińska nad Wisłą i Czerska należy do najstarszych miast nie tylko Mazowsza ale i Polski.

Pomnik bohaterów Bitwy nad Bzurą

W VIII wieku ważny ośrodek kultowy Słowian[6]. Pierwsza pisana wzmianka o Wyszogrodzie datowana jest na 1065 rok. Z początkiem XIII w. Konrad I polecił wybudować tutaj zamek drewniany, który w późniejszym okresie został rozebrany, aby ustąpić zamkowi murowanemu postawionemu przez Kazimierza Wielkiego. Zamek ten zresztą w późniejszym czasie został długoletnią siedziba starostów królewskich. Wyszogród już był sporą osadą, gdy w 1398 r. uzyskał prawa miejskie od Janusza I. Liczne przywileje królewskie towarzyszące prawom miejskim spowodowały znaczny rozwój i rozbudowę miasta. Wyszogród stał się znanym ośrodkiem handlowym, gdzie handlowano głównie suknem. Głównie nie znaczy tylko. Dzięki portowi handlowemu w mieście rozwijał się także handel zbożem, cukrem, czy wyrobami z drewna. Rozkwit przerwał potop szwedzki w latach 1655-1660, a całkowity upadek miasta nastąpił po wielkim pożarze, który strawił całe miasto. Wraz z drugim rozbiorem Polski Wyszogród trafił pod panowanie Prus, co utrudniało rozwój miasta. Stan ten uległ zmianie dopiero w XIX w. głównie dzięki rozwojowi handlu zbożem i budowie zakładów przemysłowych. Doprowadziło to do znacznego wzrostu zaludnienia, szczególnie w okresie międzywojennym. Wyszogród liczył w 1939 r. 6739 mieszkańców, najwięcej jak dotąd w historii miasta. Związane to było z planami rozwoju turystyki i planowanej rozbudowie usług turystycznych w mieście, związanej z ruchem turystycznym na trasie Warszawa – Żelazowa WolaCzerwińsk nad Wisłą. II wojna światowa przyniosła duże straty dla miasta. Ludność żydowską, która stanowiła znaczną część mieszkańców, aresztowano, zamknięto w getcie, a następnie wywieziono do obozów zagłady i wymordowano. Po wyzwoleniu nastąpiła odbudowa i rozbudowa miasta, które stało się lokalnym ośrodkiem handlowym i usługowym dla rolniczej okolicy.

Kalendarium[edytuj]

Fragment starego mostu w Wyszogrodzie

Kultura i sport[edytuj]

Wyszogród jest lokalnym ośrodkiem kultury. W mieście działa Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna wraz z filią w Rębowie, istnieje oddział Towarzystwa Naukowego Płockiego, które dysponuje salą konferencyjną, organizuje sympozja, wystawy. Organizowane są imprezy masowe dla mieszkańców miasta i gminy, takie jak Dni Wisły, Biegi Nadwiślańskie, Memoriał im. Janusza Grzegorzewskiego. W 2006 roku zorganizowano na stadionie miejskim w Wyszogrodzie Dożynki Województwa Mazowieckiego, Powiatu Płockiego i Diecezji Płockiej. W mieście istnieje Ludowy klub Sportowy "Stegny". Wyszogród posiada stadion miejski, na którym rozgrywane są mecze miejscowego klubu, oraz niedawno oddaną do użytku pełnowymiarową halę sportową.

Edukacja[edytuj]

Sieć placówek oświatowych i wychowawczych w Gminie i Mieście Wyszogród tworzą:

  • Zespół Szkół im. Jana Śniadeckiego w Wyszogrodzie
  • Zespół Szkół w Ciućkowie
  • Gimnazjum w Wyszogrodzie im. Bohaterów Bitwy nad Bzurą
  • Szkoła Podstawowa im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Wyszogrodzie
  • Szkoła Podstawowa w Rębowie
  • Szkoła Podstawowa im. F. Chopina w Kobylnikach
  • Przedszkole Samorządowe w Wyszogrodzie
  • Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Wyszogrodzie oraz Filia w Rębowie.

Rolnictwo[edytuj]

Gmina Wyszogród położona jest nad północnym brzegiem Wisły. Zajmuje powierzchnię 98 km², z czego 13,9 przypada na miasto, a 84,1 na 17 sołectw. Jest typową gminą rolniczą o powierzchni ogólnej 9 793 ha, z czego użytki rolne zajmują 6 100 ha co stanowi 62,3% ogólnej powierzchni. Z użytków rolnych, grunty orne zajmują powierzchnię 5 900 ha, tj. 96,7% użytków rolnych, sady 102 ha, tj. 1,67%, łąki 98 ha, tj. 1,6%. W ogólnej powierzchni gminy znajdują się również lasy 700 ha, tj. 7,15%. Przeważają gleby III i IV klasy, które stanowią łącznie 73% gleb. Średni wskaźnik bonitacji wynosi 0,99. największą grupę stanowią gospodarstwa od 7 do 10 ha. Średni areał w ostatnich latach sukcesywnie rośnie i aktualnie wynosi 8,70 ha. Zachodzące zmiany struktury gospodarstw są istotnie zauważalne i postępują w kierunku prawidłowego ich funkcjonowania. W sektorze zasiewów dominują zboża, które stanowią 3 732 ha gruntów co stanowi 61,18% użytków rolnych.

Gospodarka[edytuj]

Wyszogród jest gminą typowo rolniczą. Brak tutaj jakiegokolwiek przemysłu, a mieszkańcy miasta trudnią się usługami, handlem czy rolnictwem. Kilka lat wstecz w Wyszogrodzie działała Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska, która jednak nie przetrwała okresu transformacji i upadła. Ogółem w gminie działa ok. 250 podmiotów gospodarczych. Od niedawna działa firma "Vitesse sportswear", która szyje ubrania dla kolarzy. Żegluga Śródlądowa, Kaltrus - owoce i warzywa, ośrodek zdrowia, stacja benzynowa, niedawno otwarty został serwis "Bosch", sklepy, punkty usługowe, dom towarowy, Dom Weselny "Zamkowa". W mieście zlokalizowany jest Nadwiślański Bank Spółdzielczy, pogotowie ratunkowe. Niedawno w Towarzystwie Naukowym Płockim otworzono restaurację "W Towarzystwie", którą po kilku miesiącach zamieniono na pizzerię.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Wyszogrodu w 2014 roku [2].


Piramida wieku Wyszogrod.png

Zabytki[edytuj]

  • Kościół Świętej Trójcy – został wybudowany w XVIII w. przez architekta pomorskiego Samuela Fischera. Kościół zbudowany jest w stylu późnobarokowym, a fasadę kościoła wieńczą dwie smukłe wieże. We wnętrzu na uwagę zasługuje neobarokowy ołtarz z II połowy XIX w.
  • Kościół Matki Boskiej Anielskiej – kościół Franciszkanów został oddany do użytku na początku XV w. W XVII w. uległ rozbudowie i przebudowie. W latach 1808-1945 został przemianowany na zbór ewangelicki. Zbudowany w stylu barokowym, posiada zabytkowy ołtarz, nawy, późnogotyckie prezbiterium. Ołtarz główny posiada ciekawą rzeźbą pelikana, który karmi młode.
  • Mosty na Wiśle:
    • stary – drewniany most na Wiśle do niedawna był najdłuższą tego typu konstrukcją w Europie. Konstrukcja posiadała 60 przęseł i aż 1285 metrów długości. Wybudowali go Niemcy (rękami jeńców wojennych) w 1916 r. z drewna pochodzącego z Puszczy Kampinoskiej. Wysadzony w powietrze przez polskich saperów w 1939 r. a w 1945 r. przez wycofujących się Niemców. Zmodernizowany w latach 60. XX w. Niestety ciągle naprawiany i uszkadzany most pochłaniał olbrzymie koszty utrzymania i eksploatacji. W 1999 r. postanowiono ostatecznie rozebrać drewnianą konstrukcję, a dla pamięci o nim pozostawiono na prawym brzegu Wisły przyczółek mostu stanowiący taras widokowy (rozebrany w maju 2013 roku).
    • nowy most w Wyszogrodzie – wskutek ciągłego uszkadzania starego, drewnianego mostu na Wiśle przez kry czy wezbrane wody rzeki, podjęto decyzję o budowie nowej przeprawy mostowej. Pomysł wybudowania nowego mostu poparty był również tym iż drewniany most miał ograniczoną nośność, ciężkie samochody ciężarowe nie mogły po nim przejechać. W 1999 r. most został oddany do użytku, a stary został prawie całkowicie rozebrany.
  • układ przestrzenny Wyszogrodu z Rynkiem i uliczkami z niego wychodzącymi
  • ratusz – siedziba Urzędu Miasta i Gminy
  • pomnik poświęcony Bohaterom Bitwy nad Bzurą
  • barokowy budynek klasztorny z 1684
  • domy z XVIII i XIX w.
  • stanowisko archeologiczne - wczesnośredniowieczne, stożkowate grodzisko zwane Górą Zamkową, w tym miejscu w średniowieczu wzniesiono zamek.
  • cmentarz żydowski z XIX w.
  • grodzisko z VII - XI w. otoczone wysokim wałem zniszczonym od strony rzeki, położone na zachód od centrum miasta, przy granicy z wsią Drwały, na cyplu na krawędzi wysokiego brzegu Wisły.

Religia[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2012). [dostęp 9 września 2014].
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Wyszogrod, w oparciu o dane GUS.
  3. Adolf Pawiński: Mazowsze. Warszawa: 1895, s. 38.
  4. "Monumenta Germaniae Historica", "Chronicae Polonorum", tom IX, Hannoverae 1851 s.478
  5. "Kronika polska, Gall Anonim", seria "Kroniki polskie", Zakł. Nard. Ossolińskich, Wrocław, ​ISBN 978-3-939991-64-9​, str. 161.
  6. Miejsca kultu. W: Bogusław Gierlach: Sanktuaria słowiańskie. Warszawa: Iskry, 1980, s. 123-125. ISBN 8320701163.
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 kwietnia 2015.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]