Aluzja literacka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Aluzja literacka – w tekście literackim nawiązanie, odwołanie się do innego tekstu, stylu, zjawiska za pomocą określonych sygnałów rozpoznawalnych dla odbiorcy.

Przykładem aluzji literackiej może być nawiązanie do Boskiej komedii Dantego w tytule Nie-Boskiej Z. Krasińskiego lub plama na czole Balladyny podobna do niedających się zmyć plam z krwi na dłoniach Lady Makbet.

Aluzja wiąże utwór z tradycją literacką, stanowi komentarz do utworu, pomaga w interpretacji, lecz wymaga znajomości kultury literackiej.

Aluzja bezpośrednia:

–          nawiązuje do cudzego tekstu w sposób wyraźnie zaznaczony:

1)       kontynuacja fabuły cudzego utworu (Słowacki Wacław – nawiązanie do Marii Malczewskiego) – to najsilniejszy rodzaj aluzji,

2)       trawestacja utworu (Marchołt Kasprowicza) – całego albo poszczególnych scen. Występują analogie albo kontrasty. I stylizacje,

3)       polemika, wywołane nastroje liryczne,

4)       przejęcie cudzej postaci literackiej (jej imienia, charakteru, stylu życia, jako symbolu),

5)       sparafrazowanie w tytule urywka z cudzego tekstu,

6)       porównania i peryfrazy – aluzje do szczegółów cudzego tekstu,

7)       cytat wpleciony w tekst dzieła (by określić sytuację bohatera, stosunek autora do cytowanego dzieła, dla parodii, parodiowania maniery literackiej);

–          istniała już w renesansie;

–          cytaty rozpowszechnione, które „straciły” autorów, zleksykalizowane – gdy ktoś się nimi posługuje nieświadomie (bez świadomości ich pochodzenia) – to nie aluzja.

Aluzja pośrednia:

1)     reminiscencja podświadoma,

2)     reminiscencja świadoma o charakterze aluzji,

3)     reminiscencja świadoma bez intencji aluzyjnej,

4)     plagiat:

o       kreślenie świadomości / nieświadomości reminiscencji należy do psychologii twórczości, nie da się na podstawie samego tekstu stwierdzić (może rozstrzygnąć wyznanie autora lub okoliczności uboczne),

o       jeśli sygnalizowanie jest ukryte – to aluzja pośrednia.

Żeby tekst bez bezpośrednio zaznaczonego związku był aluzją, to musi:

–          odnosić się do powszechnie znanego utworu,

–          operować podobną / identyczną tematyką,

–          kształtować tematykę w opozycji do utworu, do którego jest aluzją.

Zobacz też[edytuj]