Makbet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy sztuki Williama Shakespeare'a. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Makbet
Macbeth
Ilustracja
afisz teatralny z 1884
Autor William Szekspir
Typ utworu tragedia
Data powstania ok. 1606
Wydanie oryginalne
Język angielski
Pierwsze wydanie polskie
Przekład Stanisław Egbert Koźmian,
Józef Paszkowski,
Leon Ulrich,
Jan Kasprowicz,
Krystyna Berwińska,
Jerzy S. Sito,
Stanisław Barańczak
Scena z Makbeta przedstawiająca trzy wiedźmy wyczarowujące zjawę, akt IV, scena I; mal. William Rimmer

Makbet (ang. Macbeth) – tragedia Williama Shakespeare’a napisana około roku 1606, należy do najczęściej wystawianych i adaptowanych sztuk szekspirowskich, jest również najkrótszą tragedią jego autorstwa.

Sztuka oparta została na przekazach historycznych dotyczących króla szkockiego Makbeta spisanych w kronice Raphaela Holinsheda (ok. 1570-1577), a pośrednio na Scotorum Historiae autorstwa Hectora Boece z 1527 roku (będącej źródłem dla Holinsheda).

Na język polski tłumaczony był Makbet wielokrotnie, m.in. przez Stanisława Egberta Koźmiana, Józefa Paszkowskiego, Leona Ulricha, Jana Kasprowicza, Krystynę Berwińską i Jerzego Sitę, lecz według krytyków, takich jak Jan Kott czy Tadeusz Łomnicki, najlepiej przetłumaczył go Stanisław Barańczak.

Na scenie polskiej Makbet został po raz pierwszy wystawiony w roku 1812 w teatrze Wojciecha Bogusławskiego.

Sztuka jest archetypiczną opowieścią o niebezpieczeństwach związanych z żądzą władzy i zdradą przyjaciół. Obecny jest w niej wątek charakterystyczny dla średniowiecznego moralitetu: główny bohater ulega pokusie władzy, następuje jego stopniowy upadek moralny, aż do zbrodni, która pociąga za sobą kolejne, nie mija go jednak kara – traci wewnętrzny spokój i poczucie sensu życia.

Fabuła[edytuj]

Król Dunkan jest władcą Szkocji. Za jego panowania państwo rozwija się, wojsko zwycięża wrogów, mimo że zdarzają się zdrajcy (jak tan Kawdoru). Makbet, krewny króla, wraz z przyjacielem, Bankiem, są walecznymi żołnierzami odnoszącymi sukcesy, patriotami.

Po bitwie pod Fortes Makbet i Banko spotykają trzy wiedźmy, które przepowiadają Makbetowi panowanie w zamku Glamis, hrabstwie Kawdoru wreszcie królewską przyszłość, a Bankowi zostanie "ojcem królów". Zdobycie dwóch pierwszych tytułów sprawdza się bardzo szybko, co sprawia że początkowo nieufny przepowiedniom Makbet zaczyna uświadamiać sobie że stoi przed nim otwarta droga do królewskiego tronu.

Mimo licznych wyrzutów sumienia i wewnętrznych oporów Makbet pod dużym wpływem swojej żony, Lady Makbet, zwabia Dunkana (który ma do niego pełne zaufanie) w pułapkę - do swojego zamku w Inverness i tam obydwoje go zabijają. O królobójstwo oskarżeni zostają królewscy strażnicy, następnie zabici przez Makbeta. Jednak syn Duncana - Malkolm a także tanowie - Makduf i Lennox zaczynają coś podejrzewać i w obawie o swoje życie uciekają za granicę. Następnie odbywa się koronacja krolobójcy.

Coraz bardziej odchodzący od zmysłów Makbet zleca zamordowanie Banka i jego syna, Fleance'a. Banko ginie, ale Fleance'owi udaje się uciec. Makbet zaczyna mieć zwidy, ukazuje mu się duch Banka. Wyrusza do wiedźm żądając kolejnych przepowiedni. Te odpowiadają mu że nie nie zginie z ręki człowieka zrodzonego z kobiecego łona i Nie tknie Makbeta żaden cios morderczy, Póki Las Birnam ku Dunzynańskiemu Wzgórzu nie pójdzie walczyć przeciw niemu co uspakaja królobójcę. Dalsze przepowiednie dotyczące potomstwa Banka są niejasne, następnie wiedźmy znikają.

Z rozkazu Makbeta giną żona i dzieci Makdufa, przez co synowie Dunkana decydują się powrócić z Anglii do Szkocji i odzyskać tron. Lady Makbet podobnie jak mąż zaczyna tracić zmysły i popełnia samobójstwo. Tymczasem Malkolm i Makduf gromadzą wojska w okolicy zamku dunzynańskiego i lasu Birnam. Malkolm rozkazuje każdemu żołnierzowi zerwać pojedynczą gałązkę aby wraz z nią maszerował w stronę zamku. Ma to wprowadzić w błąd co do liczby żołnierzy. Żołnierze Makbeta oświadczają mu że to Las Birnam ich zaatakował. Dochodzi do bitwy, w końcu walki Makdufa z Makbetem w której ten drugi zostaje pokonany. Królobójca przypomina Makdufowi o przepowiedni że nie miał zginąć z ręki człowieka zrodzonego z kobiecego łona, na co Makduf odpowiada że przyszedł na świat poprzez cesarskie cięcie i to jego dotyczy przepowiednia. Makbet zostaje zabity a jego głowa nadziana na pal. Władzę obejmuje Malkolm - prawowity król.

Bohaterowie[edytuj]

  • Dunkan – Król Szkocji
    • Malkolm – starszy syn Dunkana
    • Donalbein – młodszy syn Dunkana
  • Makbet – wódz w armii króla Dunkana; najpierw tan Glamis, później tan Cawdoru, a następnie król Szkocji po zamordowaniu Dunkana
  • Lady Makbet – żona Makbeta, później królowa Szkocji
  • Banko – przyjaciel Makbeta i II wódz armii Dunkana
    • Fleance – syn Banka
  • Makduf – tan Fife
    • Lady Makduf – żona Makdufa
    • Syn Makdufa
  • Ross, Lennox, Angus, Menteith, Caithness – tanowie szkoccy
  • Siward – dowódca wojska angielskiego
    • Siward młody – syn Siwarda
  • Sejton – poddany Makbeta
  • Hekate – królowa czarownic
  • Trzy czarownice – przepowiadają Makbetowi, że zostanie królem
  • Zbójcy
  • Odźwierny – portier w zamku Makbeta
  • Doktor – lekarz Lady Makbet
  • Dama – służąca Lady Makbet

Adaptacje filmowe[edytuj]

Inne adaptacje[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Leslie Dunton-Downer, Alan Riding: Szekspir. Warszawa: Hachette Livre, 2005. ISBN 83-7184-496-4.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

  • Makbet w serwisie Wolne Lektury