Przejdź do zawartości

Ciemna triada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Ciemna lub mroczna triada – zespół cech osobowości obejmujący makiawelizm, narcyzm i psychopatię[1][2][3][4][5][6]. Nazywa się je „ciemnymi” lub „mrocznymi” z powodu ich szkodliwych społecznie właściwości[3][7][8][9]. Osoby o wysokim poziomie tych cech częściej popełniają przestępstwa, wywołują niepokój społeczny i są przyczyną poważnych problemów dla organizacji, zwłaszcza jeśli zajmują stanowiska kierownicze[10]. Osoby te łączy też brak empatii, bezduszność i egoizm, przedmiotowy stosunek do ludzi, tendencja do manipulacji interpersonalnej i eksploatacji partnerów[1][10].

Nazwa „ciemna triada” lub „mroczna triada” (ang. dark triad) została wprowadzona przez psychologów Delroya Paulusa(inne języki) i Kevina Williamsa(inne języki), jako określenie dla trzech właściwości dyspozycyjnych, które są społecznie niepożądane, lecz stanowią przejaw „normalnej” zmienności w obrębie osobowości[1].

Koncepcje pokrewne

[edytuj | edytuj kod]

Ciemna tetrada

[edytuj | edytuj kod]

Wielu badaczy zasugerowało rozszerzenie ciemnej triady, aby zawierała czwartą ciemną cechę. Najczęstszym dodatkiem jest codzienny sadyzm[11] (ang. everyday sadism), definiowany jako przyjemność płynąca z okrucieństwa[12]. Jakkolwiek sadyzm jest silnie skorelowany z ciemną triadą, naukowcy wykazali, że sadyzm prognozuje antyspołeczne zachowania wykraczające poza ciemną triadę[13][14]. Jako uzupełnienie proponowano również zaburzenie osobowości borderline i podejmowanie ryzyka w celu uzyskania statusu (ang. status-driven risk-taking)[15][16].

Jasna triada

[edytuj | edytuj kod]

Zainspirowany ciemną triadą Scott Barry Kaufman zaproponował wprowadzenie tzw. jasnej triady cnót osobowości: humanizm, kantyzm i wiara w ludzkość[17][18]. Osoby, które osiągają wysokie wyniki w zakresie cech jasnej triady, zgłaszają również wyższe poziomy: religijności, uduchowienia, satysfakcji życiowej, akceptacji innych, przekonania, że oni i inni są dobrzy, współczucia, empatii, otwartości na doświadczenie i sumienności[18].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 Irena Pilch, Makiawelizm, narcyzm, psychopatia: ciemna triada jako próba opisania osobowości eksploatatora, Uniwersytet Śląski, s. 165–182 (pol.).
  2. ↑ Anna Siwy-Hudowska, Anna Kieszkowska-Grudny. Osobowość makiaweliczna i jej czynniki w porównaniach międzypłciowych: znaczenie inteligencji emocjonalnej i lęku. „Psychologia Społeczna”. tom 5.1/2010 (13), s. 27–40, 2010. ISSN 1896-1800. (pol.).
  3. 1 2 Delroy L Paulhus, Kevin M Williams, The Dark Triad of personality: Narcissism, Machiavellianism, and psychopathy, „Journal of Research in Personality”, 36 (6), 2002, s. 556–563, DOI: 10.1016/S0092-6566(02)00505-6 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
  4. ↑ Robert Regoli, John Hewitt, Matt DeLisi, Delinquency in Society: The Essentials, Jones & Bartlett Learning, 20 kwietnia 2011, s. 99, ISBN 978-0-7637-7790-6 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
  5. ↑ W. Keith Campbell, Joshua D. Miller, The Handbook of Narcissism and Narcissistic Personality Disorder: Theoretical Approaches, Empirical Findings, and Treatments, Wiley, 7 lipca 2011, s. 154, ISBN 978-1-118-02924-4 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
  6. ↑ Cassidy Trahair, Lidia Baran, Maria Flakus, Christopher Marcin Kowalski, Radosław Rogoza. The structure of the Dark Triad traits: A network analysis. „Personality and Individual Differences”. 167, 2020. DOI: 10.1016/j.paid.2020.110265. [dostęp 2025-10-20].
  7. ↑ Tomas Chamorro-Premuzic, Sophie von Stumm, Adrian Furnham, The Wiley-Blackwell Handbook of Individual Differences, Wiley, 23 lutego 2011, s. 527, ISBN 978-1-4443-4310-6 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
  8. ↑ Leonard M. Horowitz, Stephen Strack, Handbook of Interpersonal Psychology: Theory, Research, Assessment, and Therapeutic Interventions, Wiley, 14 października 2010, s. 252–255, ISBN 978-0-470-88103-3 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
  9. ↑ David Lacey, Managing the Human Factor in Information Security: How to win over staff and influence business managers, John Wiley & Sons, 6 kwietnia 2011, s. 248, ISBN 978-1-119-99533-3 [dostęp 2019-11-14] (ang.).
  10. 1 2 Scott Barry Kaufman, David Bryce Yaden, Elizabeth Hyde, Eli Tsukayama, The Light vs. Dark Triad of Personality: Contrasting Two Very Different Profiles of Human Nature, „Frontiers in Psychology”, 10, 2019, DOI: 10.3389/fpsyg.2019.00467, ISSN 1664-1078, PMID: 30914993, PMCID: PMC6423069 [dostęp 2019-11-14].
  11. ↑ Aleksandra Wojaszek: Ciemna triada cech osobowości Psychologia. [dostęp 2017-08-22]. (pol.).
  12. ↑ Everyday Sadists Take Pleasure In Others’ Pain [online], Association for Psychological Science - APS [dostęp 2019-11-15] (ang.).
  13. ↑ Erin E. Buckels, Daniel N. Jones, Delroy L. Paulhus, Behavioral confirmation of everyday sadism, „Psychological Science”, 24 (11), 2013, s. 2201–2209, DOI: 10.1177/0956797613490749, ISSN 1467-9280, PMID: 24022650 [dostęp 2019-11-15].
  14. ↑ Henri Chabrol, Nikki Van Leeuwen, Rachel Rodgers, Natalène Séjourné, Contributions of psychopathic, narcissistic, Machiavellian, and sadistic personality traits to juvenile delinquency, „Personality and Individual Differences”, 47 (7), 2009, s. 734–739, DOI: 10.1016/j.paid.2009.06.020, ISSN 0191-8869 [dostęp 2019-11-15].
  15. ↑ Adrian Furnham, Steven C. Richards, Delroy L. Paulhus, The Dark Triad of Personality: A 10 Year Review: Dark Triad of Personality, „Social and Personality Psychology Compass”, 7 (3), 2013, s. 199–216, DOI: 10.1111/spc3.12018 [dostęp 2019-11-15] [zarchiwizowane z adresu 2019-07-12] (ang.).
  16. ↑ Beth A. Visser, Julie A. Pozzebon, Andrea M. Reina-Tamayo, Status-driven risk taking: Another “dark” personality?, „Canadian Journal of Behavioural Science / Revue canadienne des sciences du comportement”, 46 (4), 2014, s. 485–496, DOI: 10.1037/a0034163, ISSN 1879-2669 [dostęp 2019-11-15] (ang.).
  17. ↑ Kelly Oakes, The ‘light triad’ that can make you a good person [online], www.bbc.com [dostęp 2019-11-15] (ang.).
  18. 1 2 Scott Barry Kaufman, David Bryce Yaden, Elizabeth Hyde, Eli Tsukayama, The Light vs. Dark Triad of Personality: Contrasting Two Very Different Profiles of Human Nature, „Frontiers in Psychology”, 10, 2019, DOI: 10.3389/fpsyg.2019.00467, ISSN 1664-1078, PMID: 30914993, PMCID: PMC6423069 [dostęp 2019-11-15].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ciemna_triada&oldid=78415996”