Osobowość

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Osobowość – wewnętrzny system regulacji pozwalający na adaptację i wewnętrzną integrację myśli, uczuć i zachowania w określonym środowisku w wymiarze czasowym (poczucie stabilności). Jest to zespół względnie trwałych cech lub dyspozycji psychicznych jednostki, różniących ją od innych jednostek.

Osobowość – stosunkowo stałe cechy, dyspozycje czy właściwości jednostki, które nadają względną spójność jej zachowaniu.

Osobowość jest także definiowana jako charakterystyczny, względnie stały sposób reagowania jednostki na środowisko społeczno-przyrodnicze, a także sposób wchodzenia z nim w interakcje.

Osobowość – zespół stałych i zmiennych cech psychofizycznych, które są związane z wszystkimi działaniami, doznaniami i potrzebami osoby na poziomie fizjologicznym, charakteru, intelektu i duchowym[1].

Nie jest jedynym wyznacznikiem działania – to, co i jak człowiek robi, zależy też od doraźnego stanu fizycznego i psychicznego, emocji, stopnia przygotowania do danego działania, motywacji, wiedzy i umiejętności czy warunków aktualnej sytuacji. Przykładowo analizy tego jak dobrze można przewidywać poziom wykonania pracy (ang. job performance) na podstawie testów osobowości, prowadzone w ramach najlepiej przebadanego w środowisku biznesowym modelu osobowości tzw. Wielkiej Piątki pokazały, że w zestawieniu z testami zdolności poznawczych (ang. General Mental Abilities), osobowości ma relatywnie niską wartość predykcyjną. Najsilniej powiązana z jakością pracy cecha osobowości - summieności zwiększała trafność predykcyjną o ok 8%, a otwartość na doświadczenia o ok 6% pozostałe cechy, czyli ekstrawersja, ugodowość i stabilność emocjonalna pozwalały poprawić jakość przewidywania o mniej niż ok 1% zmienności w zakresie poziomu wykonania pracy[2][3]. Oznacza to, że mając jedynie wynik w teście osobowości pracownika, nie jesteśmy w stanie dokładnie przewidzieć, jak pracownik ten będzie się w pracy zachowywał[4].

Rozwój osobowości[edytuj | edytuj kod]

Osobowość kształtowana jest przez całe życie, szczególnie w okresie dzieciństwa oraz młodości poprzez wpływ bodźców zewnętrznych w procesie socjalizacji, a także własnej aktywności jednostki. Istotną rolę odgrywają tu również wrodzone cechy biofizyczne. Kształtuje się przez doświadczenia, kontakty z osobami znaczącymi dla danej jednostki, role społeczne pełnione przez daną osobę, a także wydarzenia powtarzające się lub wyjątkowo silne.

Rozwija się stopniowo. W rezultacie utworzenia się osobowości człowiek osiąga zdolność przetwarzania napływających informacji, dzięki czemu tworzy sobie obraz świata i siebie, integruje techniki i sposoby ustosunkowania się do przedmiotów, osób, sytuacji, przez co jego zachowanie nabiera cech stałości i powtarzalności. Za przejaw zatrzymania rozwoju osobowości jednostki, uważa się nerwicę[5].

Mimo że teorie cech osobowości zakładają często ich znaczną niezmienność w dorosłości, część badań empirycznych wskazuje, że w cyklu życia[6], lub np. w rezultacie psychoterapii[7] bądź traumatycznych urazów, jak ilustruje przypadek Phineasa Gage'a, cechy te mogą jednak ulegać poważnym zmianom.

Teorie osobowości[edytuj | edytuj kod]

Teorie osobowości są ogólnymi teoriami zachowania. Tym odróżniają się od większości innych teorii psychologicznych, takich jak np. teorie spostrzegania, teorie uczenia się, teorie rozróżniania bodźców, które są teoriami jednej dziedziny i ograniczają się do mniejszego zakresu zachowań[8].

Różnorodne poglądy na konstrukcję osobowości człowieka doprowadziły do powstania licznych teorii:

Typy osobowości według modelu DISC[edytuj | edytuj kod]

Model zakłada 4 główne typu osobowości[9]:

  1. Osobowość dominująca - charakteryzuje osobę aktywną i zorientowaną na zadania. Taka osobowość jest pobudzana przez wyzwania. Nie mają zdolności koncentrowania się na powtarzalnych zadaniach.
  2. Osobowość inicjatywna - profil tej osoby jest aktywny i nakierowany na ludzi. Brakuje im zdolności organizowania pracy, szczególnie prioretyzacji zdań, skrupulatności, koncentracji. Łatwo nawiązuje kontakty, jest empatyczna, ma zdolności perswazyjne i potrafi motywować innych.
  3. Osobowość stała - osobowość nastawiona na ludzi i reaktywna. Chętnie współpracuje z innymi lecz wolą mieć stałych współpracowników. Są skrupulatne w przestrzeganiu procedur. Brakuje im zdolności szybkiej adaptacji do zmian. Umiejętności naturalne to zdolność do aktywnego słuchania, wytrwałość w dążeniu do celu, lojalność i cierpliwość.
  4. Osobowość skrupulatna - nakierowana na zadania i reaktywna. Liczy się dokładność i jakość wykonanej pracy. Opanowana i krytyczna. Umiejętności naturalne to dyplomacja, rzeczowa argumentacja, organizowanie i planowanie pracy.

Narzędzia służące do badania i opisu osobowości[edytuj | edytuj kod]

W praktyce terapeutycznej i naukowo-badawczej wykorzystywany jest szereg narzędzi psychometrycznych, które służą do badania i opisu osobowości. Ułatwiają one diagnostykę i różnicowanie, jak również pozwalają na monitorowanie zmian dotyczących równych aspektów osobowości. Do często stosowanych narzędzi tego typu należą: Minnesocki Wielowymiarowy Inwentarz Osobowości MMPI-2, Inwentarz Osobowości NEO-FFI, Kwestionariusz Osobowości Eysencka EPQ-R, Kwestionariusz osobowości nerwicowej KON-2006, Kwestionariusz osobowości Cattela 16PF, Lista Przymiotnikowa ACL[10][11][12].

Dostępne są także darmowe lub częściowo darmowe (np: do celów badawczych, niekomercyjnych) testy osobowości o rzetelnym podłożu naukowym np: HEXACO-PI-R[13], International Personality Item Pool (IPIP)[14], TEN ITEM PERSONALITY MEASURE (TIPI)[15], The BFI-10[16],INTERNATIONAL PERSONALITY ITEM POOL POLISH VERSION[17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Odkryj swoją osobowość i stwórz strategię negocjacji na miarę jej potrzeb. W: Adrian Horzyk: NEGOCJACJE. Sprawdzone Strategie.. Wyd. 1. Warszawa: EDGARD, 2012, s. 192, seria: Samo Sedno. ISBN 978-83-7788-168-2.
  2. F.L. Schmidt, J.E. Hunter, The validity and utility of selection methods in personnel psychology: Practical and theoretical implications of 85 years of research findings., „Psychological Bulletin”, 124 (2), 1998, DOI10.1037/0033-2909.124.2.262.
  3. Frank L. Schmidt, In-Sue Oh, Jonathan A. Shaffer, The Validity and Utility of Selection Methods in Personnel Psychology: Practical and Theoretical Implications of 100 Years of Research Findings, „Working Paper”, 2016, DOIDOI:10.13140/RG.2.2.18843.26400.
  4. r, Czy testy osobowości w biznesie to strata czasu i pieniędzy?, Evidence-Based HR, 27 lipca 2021 [dostęp 2021-07-29] (ang.).
  5. Ole Vedfelt: Kobiecość w mężczyźnie. Piotr Billig (tł.). Wyd. 2. Warszawa: ENETEIA Wydawnictwo Psychologii i Kultury, 2004, s. 22, seria: Biblioteka jungowska. ISBN 83-85713-46-8.
  6. Mathew A. Harris i inni, Personality Stability From Age 14 to Age 77 Years, „Psychology and Aging”, 31 (8), 2017, s. 862–874, DOI10.1037/pag0000133, ISSN 0882-7974, PMID27929341, PMCIDPMC5144810 [dostęp 2017-02-09].
  7. Brent W. Roberts i inni, A systematic review of personality trait change through intervention., „Psychological Bulletin”, 143 (2), s. 117–141, DOI10.1037/bul0000088 [dostęp 2017-02-09].
  8. Hall S., Lindzey G. Teorie osobowości PWN 1990, ​ISBN 83-01-09240-8​, s. 27.
  9. Project Management - efektywne zarządzanie przedsięwzięciami. Tom II., Warszawa: WEKA - Wydawnictwo Informacji Zawodowej, 2002.
  10. Camara, W. J., Nathan, J. S., & Puente, A. E. (2000). "Psychological test usage: Implications in professional psychology"Professional Psychology: Research and Practice 31 (2): 141–154.doi:10.1037/0735-7028.31.2.141. [dostęp 2014-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-04)].
  11. Butcher, J. N., & Williams, C. L. (2009). "Personality assessment with the mmpi-2: historical roots, international adaptations, and current challenges"Applied Psychology: Health and Well-Being 1(1): 105–135. doi:10.1111/j.1758-0854.2008.01007
  12. Aleksandrowicz JW, Klasa K, Sobański JA, Stolarska D. Kwestionariusz osobowości nerwicowej. KON-2006. Psychiatria Polska. 2007; 41(6): 759-78 
  13. The HEXACO Personality Inventory - Revised, hexaco.org [dostęp 2021-07-29].
  14. IPIP Home, ipip.ori.org [dostęp 2021-07-29].
  15. Ten Item Personality Measure (TIPI) | Gosling, gosling.psy.utexas.edu [dostęp 2021-07-29] (ang.).
  16. GESIS - Leibniz-Institut für Sozialwissenschaften, www.gesis.org [dostęp 2021-07-29] (niem.).
  17. IPIP Polish Version, www.ipip.uksw.edu.pl [dostęp 2021-07-29].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krystyna Skarżyńska, Encyklopedia organizacji i zarządzania, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1981.
  • Paul Costa i Robert McCrae, Osobowość dorosłego człowieka, Wydawnictwo WAM, Kraków 2005