Kacap (określenie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kacap[a] (z ukr. кацап) – przezwisko, pogardliwa nazwa Rosjanina, chłopa rosyjskiego (wielkoruskiego) lub człowieka ograniczonego[1][2][3]. Uważana niekiedy za przestarzałą[2]. W XIX wieku nazywano tak rosyjskich chłopów bezrolnych lub małorolnych. Etymologia tego słowa nie jest do końca jasna[potrzebne źródło]. Zapożyczone zostało do polszczyzny z języka ukraińskiego[3]. Nazwa stosowana w języku polskim, języku ukraińskim i innych językach środkowej i wschodniej Europy[potrzebne źródło].

Jednym z wytłumaczeń genezy tego słowa może być określenie, jakim Ukraińcy obdarzali Rosjan[3][4]. Słowo kacap miało być złączeniem rosyjskiego как i ukraińskiego цап (jak kozioł), oznaczających kozie brody bojarów moskiewskich i innych ludzi z Księstwa Moskiewskiego, którzy zgodnie ze starymi kanonami bizantyjskimi mieli nosić kozie brody (stary obrządek)[potrzebne źródło].

Wedle ukraińskich naukowców, akademika D. Jawornyckego oraz profesora E. Onackego słowo «kacap» - pochodzi z języków tureckich[potrzebne źródło]. W języku arabskim słowo «kassab» (qaşşăb) oznacza «rzeźnika», «tego, kto zabija bydło»[5]. Ukraińscy naukowcy zwracają również uwagę na następujące wyrażenia w tureckich językach: «adam kassaby» oznacza «zły człowiek», «despota», wyrażenie «kassap odlu» - «hochsztapler»; w języku karaimskim «kassapczy» oznacza «oprawca»; «hassap» w języku krymskich Tatarów oznacza «rzeźnik», «hycel» itp.[potrzebne źródło]

W jednej z wersji, nazwa «rzeźnik» utrwaliła się po zdobyciu tatarskiego Kazania[potrzebne źródło]. Tatarom (mieszkańcom Kazania - stolicy współczesnego Tatarstanu) obiecano, że jeżeli oddadzą miasto bez walki, zostanie im wszystkim darowane życie[potrzebne źródło]. Jednak, gdy Tatarzy oddali broń i otworzyli bramę, wojska Iwana IV Groźnego zmasakrowały prawie całe miasto[potrzebne źródło].

W gwarze lwowskiej słowo kacap oznacza głupca[potrzebne źródło]. Na Podlasiu nazwa funkcjonuje jako negatywne określenie osoby wyznania prawosławnego[potrzebne źródło].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. W wypadku deprecjonujących, lekceważących lub żartobliwych nazw członków narodowości [...] poleca się pisownię małą literą, choć rozpowszechniony zwyczaj pozwala pisać je wielkąNazwy członków narodów, ras i szczepów

Przypisy

  1. kacap - Słowniki PWN. sjp.pwn.pl. [dostęp 2015-08-29].  Cytat: 1. pogard. «o Rosjaninie» 2. pogard. «o człowieku ograniczonym» • kacapski • kacapka
  2. 2,0 2,1 Witold Doroszewski (red.): kacap – Wielki słownik W. Doroszewskiego PWN. sjp.pwn.pl. [dostęp 2015-08-29].  Cytat: kacap m IV, Ms. ~apie przestarz. (z niechęcią) «chłop wielkoruski, czasem też o Rosjaninie» [...] <ukr. kacap>
  3. 3,0 3,1 3,2 Aleksander Brückner: Słownik etymologiczny języka polskiego/kacap - Wikiźródła, teksty i materiały źródłowe. pl.wikisource.org, 1927. [dostęp 2015-08-29].  Cytat: kacap, przezwisko Moskali, od Ukraińców, którym Moskal chachłami (od chochoł, ‘czupryna’) odpłaca; od cap, z przyrostkiem ka- lub ko-, jak w kadłub, kabłąk(?), komudzić i i., oznaczającym coś ‘wielkiego, zgrubiałego’, nieraz pogardliwie używanym; dla brody, od Moskala niegdyś nieodłącznej, capem go przezwano.
  4. Александр Николаевич Чудинов: КАЦАП. W: Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка [on-line]. 1910. [dostęp 2015-08-29].  Cytat: КАЦАП (малор., искаж. «как цап» - как козел). Малороссийское название великорусских мужиков, носящих бороду, в противоположность малороссам, которые бреются.
  5. Дмитрий Николаевич Ушаков: КАЦАП. W: Толковый словарь Ушакова [on-line]. 1935-1940. [dostęp 2015-08-29].  Cytat: КАЦА́П, кацапа, муж. (араб. kassab - мясник) (дорев. бран.). Шовинистическое обозначение русского в отличие от украинца в устах украинцев-националистов, возникшее на почве национальной вражды. «Проклятые кацапы едят щи даже с тараканами.» Гоголь.