Kamienie na szaniec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy książki. Zobacz też: Kamienie na szaniec – film Roberta Glińskiego z 2014.
Kamienie na szaniec
{{{nazwa}}}
Strona tytułowa drugiego okupacyjnego wydania Kamieni na szaniec (1944)
Autor Aleksander Kamiński
Miejsce wydania Generalne Gubernatorstwo
Język polski
Data wydania 1943
Wydawca Flaga PPP.svg Polskie Państwo Podziemne
Tematyka historia działań Szarych Szeregów
Typ utworu literatura faktu
Państwowe Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, które wiosną 1939 ukończyło kilku bohaterów powieści
Bohaterowie powieści z kolegami z „Batorego” podczas przedmaturalnej pielgrzymki na Jasną Górę w maju 1939
Groby „Rudego”, „Alka” i „Zośki” na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Kamienie na szaniec – książka autorstwa Aleksandra Kamińskiego opowiadająca o losach grupy członków Szarych Szeregów podczas II wojny światowej. Jest oparta na autentycznych wydarzeniach z okresu okupacji niemieckiej.

Tytuł nawiązuje do wiersza Juliusza Słowackiego Testament mój.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Książka powstała na podstawie relacji Tadeusza Zawadzkiego „Zośki” spisanej w ostatnim tygodniu kwietnia 1943 oraz rozmów ze „świadkami historii”, przeprowadzonych przez Aleksandra Kamińskiego[1][2]. Z prośbą o przygotowanie w oparciu o raport Zawadzkiego materiału dla szerszego grona czytelników zwrócił się do niego Jan Rossman[1].

Książka pod pseudonimem „Juliusz Górecki” oraz tytułem Kamienie na szaniec. Opowiadanie o Wojtku i Czarnym ukazała się po raz pierwszy w lipcu 1943, prawdopodobnie w nakładzie 2000 egz. Wydawcą była KOPR (Komisja Propagandy Biura Informacji i Propagandy Komendy Okręgu Warszawa Armii Krajowej), a książkę wydrukowały Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze (TWZW)[3][4]. Na okładce zaprojektowanej przez Stanisława Kunstettera umieszczono Znak Polski Walczącej[5].

Drugie okupacyjne wydanie Kamieni na szaniec ukazało się w lipcu 1944. Zostało one uzupełnione przez autora o okres pomiędzy akcją pod Arsenałem a akcją w Sieczychach[6].

Pierwsze wydanie powojenne ukazało się w 1946 nakładem Spółdzielni Wydawniczej „Wiedza”[7].

Bohaterowie[edytuj | edytuj kod]

Grupa (której autor nadał fikcyjną nazwę Buki) chłopców z 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej „Pomarańczarnia”, wśród nich Maciej Aleksy Dawidowski „Alek” (w pierwszym podziemnym wydaniu dla zachowania tajemnicy konspiracji jako Wojtek), Tadeusz Zawadzki „Zośka” (w pierwszym podziemnym wydaniu jako Staśka) i Jan Bytnar „Rudy” (w pierwszym podziemnym wydaniu jako Czarny) kończy maturą Państwowego Gimnazjum im. Stefana Batorego w czerwcu 1939. Mają młodzieńcze plany, które zostają przekreślone przez wojenną rzeczywistość.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Kamiński opisuje charakter i usposobienie każdego z głównych bohaterów, ich pasje oraz rodzinne domy. Poczucie obowiązku nie pozwala im stać z boku, dlatego aktywnie poszukują swojego miejsca wśród walczących z okupantem. W październiku 1939 przystępują do Polskiej Ludowej Akcji Niepodległościowej (PLAN). Tam zajmują się propagandą uliczną. Nalepiają karteczki na obwieszczeniu gubernatora Hansa Franka o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa, na których widnieją słowa: „Marszałek Piłsudski powiedziałby: a my was wszyscy w d.... mamy”. Później, w grudniu 1939, gazują luksusowy lokal „Adrię”.

Z PLAN-u odeszli miesiąc przed jej rozbiciem przez Niemców. Znów szukają swojego miejsca, chwytając się w międzyczasie różnego rodzaju zadań, m.in. kolportażu prasy. W tym czasie podejmują się również różnego rodzaju prac zarobkowych, wybierając takie zajęcia, które wiążą się z jakimś pożytkiem dla społeczeństwa. Początkowo wszyscy trzej zajmują się szklarstwem, na które było ogromne zapotrzebowanie. Potem ich drogi się rozchodzą. Rudy zajmuje się udzielaniem korepetycji, natomiast Alek uruchamia rikszę, a później zostaje drwalem. Zośka z kolei zajmuje się wyrobem marmolady. Nawiązują również współpracę z tzw. Komórką Andrzeja. Ich praca polega na dostarczaniu grypsów więziennych.

Organizują spotkania dyskusyjne i każdego dnia przerabiają wyznaczony sobie materiał. W marcu 1941 udaje im się związać organizacją małego sabotażu „Wawer”, by półtora roku później przejść do Grup Szturmowych.

Po aresztowaniu Janka Bytnara „Rudego” przez Gestapo, „Zośka” organizuje akcję odbicia przyjaciela, przeprowadzoną 26 marca 1943.

 Osobny artykuł: Akcja pod Arsenałem.

„Rudego” udało się uwolnić, jednak wskutek obrażeń odniesionych podczas tortur, 30 marca 1943 umiera. Tego samego dnia umiera także śmiertelnie ranny podczas akcji „Alek”. „Zośka” ginie w akcji w Sieczychach 20 sierpnia 1943.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 193–194. ISBN 83-85083-10-3.
  2. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 249. ISBN 83-85083-10-3.
  3. Tomasz Strzembosz (oprac.): Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 198. ISBN 978-83-01-15330-4.
  4. Karol Koźmiński, Aleksander Kamiński: Kamienie na szaniec – pokolenia walczące o niepodległą Rzeczpospolitą. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy wydania "Kamieni na szaniec" Aleksandra Kamińskiego (lipiec 1943-lipiec 2013). Warszawa: Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej, 2013, s. 485-486. ISBN 978-83-87899-62-2.
  5. Karol Koźmiński, Aleksander Kamiński: Kamienie.... strony = 485.
  6. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 195. ISBN 83-85083-10-3.
  7. Karol Koźmiński, Aleksander Kamiński: Kamienie na szaniec – pokolenia walczące o niepodległą Rzeczpospolitą. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy wydania "Kamieni na szaniec" Aleksandra Kamińskiego (lipiec 1943-lipiec 2013). Warszawa: Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej, 2013, s. 487, 492. ISBN 978-83-87899-62-2.