Kanhua chan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kanhua chan (看話禅; kor. kanhwa sŏn (간화선); jap. kanna zen; wiet. khán thoại thiền) – chan introspekcji gong’anu a ściślej chan introspekcji słów, system praktyki Koanowej powstały w XII wieku.

Geneza i historia pojęcia[edytuj]

W poszukiwaniu swojej tożsamości chan rozwiązał najpierw problem "nagłego" (chiń. dun) i "stopniowego" (chiń. jian) stylu praktyki oraz retoryki używanej w tej szkole. Jednym ze skutków tego procesu było rozwinięcie odrębnej techniki medytacji właściwej tylko dla chanu. Już nawet to, że chan przyjął nazwę od ogólnego określenia "medytacji" - skt dhyāna, chiń. chan - zmusiło go do stworzenia formy medytacji, którą mógłby uznać za wyłącznie swoją. Dokonał tego przez zerwanie z praktykami wcześniejszych sino-indyjskich szkół buddyjskich[1]

Równocześnie z tymi zmianami chan eksperymentował z nowym rodzajem religijnego języka, wykazując także na poziomie konceptualnym autonomię chanu od reszty buddyjskiej tradycji. Ostatecznie chan porzucił złożoną opisową terminologię sino-indyjskiego buddyzmu na korzyść zwięzłej retoryki, która jest uważana za powstającą spontanicznie w umyśle bez świadomej refleksji oraz transformacyjną. Te nowe sposoby ekspresji zostały także zastosowane w nauczaniu chan, czego skutkiem były radykalne pedagogiczne style nieznane rywalizującym szkołom buddyjskim.

Poprzez te dwie ewolucje zarówno w praktyce jak i retoryce, chan w okresie panowania dynastii Song był w stanie "uprawomocnić" swój własny paradygmatyczny obraz siebie, najpierw jako niezależnego przekazu oddzielnego od nauk doktrynalnych (chiń. jiaowai biechuan/buli wenzi), a następnie jako nagłego podejścia do duchowego osiągnięcia, które składa się tylko z bezpośredniej wizji oświeconej natury ludzkiego umysłu (chiń. chichi renxin/jianxing chengfo)[2].

Te dwa elementy połączyły się w szkole hongzhou mistrza chan Mazu Daoyi (709-788) oraz w powstałej nieco później (w ramach hongzhou) szkoły linji mistrza chan Linji Yixuana (zm. 866). Następnie w szkole hongzhou pojawiła się jeszcze bardziej spontaniczna forma retoryczna ale także jako unikatowa pedagogiczna technika - "dialog spotkaniowy" (chiń. jiyuan wenda). Mistrzowie szkoły hongzhou zaczęli używać tego nowego stylu religijnej riposty jako środka katalizującego oświecenie u uczniów. Szersze implikacje tej retorycznej i pedagogicznej techniki były wykorzystywane przez późniejszych mistrzów linii przekazu w szkole linji, którzy przystąpili do prób pogodzenia jej z praxis chanu. To doprowadziło do rozwinięcia nagłego stylu medytacji: śledzenia Koan czy też huatou (krytycznej frazy). To podejście do praktyki, czyli nowa medytacyjna technika została nazwana chanem kanhua - chanem śledzącym krytyczną frazę - przez mistrza chan Dahui Zonggao (1089-1163). Ta metoda nie miała żadnego odpowiednika w szerokim indyjskim repertuarze medytacyjnym, jest więc unikatową chińską formą medytacji[3].

Indyjskie modele medytacyjne, czyli samādhi (koncentracja) i prajñā (mądrość), dla szkoły chan stanowiły konceptualny problem. Zarysowany on został już w reprezentatywnym tekście z wczesnego okresu rozwoju chanu Liuzu tanjing (Sutra Szóstego Patriarchy). W sutrze tej jest wyraźny fragment, w którym poszukuje się sposobu takiej reinterpretacji indyjskiego modelu medytacji, aby pasował on do teorii i praktyki chanistycznego subityzmu ("nagłości"). Było to konieczne, albowiem był to model stopniowego rozwoju duchowego dojrzewania od moralności (skt śīla) poprzez koncentrację (skt samādhi) do mądrości (skt prajñā). Natomiast podejście chanu było całkowicie niekonsekwentne. W tym duchu zreinterpretował on samadhi i pradźnię, już nie jako etapy praktyki, ale jako stany umysłu obecne w każdym momencie myślenia[4].

Jest oczywiste, że dla chanu natura samadhi i pradźni jest niedualistyczna, czego wytłumaczenie również znajduje się w Sutrze Szóstego Patriarchy[5]. Potężny konceptualny bagaż kojarzony z samadhi i pradźnią był dla chanu tak przytłaczający, że w końcu chan dokonał kroku ostatecznego i odrzucił oba pojęcia. Jeden z najbardziej sugestywnych ataków potępiających samadhi i pradźnię powstał w Korei. Mistrz sŏn Muyŏm w swoim tekście Musŏlt'o-ron (Traktat o Bezjęzykowym Poziomie) zaatakował szkoły doktrynalne (które utrzymywały te pojęcia) jako należące do poziomu "języka", a więc podrzędnego. Natomiast szkoła sŏn (chiń. chan) należała do porządku "bezsłownego", czyli nadrzędnego. Praca ta miała ewidentnie charakter prowokacji w sytuacji, gdy nowo powstała tradycja sŏn musiała walczyć z takim potężnym w Korei przeciwnikiem jak szkoła hwaŏm.

Olbrzymi wpływ na powstanie całkowicie chińskiej metody kanhua miała medytacyjna praktyka wunian (bez myślenia) lub wuxin (bez umysłu). Po odrzuceniu samadhi i pradźni, zastąpiono je właśnie praktyką medytacyjną wunian. Stało się tak dlatego, że nie miała ona żadnych związków z indyjską tradycją. Dlatego mistrz chan Dongshan Liangjie (807-869) mógł stwierdzić: "'Bez umysłu' jest w zgodzie z najwyższą drogą"[6].

Termin[edytuj]

Słowo kan oznacza obserwowanie, introspekcję, słowo hua oznacza słowo, zdanie, frazę. Tym słowem lub frazą jest w tej praktyce krytyczne słowo/zdanie czyli huatou (dosłownie szczyt słowa)[7]. Huatou to najważniejszy element gong’anu, na którym skupia się praktyka ucznia.

Pewnego dnia mnich zapytał mistrza chan Zhaozhou Czy pies ma naturę Buddy?
Wu (nie) odpowiedział mistrz.

Wu jest właśnie tym krytycznym słowem czyli huatou.

W niektórych wypadkach samo huatou stało się gong’anem.

Jaki jest dźwięk fletu bez otworów?

System ten został stworzony przez mistrza chan Dahui Zonggao, który zebrał wiele autentycznych gong’anów i zestawił z nich systematyczny kurs praktyki chan. Gong’an był dla niego najważniejszym środkiem treningu na drodze do przebudzenia.

Gong’any bywały używane jako jeden z elementów praktyki chan od połowy X w., jednak Dahui wyniósł praktykę gong’anową na pozycję wręcz ortodoksji w szkole linji.

W Korei jest to główna praktyka buddyzmu koreańskiego (chogye chong).

W Japonii praktykę tę stosuje szkoła rinzai.

Przeciwieństwem kanhua chan jest mozhao chan – praktyka cichego siedzenia w szkole caodong.

Zobacz[edytuj]

Przypisy

  1. Robert E. Buswell, Jr.: The 'Short-cut' Approach of K'an Hua Meditation: The Evolution od Practical Subitism in Chinese Ch'an Buddhism. W: Peter N. Gregory: Sudden and Gradual Approaches to Enlightenment in Chinese Thought. s. 321.
  2. Robert E. Buswell, Jr.: The 'Short-cut' Approach of K'an Hua Meditation: The Evolution od Practical Subitism in Chinese Ch'an Buddhism. W: Peter N. Gregory: Sudden and Gradual Approaches to Enlightenment in Chinese Thought. s. 322.
  3. Robert E. Buswell, Jr.: The 'Short-cut' Approach of K'an Hua Meditation: The Evolution od Practical Subitism in Chinese Ch'an Buddhism. W: Peter N. Gregory: Sudden and Gradual Approaches to Enlightenment in Chinese Thought. s. 322.
  4. Robert E. Buswell, Jr.: The 'Short-cut' Approach of K'an-hua Meditation: The Evolution of a Practical Subitism in Chinese Ch'an Buddhism. W: Peter N. Gregory: Sudden and Gradual Approaches to Elightenment in Chinese Thought. s. 328.
  5. Sutra Szóstego Patriarchy Zen - Rozdział IV
  6. Robert E. Buswell, Jr.: The 'Short-cut' Approach of K'an-hua Meditation: The Evolution of a Practical Subitism in Chinese Ch'an Buddhism. W: Peter N. Gregory: Sudden and Gradual Approaches to Elightenment in Chinese Thought. s. 331.
  7. kor. hwadu sŏn ( ); jap. watō zen ( ); wiet. thoại đầu

Bibliografia[edytuj]

  • Red. Stephan Schuhmacher i Gert Woerner. The Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion. Shambala. Boston, 1989 ​ISBN 0-87773-433-X
  • Isshū Miura, and Ruth Fuller-Sasaki. The Zen Koan.
  • Red. Steven Heine i Dale S. Wright. The Kōan. Text and Context in Zen Buddhism. Oxford University Press. Oxford, 2000 ​ISBN 0-19-511749-2
  • Red. Kenneth Kraft. Zen. Tradition & Transition. Grove Press. Nowy Jork, 1989 ​ISBN 0-8021-3162-X
  • Robert E. Buswell, Jr.: The 'Short-cut' Approach of K'an-hua Meditation: The Evolution of Practical Subitism in Chinese Ch'an Buddhism. W: Peter N. Gregory: Sudden and Gradual Approaches to Enlightenment in Chinese Thought. Wyd. 2. Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, 1991, s. 474. ISBN 81-208-0819-3.