Kościół stary św. Trójcy w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stary kościół św. Trójcy w Bydgoszczy
kaplica publiczna
Ilustracja
Obraz Else Jaeckel
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Trójca Święta
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Stary kościół św. Trójcy w Bydgoszczy
Stary kościół św. Trójcy w Bydgoszczy
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Stary kościół św. Trójcy w Bydgoszczy
Stary kościół św. Trójcy w Bydgoszczy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stary kościół św. Trójcy w Bydgoszczy
Stary kościół św. Trójcy w Bydgoszczy
Ziemia53°07′27″N 17°59′30″E/53,124167 17,991667

Stary kościół św. Trójcy w Bydgoszczy – historyczny (1550-1829), nieistniejący obecnie kościół w Bydgoszczy. Na jego miejscu w latach 1910-1912 zbudowano neobarokowy Kościół św. Trójcy.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kościół znajdował się przy ul. Świętej Trójcy na dawnym Przedmieściu Poznańskim, na północny zachód od Starego Miasta, przy ówczesnej drodze prowadzącej do Koronowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki kościoła Świętej Trójcy związane są z drugą połową XV wieku[1]. Wtedy to bogaty mieszczanin bydgoski Jan Łapimucha ufundował murowany kościółek jednonawowy na przedmieściu Poznańskim w intencji doczekania potomka. Nie doczekawszy się go, pozbawił świątynię uposażenia. Budowa nie została dokończona i dopiero wsparcie finansowe innego mieszczanina - Jana Regulskiego (1549) - pozwoliło doprowadzić prace do końca. Ukończono je w 1556 r. Ksiądz w kościele utrzymywany był z legatów wiernych. Prawo patronatu i mianowanie prowizorów kościelnych należało do rady miejskiej Bydgoszczy[2].

20 maja 1579 roku biskup włocławski Stanisław Karnkowski dokonał konsekracji nowej świątyni[3].

Z wizytacji biskupiej, przeprowadzonej w 1582 r. przez Hieronima Rozdrażewskiego wynika, że kościółek był murowany od fundamentów. Miał charakter kaplicy cmentarnej, w której nie przechowywano Najświętszego Sakramentu. Odprawiano w nim jedną mszę św. w roku w święto kościoła, które przypadało w niedzielę po oktawie Bożego Ciała[2].

W 1596 r. kościół nie posiadał uposażenia, ani kapelana. Odprawiali w nim msze św. wotywne wikariusze kościoła parafialnego. Wnętrze było wyposażone w ołtarze z obrazami, kilimy ozdobne, antependium, portatyl i pozostałe sprzęty kościelne. Wokół rozpościerał się ogrodzony cmentarz z kostnicą, na którym chowano przedmieszczan[2].

Z ustnych przekazów wynika, że w 1626 r. podczas wojny z królem szwedzkim Gustawem II Adolfem, kościół został zamieniony na zbór protestancki, a następnie spalony podczas szwedzkiego potopu[3].

W 1639 r. ks. Sebastian Grotowski, archidiakon i oficjał generalny włocławski ustanowił ks. Jana Laubigera kapelanem kościoła Św. Trójcy. Wyposażył on świątynię w niezbędne aparamenty oraz ustanowił fundusz na utrzymanie swoich następców[2].

W wizytacji z 1699 r. stwierdzono, że w kościele znajdują się dwa ołtarze: większy i mniejszy przy wejściu do zakrystii, bogato zdobiony z kilimami i portatylem. Świątynia była bogato uposażona czynszami: od 2600 złotych na dobrach Macieja Palędzkiego, chorążego bydgoskiego, czynsz od 300 zł na kamienicy Menclów i inne pomniejsze. Obok kościoła znajdował się dom kapelana, który posiadał ponadto zabudowania gospodarcze, sad i ogrody, rozmieszczone w otoczeniu miasta. Kapelan był obowiązany odprawić trzy msze św. tygodniowo[2].

W 1722 r. prepozytem świątyni został ks. Adam Buszkowski, a w 1760 r. ks. Piotr Gliszczyński, który prebendę opuścił dopiero w 1772 r.[2]

Wizytacja kanoniczna w 1763 r. wykazała, że świątynia była murowana i pokryta dachówką. Z boku stała drewniana dzwonnica z dwoma dzwonami. Świątynia była ogrodzona płotem z desek, w którym były dwie duże bramy: zachodnia i południowa. W środku kościół był drewniany, miał malowany sufit, chór ozdobiony wizerunkami apostołów, drewnianą podłogę oraz czternaście ławek ozdobionych herbami. W kościele znajdowały się wówczas trzy konsekrowane ołtarze. W wielkim ołtarzu znajdował się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Dwa pozostałe przedstawiały: Pana Jezusa i Świętą Trójcę. Cmentarz przykościelny był dobrze utrzymany; zawierał liczne pochówki z czasów zarazy[2].

Po przejściu Bydgoszczy pod władzę pruską w 1772 r. świątynia popadła w ruinę. W 1786 r. władze pruskie usunęły wszystkie sprzęty kościelne; zniszczono ławki i ołtarze, a ogrodzenie kościoła i cmentarza spalono. W zdewastowanej świątyni urządzono magazyn zbożowy. W 1790 r. kościół przejął stacjonujący w mieście pruski batalion strzelców, którzy urządził w nim prochownię. Podczas wizytacji kościelnej w 1802 r. stwierdzono, iż kościół jest opuszczony i zrujnowany. W 1829 roku Prusacy rozebrali pozostałości kościoła, a plac wraz z nieistniejącym już wtedy cmentarzem przekazano sąsiadującemu tartakowi jako teren do składowania drewna[2].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Świątynię wzniesiono jako skromną budowlę gotycką orientowaną, salową, z ozdobnym szczytem od zachodu. Pod koniec XIX wieku styl architektoniczny kościoła określano jako „ostrołukowy styl nadwiślański”. Jego wygląd znany jest z akwarelowego, prawdopodobnie amatorskiego szkicu, sygnowanego nazwiskiem Else Jaeckel[3].

Przypisy

  1. Gołębiewski Jerzy. Parafia i kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy. In. Kalendarz Bydgoski 1996
  2. a b c d e f g h Kościół katolicki w Bydgoszczy. Kalendarium. Praca zbiorowa. Autorzy: Borodij Eugeniusz, Chamot Marek, Kabaciński Ryszard, Kutta Janusz, Pastuszewski Stefan
  3. a b c Klause Gabriela: Kościół pw. św. Trójcy w Bydgoszczy – dzieło Rogera Sławskiego. [w.] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 13. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008. ISSN 1427-5465

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Derenda Jerzy. Piękna stara Bydgoszcz – tom I z serii Bydgoszcz miasto na Kujawach. Praca zbiorowa. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006
  • Gołębiewski Jerzy. Parafia i kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy. In. Kalendarz Bydgoski 1996
  • Klause Gabriela: Kościół pw. św. Trójcy w Bydgoszczy – dzieło Rogera Sławskiego. [w.] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 13. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008. ISSN 1427-5465
  • Kościół katolicki w Bydgoszczy. Kalendarium. Praca zbiorowa. Autorzy: Borodij Eugeniusz, Chamot Marek, Kabaciński Ryszard, Kutta Janusz, Pastuszewski Stefan
  • Rogalski Bogumił. Architektura sakralna Bydgoszczy dawniej i dziś. In. Kronika Bydgoska XII (1990). Bydgoszcz 1991