Metafilozofia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Metafilozofia (stgr. μετά + φιλοσοφία) – dział filozofii zajmujący się badaniem jej celów, założeń i metod.

Metafilozofię określa się czasami jako filozofię filozofii, czyli filozofię "drugiego poziomu" (stąd: meta-filozofia)[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Metafilozofia rozwinęła się w XX wieku, jako rozwinięcie koncepcji Ludwiga Wittgensteina[1]. Problematykę metafilozoficzną można odnaleźć również u wcześniejszych filozofów, w szczególności u Platona, Arystotelesa, Kartezjusza, Kanta czy Hegla[1].

Po raz pierwszy w języku angielskim tego terminu używał Morris Lazerowitz (jak sam podawał, było to w 1940 a po raz pierwszy w druku w 1942)[1][2]. Odpowiedniki tego pojęcia funkcjonowały już wcześniej w innych językach. Upowszechnienie nastąpiło natomiast za sprawą filozofii anglojęzycznej[1].

Lazerowitz podążając za Ludwigiem Wittgensteinem uważał, że metafilozofia jest poza-filozofią - dyscypliną uprawianą przez "spadkobierców" czy "dziedziców tradycji filozoficznej"[1][2]. Miała być "badaniem natury filozofii w celu wyjaśnienia, dlaczego nie istnieją bezsporne twierdzenia i argumenty filozoficzne"[2]. Metafilozofia miała ukazywać pozorność pytań filozoficznych, wskazując ich źródło psychologiczne lub językowe (w błędach języka). Z kolei niektórzy filozofowie inspirowani myślą Marksa czy Heideggera jako metafilozofię uznawali post-filozofię, czyli refleksję uprawianą we współczesnej, uznawanej za schyłkową, epoce i oceniającą tradycję filozoficzną jako zamkniętą całość[1].

W II połowie XX w. w krajach anglosaskich zaczęto traktować metafilozofię jako odrębny dział filozofii. Nie była ona dyscypliną poza-filozoficzną, lecz filozofią drugiego poziomu, filozofią o filozofii. Znaczenie to wkrótce stało się dominującym. Takiej metafilozofii poświęcone jest założone w 1970 czasopismo Metaphilosophy[3].

Współcześnie, metafilozofia uprawiana jest w ramach wszystkich zasadniczych nurtów filozoficznych[1].

W Polsce prace z zakresu metafilozofii zainicjował w latach pięćdziesiątych XX w. Jerzy Kalinowski, rozumiejąc ją jako metodologię filozofii, prowadzącą do uczynienia z filozofii naukę[4].

Problematyka[edytuj | edytuj kod]

Do zasadniczych problemów metafilozofii należą[1][3]:

  • Czym jest filozofia?
  • Jaki jest/powinien być cel filozofii?
  • W jaki sposób powinno się filozofować?

Do metafilozofii należą także badania z zakresu psychologii filozofii, socjologii filozofii i socjologii wiedzy, metodologii filozofii i historii filozofii[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Joll 2010 ↓.
  2. a b c Gutowski 1995 ↓, s. 12.
  3. a b c Gutowski 1995 ↓, s. 13.
  4. Gutowski 1995 ↓, s. 14.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Gutowski, Filozofia procesu i jej metafilozofia. Studium metafizyki Ch. Hartshorne'a, Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski, 1995..
  • Metaphilosophy, [w:] Nicholas Joll, [ http://www.iep.utm.edu/ The Internet Encyclopedia of Philosophy], 2010, ISSN 2161-0002 [dostęp 2021-01-03].