Monety amerykańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Nominały monet amerykańskich: 1/2 centa; 1 cent; 2 centy; 3 centy (trime); 5 centów (half dime, nickel); 10 centów (dime); 25 centów (quarter); 50 centów (half dollar); 1 dolar; 2 1/2 dolara (quarter eagle); 3 dolary; 4 dolary (stella); 5 dolarów (half eagle); 10 dolarów (eagle); 20 dolarów (double eagle); 50 dolarów.

Mennice, w których bito monety amerykańskie to: Charlotte (1838-1861), Carson City (1870-1893), Dahlonega (1838-1861), Denver (od 1906), Nowy Orlean (1838-1909), Filadelfia (od 1793), San Francisco (1854-1955 i od 1965), West Point (od 1984).

Nominały i typy monet emitowanych w USA zostały przedstawione poniżej (datowanie nie uwzględnia roczników próbnych).

1/2 centa[edytuj | edytuj kod]

Wprowadzenie monet półcentowych było podyktowane potrzebą wydawania reszty z płatności dokonywanych przy użyciu będących wówczas w obiegu w Stanach Zjednoczonych hiszpańskich reali, których kurs ustalono na 12,5 centa[1].

Miedziane:
1793 - Liberty cap, głowa w lewo
1794-1797 - Liberty cap, głowa w prawo
1800-1808 - Draped bust
1809-1835 - Classic head
1849-1857 - Braided hair

Monety te były rzadko zamawiane przez banki i niechętnie przyjmowane przez ludność. W związku z zapasami monet tego nominału zalegającymi w mennicy, w latach 1840-1849 bito tylko niewielkie ilości do celów prezentacyjnych i kolekcjonerskich. Po 1850, większość nowo emitowanych monet trafiło do urzędów pocztowych[2].

W latach pięćdziesiątych, sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XIX wieku wykonano odbitki roczników 1840-1849 i 1852 z oryginalnych stempli[3].

1 cent[edytuj | edytuj kod]

Moneta o nominale 1 centa

1793 - Flowing hair / chain reverse
1793 - Flowing hair / wreath reverse
1793-1796 - Liberty cap
1796-1807 - Draped bust
1808-1814 - Classic head
1816-1836 - Coronet
1837-1857 - Braided hair
1857-1858 - Flying eagle
1859-1864 - Indian head (miedzionikiel, tzw. biały Indianin)
1864-1909 - Indian head (brąz)
1909-1958 - Lincoln / wheat reverse
1959-2008 - Lincoln / memorial reverse
2009 - Emisja okolicznościowa z okazji 200 rocznicy urodzin Lincolna (4 różne rewersy)
Od 2010 - Lincoln / shield reverse (tarcza)

Monety jednocentowe do emisji typu Braided hair włącznie, ze względu na wielkość, zwane są large cents; pozostałe (nowsze) - small cents. W czasie II wojny światowej, w 1943 roku, wydano stalowe jednocentówki o niezmienionym wzorze (Lincoln / wheat reverse).

2 centy[edytuj | edytuj kod]

1864-1872 - Shield (tarcza)

3 centy[edytuj | edytuj kod]

Monety trzycentowe zostały wprowadzone do obiegu w 1851 jako pośredni nominał między centem a monetą pięciocentową (half dime) celem ułatwienia wydawania reszty przy dokonywaniu płatności zagranicznymi monetami[4], które były prawnym środkiem płatniczym w Stanach Zjednoczonych do 1857[5]. W latach 1851-1883, stawka podstawowej opłaty pocztowej wynosiła 3 centy[6][7], co również było jedną z przyczyn, dla których istniała potrzeba emitowania monet o tym nominale.

Srebrne:
1851-1853 - Silver three cents, typ I
1854-1858 - Silver three cents, typ II
1859-1872 - Silver three cents, typ III
Miedzioniklowe:
1865-1889 - Nickel three cents, three-cent nickel

Srebrne trzycentówki występują w trzech wersjach. Typ pierwszy posiada mniejszą gwiazdę na awersie (bez obwódki), typ drugi - większą gwiazdę z trzema liniami, typ trzeci - większą gwiazdę z dwoma liniami. Monety pierwszego typu były bite ze srebra próby 750, natomiast drugiego i trzeciego typu, jak większość srebrnych monet amerykańskich, ze srebra próby 900[8].

W związku z gromadzeniem monet z metali szlachetnych przez ludność w okresie wojny secesyjnej i koniecznością wymiany bonów zdawkowych fractional currency, wprowadzono miedzionklowe trzycentówki. Początkowo były one bite równocześnie ze srebrnymi monetami o tym nominale. Jednakże z czasem monety srebrne zaczęły ponownie pojawiać się w obiegu, ilość wymienianych bonów zdawkowych malała, a w 1883 stawka podstawowej opłaty pocztowej została obniżona do 2 centów. Czynniki te, wraz z dużymi zapasami monet jedno- i pięciocentowych doprowadziły do zakończenia bicia monet o tym nominale.

Miedzioniklowe trzycentówki popularnie zwane są "niklowymi" jedynie ze względu na swój kolor[9].

5 centów[edytuj | edytuj kod]

Moneta o nominale 5 centów

Srebrne:
1794-1795 - Flowing hair
1796-1797 - Draped bust / small eagle
1800-1805 - Draped bust / heraldic eagle
1829-1837 - Liberty cap
1837-1873 - Seated Liberty *
Niklowe:
1866-1867 - Shield / with rays
1867-1883 - Shield / without rays (bez promieni między gwiazdkami dookoła nominału)
1883-1912 - Liberty ("V cents")
1913-1938 - Buffalo (bizon)
1938-2003 - Jefferson
2004-2005 Emisja okolicznościowa, "Westward Journey", 4 różne rewersy
Od 2006 - Jefferson, awers zmodyfikowany
W czasie II wojny światowej, w latach 1942-45, wydano srebrne pięciocentówki o niezmienionym wzorze (Jefferson).

10 centów[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dime.

Srebrne:
1796-1797 - Draped bust / small eagle
1798-1807 - Draped bust / heraldic eagle
1809-1837 - Liberty cap
1837-1891 - Seated Liberty *
1892-1916 - Barber
1916-1945 - Mercury
1946-1964 - Roosevelt
Niklowe:
Od 1965 - Roosevelt (wzór niezmieniony)

20 centów[edytuj | edytuj kod]

Srebrne:
1875-1876 - Seated Liberty

25 centów[edytuj | edytuj kod]

Moneta o nominale 25 centów

Srebrne:
1796 - Draped bust / small eagle
1804-1807 - Draped bust / heraldic eagle
1815-1838 - Liberty cap **
1838-1891 - Seated Liberty *
1892-1916 - Barber
1916-1917 - Standing Liberty, type I
1917-1930 - Standing Liberty, type II
1932-1964 - Washington
Niklowe:
1965-1998 - Washington (wzór niezmieniony)
1976 - Bicentennial design (emisja okolicznościowa)
1999-2008 - "50 State Quarters", 50 różnych rewersów, po jednym reprezentującym każdy stan
2009 - "District of Columbia and United States Territories Quarters", 6 różnych rewersów
Od 2010 - "America the Beautiful Quarters", 56 różnych rewersów (emisja planowana do 2021).

Ponadto istnieje okolicznościowa moneta o tym nominale wyemitowana z okazji wystawy światowej w Chicago w 1893 przedstawiająca Izabelę I Kastylijską, tzw. Isabella quarter.

50 centów[edytuj | edytuj kod]

Moneta o nominale 50 centów

Srebrne:
1794-1795 - Flowing hair
1796-1797 - Draped bust / small eagle
1801-1807 - Draped bust / heraldic eagle
1807-1839 - Liberty cap **
1839-1891 - Seated Liberty *
1892-1915 - Barber
1916-1947 - Walking Liberty
1948-1963 - Franklin
1964-1970 - Kennedy
Niklowe:
Od 1971 - Kennedy (wzór niezmieniony)
1976 - Bicentennial design (emisja okolicznościowa)

1 dolar[edytuj | edytuj kod]

Złote:
1849-1854 - Liberty head
1854-1856 - Small indian head
1856-1889 - Large indian head
Srebrne:
1794-1795 - Flowing hair
1795-1798 - Draped bust / small eagle
1798-1804 - Draped bust / heraldic eagle
1840-1873 - Seated Liberty
1873-1878 - Trade dollar
1878-1921 - Morgan
1921-1935 - Peace
Niklowe:
1971-1978 - Eisenhower
1976 - Bicentennial design (emisja okolicznościowa)
1979-1981 i 1999 - Anthony
Miedź platerowana mosiądzem (tzw. "golden dollars"):
2000-2008 - Sacagawea / orzeł w locie
Od 2009 - Sacagawea / różne rewersy (co roku wydawana jest moneta z innym rewersem)
2007-2016 - "Presidential dollars", 39 różnych awersów.

Ponadto istnieje szereg okolicznościowych srebrnych dolarów wydawanych w latach 1892-1954 oraz złotych okolicznościowych dolarów z lat 1903-1922.

2 1/2 dolara[edytuj | edytuj kod]

Złote:
1796-1807 - Liberty cap
1808-1834 - Turban head
1834 - 1839 - Liberty
1840-1907 - Coronet
1908-1929 - Indian head
Ponadto istnieją dwie okolicznościowe monety o tym nominale, z lat 1915 (Panama Pacific Expo) i 1926 (600-lecie Filadelfii).

3 dolary[edytuj | edytuj kod]

Złote:
1854-1889 - Indian head ("Princess")

4 dolary[edytuj | edytuj kod]

Złote
Monety nie weszły do obiegu. W latach 1879-1880 wydano cztery próbne emisje w dwóch wersjach (Flowing hair i Coiled hair), łącznie 450 sztuk, z czego 415 typu Flowing hair z datą 1879.

5 dolarów[edytuj | edytuj kod]

Złote:
1795-1798 - Liberty cap / small eagle
1798-1807 - Liberty cap / heraldic eagle
1807-1834 - Turban head
1834-1838 - Liberty
1839-1908 - Coronet ***
1908-1929 - Indian head

10 dolarów[edytuj | edytuj kod]

Złote:
1795-1797 - Liberty cap / small eagle
1797-1804 - Liberty cap / heraldic eagle
1838-1907 - Coronet ***
1907-1933 - Indian head

20 dolarów[edytuj | edytuj kod]

Złote:
1849-1907 - Coronet ***
1907-1932 - Saint Gaudens

50 dolarów[edytuj | edytuj kod]

Złote:
1915 - Panama Pacific Expo (emisja okolicznościowa), monety istnieją w dwóch odmianach - okrągłe (nakład 483 sztuki) i ośmiokątne (nakład 645 sztuk).

Współczesne monety kolekcjonerskie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie wydawane są okolicznościowe srebrne półdolarówki (od 1982) i jednodolarówki (od 1983) oraz złote pięciodolarówki (od 1986). Ponadto, wyemitowano złote dziesięciodolarówki (1984, 2000, 2003) oraz złote dwudziestodolarówki (2009). Bite są również kolekcjonerskie półdolarówki o obiegowym wzorze w srebrze (od 1992).

Monety bulionowe[edytuj | edytuj kod]

Bulion inwestycyjny emitowany w Stanach Zjednoczonych obejmuje:

  • srebrne American Silver Eagle o nominale 1 dolara - 1 uncja srebra (od 1986),
  • srebrne America the Beautiful o nominale 25 centów - 5 uncji srebra (różne rewersy odpowiadające obiegowej serii monet, od 2010),
  • złote American Eagle o nominale 5, 10, 25 i 50 dolarów - odpowiednio 1/10, 1/4, 1/2 i 1 uncja złota (od 1986),
  • złote American Bufallo o nominale 5, 10, 25 i 50 dolarów - odpowiednio 1/10, 1/4, 1/2 i 1 uncja złota (pięćdziesięciodolarówka od 2006, pozostałe nominały tylko w 2008),
  • złote First Spouse o nominale 10 dolarów - 1/2 uncji złota (2007-2016),
  • platynowe American Platinum Eagle o nominale 10, 25, 50 i 100 dolarów - odpowiednio 1/10, 1/4, 1/2, 1 uncja platyny (różne rewersy, od 1997).

Emisje prywatne[edytuj | edytuj kod]

Przed 1864, prawo federalne Stanów Zjednoczonych zabraniało wprawdzie emitowania pieniędzy stanom, jednakże nie odmawiało wprost tego prawa jednostkom, o ile emisje prywatne nie były podobne do tych oficjalnych[10].

Prywatni przedsiębiorcy emitowali własne złote monety w stanach Kalifornia, Kolorado, Georgia, Karolina Płn., Oregon, Utah. Półoficjalny charakter miały jedynie monety wydane przez Urząd Probierczy Złota Stanów Zjednoczonych (United States Assay Office of Gold)[11].

W Kalifornii emitowano prywatne złote monety niewielkich rozmiarów (1/4, 1/2 i 1 dolar), okrągłe lub ośmiokątne, w wielu wersjach. Datowane są na lata 1852-82. Jedynie emisje z pierwszych pięciu lat najprawdopodobniej były w obiegu w związku z występującym wówczas w tym stanie brakiem wystarczającej liczby monet srebrnych. Kolejne emisje, do 1871, wydawane zarówno w Kaliforni, jak i w innych stanach[12], mogły również być od czasu do czasu używane[13]. Późniejsze wydania mają charakter wyłącznie pamiątkowy. Egzemplarze wydawane od 1883 do początku XX wieku zazwyczaj nie posiadały nominału lub były datowane wstecznie. Istnieje wiele późniejszych odbitek, współczesnych kopii i wydań fantazyjnych[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liberty Cap Half Cents (1793-1797) (ang.). NGC Coin Explorer. [dostęp 2018-04-19].
  2. Braided Hair Half Cents (1840-1857) (ang.). NGC Coin Explorer. [dostęp 2018-04-19].
  3. 1840-1852 Half Cent Restrikes (ang.). The Society of U.S. Pattern Collectors. [dostęp 2018-04-19].
  4. Ron Guth: Two and Three Cents : Three Cent Silver (ang.). PCGS CoinFacts. [dostęp 2018-04-06].
  5. An Act relating to Foreign Coins and to the Coinage of Cents at the Mint of the United States (ang.). The Library of Congress. [dostęp 2018-04-06].
  6. Rates for Domestic Letters, 1792-1863 (ang.). United States Postal Service, 08 2008. [dostęp 2018-04-06].
  7. Rates for Domestic Letters Since 1863 (ang.). United States Postal Service, 03 2018. [dostęp 2018-04-06].
  8. Thomas Michael: Standard Catalog of World Coins 1801-1900, 8th edition. Krause Publications, 2015, s. 1202. ISBN 978-1-4402-4524-4.
  9. Two and Three Cents : Three Cent Nickel (ang.). PCGS Coin Facts. [dostęp 2018-04-18].
  10. Thomas Michael: Standard Catalog of World Coins 1801-1900, 8th edition. Krause Publications, 2015, s. 1222. ISBN 978-1-4402-4524-4.
  11. Territorial Gold Coins – California Issuers (ang.). Coin Site. [dostęp 2018-04-16].
  12. U. S. Fractional Gold Coins (ang.). Coin Site. [dostęp 2018-04-16].
  13. Thomas Michael: Standard Catalog of World Coins 1801-1900, 8th edition. Krause Publications, 2015, s. 1222. ISBN 978-1-4402-4524-4.
  14. Counterfeit Detection: Fantasy and Souvenir California Fractional Gold (ang.). NGC, 2011-09-20. [dostęp 2018-04-16].