Peyk-i Şevket
![]() | |
Klasa | |
---|---|
Typ | |
Historia | |
Stocznia | |
Położenie stępki |
luty 1906 |
Wodowanie |
1 grudnia 1906 |
![]() | |
Nazwa |
Peyk-i Şevket |
Wejście do służby |
listopad 1907 |
Wycofanie ze służby |
30 października 1918 |
![]() | |
Nazwa |
Peyk |
Wejście do służby |
1927 |
Wycofanie ze służby |
1944 |
Los okrętu |
złomowany w 1953-1954 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność |
775 ton (1907) |
Długość |
80,1 m (między pionami) |
Szerokość |
8,4 m |
Zanurzenie |
4,6 m |
Napęd | |
2 pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania (moc indykowana 5100 KM) 4 kotły wodnorurkowe, 2 śruby | |
Prędkość |
22 węzły (na próbach) |
Zasięg |
3240 Mm |
Uzbrojenie | |
1907: 2 działa 105 mm L/40 6 dział 57 mm L/40 2 działka 37 mm 2 km 3 wt 450 mm 1938: 2 działa 88 mm L/40 4 działka 37 mm 2 wt 450 mm | |
Załoga |
125 (1907 r.) |
Peyk-i Şevket, później Peyk – turecki krążownik torpedowy z początku XX wieku, główny okręt typu Peyk. Służył w marynarce Imperium Osmańskiego od 1907 roku, a następnie po modernizacji, pod nazwą TGC „Peyk” w marynarce Republiki Turcji od 1925 do 1944 roku. Brał udział w I wojnie światowej.
Zbudowany został w niemieckiej stoczni Krupp Germania w Kilonii, wodowany w 1906 roku. Wyporność po zbudowaniu wynosiła 775 ton. Główne uzbrojenie stanowiły początkowo dwie armaty kalibru 105 mm i sześć kalibru 57 mm oraz trzy wyrzutnie torped kalibru 450 mm.
Budowa
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Wraz z bliźniaczym „Berk-i Satvet”, okręt został zamówiony dla floty Imperium Osmańskiego w niemieckiej stoczni Krupp Germania w Kolonii 18 stycznia 1903 roku (numer stoczniowy 126)[1]. Klasyfikowane były jako krążowniki torpedowe (tur. torpido-kruvazör)[1], aczkolwiek w literaturze są często określane jako kanonierki torpedowe[2]. Stępkę pod budowę „Peyk-i Şevket” położono w lutym 1906 roku, kadłub wodowano jako pierwszy z pary 15 listopada tego roku[1]. Nazwa „Peyk-i Şevket” oznaczała Wielki Posłaniec[3][a].
Okręty miały charakterystyczną sylwetkę, z taranową dziobnicą, podniesionym pokładem dziobowym ciągnącym się na ponad 1/3 kadłuba, a dalej z podwyższonym nadburciem, i dwoma szeroko rozstawionymi kominami[4]. Wyporność (niesprecyzowana) wynosiła początkowo 775 ton, a po modernizacji 850 ton[1]. Długość między pionami wynosiła 80 m, a szerokość 8,4 m[1]. Napęd stanowiły dwie pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania, o łącznej mocy indykowanej 5100 KM, napędzające 2 śruby[1]. Parę dostarczały cztery kotły wodnorurkowe Schulza[1]. Na próbach okręty rozwijały prędkość do 22 węzłów, w 1915 roku prędkość spadła do 18 węzłów[1].
Początkowe uzbrojenie stanowiły dwa działa kalibru 105 mm Krupp o długości lufy L/40 (40 kalibrów) umieszczone w maskach przeciwodłamkowych na pokładzie dziobowym i rufowym oraz sześć dział kalibru 57 mm Krupp L/40, rozmieszczone po trzy na burtach[1]. Zapas amunicji kalibru 105 mm wynosił 691 pocisków, zaś 57 mm - 1800 pocisków[1]. Uzbrojenie uzupełniały dwa działka 37 mm Krupp i dwa karabiny maszynowe Hotchkiss[1]. Uzbrojenie torpedowe składało się z jednej stałej nadwodnej wyrzutni torped 450 mm w stewie dziobowej i dwóch obrotowych wyrzutni 450 mm na pokładzie, umieszczonych po jednej na burcie[1].
W latach 1936–1938 okręty przeszły modernizację w Turcji, która zmieniła i unowocześniła sylwetkę okrętów. Zastosowano konwencjonalny dziób, o prostej lekko wychylonej dziobnicy; zmieniono także kształt rufy[5]. Po modernizacji uzbrojenie stanowiły dwa działa kalibru 88 mm Krupp L/40 na pokładzie dziobowym i rufowym, cztery działka kalibru 37 mm Krupp i dwie wyrzutnie torped[1] (inne dane co do artylerii: dwa działa 88 mm L/45 i cztery działa 57 mm[5]). Zdemontowano przy tym mało użyteczną stałą dziobową wyrzutnię torped[5].
Służba
[edytuj | edytuj kod]13 listopada 1907 roku oba okręty przybyły do Stambułu z Kolonii i w tym miesiącu zostały wcielone do służby[1].
Od 1908 do 1911 dowódcą „Peyk-i Şevket” był Hüseyin Rauf[6]. W maju 1909 roku wraz z okrętem bliźniaczym wziął udział w pierwszych od ponad dwudziestu lat manewrach floty na Morzu Marmara[7]. W chwili wybuchu wojny włosko-tureckiej we wrześniu 1911 roku okręt bazował na Morzu Czerwonym. Na początku października doszło do jego starcia z włoskimi silniej uzbrojonymi okrętami: krążownikiem torpedowym „Aretusa” i kanonierką „Volturno”. Turecki okręt zdołał ujść i schronił się w porcie w Hudajdzie, który następnie Włosi ostrzelali[8]. „Peyk-i Şevket” został następnie internowany w Suezie, gdyż władze Egiptu, formalnie pozostającego pod zwierzchnictwem Imperium Osmańskiego, ogłosiły neutralność, trwającą aż do zakończenia działań w wojnie bałkańskiej[6][9]. Został zwolniony dopiero w czerwcu 1913 roku, wraz z kanonierkami „Taşköprü” , „Malatya”, „Yozgat” i „Beyrut”, po zakończeniu działań wojennych[10].
„Peyk-i Şevket” brał następnie udział w działaniach I wojny światowej. Między innymi, 5 grudnia 1914 roku osłaniał na Morzu Czarnym transporty z wojskiem ze Stambułu do Rize[11]. 6 sierpnia 1915 roku o godzinie 15 został wyśledzony koło Silivri na Morzu Marmara przez dwa brytyjskie okręty podwodne E11 i E14, po czym zatopiony na płyciźnie torpedą przez E11 (zginęło 4 członków załogi)[12]. Już 8 sierpnia został podniesiony z dna i 9 sierpnia dokowany w Stambule[12]. Powrócił do służby po remoncie w 1917 roku[1]. 30 października 1918 roku został wycofany ze służby i odstawiony w Stambule[1].
Po utworzeniu świeckiej Republiki Turcji, w 1924 roku okręt został przemianowany na „Peyk”[1]. W latach 1925–1927 został wyremontowany przez T.C. Gölcük Tersane w Gölcük, po czym ponownie wcielony do służby w 1927 roku[1].
W latach 1936–1938 okręt przeszedł modernizację w T.C. Gölcük Tersane[1]. Po modernizacji uzbrojenie stanowiły 2 działa kalibru 88 mm Krupp o długości lufy L/40 na pokładzie dziobowym i rufowym, 4 działka kalibru 37 mm Krupp i 2 wyrzutnie torped[1].
Podczas II wojny światowej Turcja była neutralna i okręt nie uczestniczył w walkach. Został wycofany ze służby w 1944 roku i odstawiony w Izmicie, po czym złomowany w latach 1953–1954 w Gölcük[1].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Według Langensiepen i Güleryüz 1995 ↓, s. 198, po angielsku: Satellite of Grandeur.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Langensiepen i Güleryüz 1995 ↓, s. 148–149.
- ↑ Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 392.
- ↑ Siergiej Patianin. Zestawienie okrętów tureckiej floty w latach 1877-1878. „Okręty Wojenne”. Nr specjalny 62. Z dziejów floty tureckiej, s. 30, 2017. Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X.
- ↑ Langensiepen i Güleryüz 1995 ↓, s. 149 (rysunek).
- ↑ a b c Patianin i Barabanow 2007 ↓, s. 35.
- ↑ a b Langensiepen i Güleryüz 1995 ↓, s. 25.
- ↑ Langensiepen i Güleryüz 1995 ↓, s. 14.
- ↑ Jan Gozdawa-Gołębiowski: Od wojny krymskiej do bałkańskiej. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985, s. 436-437. ISBN 83-215-3259-4.
- ↑ Piotr Nykiel. Turecki krążownik pancernopokładowy „Hamidiye”. Część I. „Okręty Wojenne”. 2/2010. XIX (100), s. 32, 36, marzec-kwiecień 2010. ISSN 1231-014X.
- ↑ Navires turcs relâchés. „Le Temps”. 23 (18980), s. 2, 1913-06-21. (fr.).
- ↑ Langensiepen i Güleryüz 1995 ↓, s. 46.
- ↑ a b Langensiepen i Güleryüz 1995 ↓, s. 39, 149.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bernd Langensiepen, Ahmet Güleryüz: The Ottoman steam navy 1828-1923. Conway Maritime Press, 1995. ISBN 0-85177-610-8. (ang.).
- Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1906-1921. (red.). Londyn: Conway Maritime Press, 1985, s. 392. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).