Pisidium

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Groszkówka
Pisidium[1]
C. Pfeiffer, 1821
Ilustracja
Muszla P. pseudosphaerium
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ mięczaki
Gromada małże
Podgromada Heterodonta
Rząd Veneroida
Rodzina kulkówkowate
Rodzaj Pisidium
Synonimy
  • Tellina Linnæus, 1758
  • Cyclas Linnæus, 1758

Pisidium, groszkówkaholarktyczny rodzaj obejmujący pospolite, słodkowodne małże o charakterystycznym, kulistym kształcie muszli ze szczytami przesuniętymi ku tyłowi i niewielkich wymiarach ciała, należący do rodziny kulkówkowatych (Sphaeriidae).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Jeden z rodzajów rodziny kulkówkowatych (Sphaeridae), w Polsce reprezentowany przez 17 gatunków[2]. Rodzaj wydzielił C. Pfeiffer w 1821 roku[3]. Polska nazwa zwyczajowa rodzaju to groszkówka[4][5].

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzaju odnosi się do kształtu muszli, która przypomina ziarnko grochu (grek. Πίσον, pison – groch; Είδοσ, eidos – podobny)[6].

Gatunki[edytuj | edytuj kod]

Gatunkiem typowym jest Pisidium obtusale (Lamarck, 1818). Systematyka rodzaju różni się w zależności od opracowań, w skład rodzaju zaliczane są następujące gatunki:

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Holarktyka[7].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Cechy morfologiczne[edytuj | edytuj kod]

Muszla groszkówki rzecznej (Pisidium amnicum).

Muszla drobna, o długości nie przekraczającej 6-10 mm (jedynie w przypadku P. amnicum większa – ok. 7-11 mm). Szczyty położone w tylnej części na górnym brzegu muszli. Płyta zamka i zęby silnie zaznaczone i mocne. Syfony całkowicie zredukowane lub obecny jest tylko jeden syfon. Skrzela wewnętrzne duże, zewnętrzne małe lub całkowicie zredukowane. Krótki przewód pokarmowy, o długości w przybliżeniu równej dwóm długościom ciała[8][7].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Zajmowane siedliska[edytuj | edytuj kod]

Przedstawiciele występują w śródlądowych wodach bieżących i stojących, w różnych typach zbiorników wodnych[7]. Przebywają całkowicie zakopane w osadach dennych, w których drążą tunele. Poszczególne gatunki mogą różnić się pod względem preferencji siedliskowych, gatunki występujące sympatrycznie rozmijają się pod względem okresów rozrodu i maksimów liczebności[9].

Odżywianie[edytuj | edytuj kod]

Filtratory, odżywiają się zawiesiną odcedzaną z wody na skrzelach. Woda do jamy płaszcza wciągana jest przez szczelinę nożną płaszcza, wyrzucana zaś przez otwór analny lub syfon analny. Przepływ wody jest napędzany przez rzęski nabłonka migawkowego, pokrywającego skrzela i jamę płaszczową. Prądy rzęskowe na skrzelach kierują zlepione cząsteczki zawiesiny do płatów gębowych, gdzie następuje selekcja pokarmu. Cząstki niejadalne lub zbyt duże są odrzucane jako pseudofekalia[10]. Pokarmem mogą być bakterie odfiltrowywane z wód interstycjalnych, drobne jednokomórkowe glony, detrytus[11][12].

Oddychanie[edytuj | edytuj kod]

Wymiana gazowa zachodzi za pośrednictwem skrzeli i jamy płaszcza[13].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Obojnaki. Zapłodnienie następuje w kanale hermafrodytycznym. Jaja rozwijają się w torbach lęgowych (marsupiach) w skrzelach wewnętrznych rodziców. Gdy embrion wytworzy muszlę i osiągnie odpowiednie rozmiary, rozrywa marsupium, wypada do jamy płaszcza i po pewnym czasie wydostaje się na zewnątrz[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Species summary: Pisidium Pfeiffer, 1821 (ang.). ITIS. [dostęp 28 lipca 2015].
  2. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 137-139.
  3. Pfeiffer, C. 1821. Naturgeschichte deutscher Land- und Süsswasser-Mollusken. Erste Abtheilung. Str. 17, 123. Weimar. (Landes-Industrie-Comptoir).
  4. Jerzy Urbański: Poznaj krajowe ślimaki i małże. Warszawa: PZWS, 1951, s. 116.
  5. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 137.
  6. Bourguignat, J. R. 1877. Descriptions de deux nouveaux genres algériens, suivies d'une classification des familles et des genres de mollusques terrestres et fluviatiles du système européen. Bulletin de la Société des Sciences Physiques et Naturelles de Toulouse 3(1): 49-101.
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Welter Schultes, F.: Genus summary for Pisidium (ang.). AnimalBase. [dostęp 24 lipca 2015].
  8. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 137-138.
  9. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 79, 139-185.
  10. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 42-45, 61.
  11. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 61, 139-185.
  12. Tereza Kořínková. Food utilisation in fingernail and pill clams. „Malacologia Bohemoslovaca”. 10, s. 1-4, 2011. ISSN 1336-6939. 
  13. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 50-54.
  14. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 68-69.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Piechocki, Anna Dyduch-Falniowska: Mięczaki (Mollusca), małże (Bivalvia). T. 7a: Fauna słodkowodna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-11005-8.