Pomnik Wdzięczności Żołnierzom Armii Radzieckiej w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pomnik Wdzięczności Żołnierzom Armii Radzieckiej w Warszawie
Ilustracja
Monument od strony południowej (2014)
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Miejsce park Skaryszewski
Projektant A. Nenko (?)
Całkowita wysokość ok. 3 m
Data budowy 1946
Data odsłonięcia 15 września 1946
Ważniejsze przebudowy 1968
Data likwidacji 2018
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Pomnik Żołnierzy Radzieckich
Pomnik Żołnierzy Radzieckich
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Pomnik Żołnierzy Radzieckich
Pomnik Żołnierzy Radzieckich
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pomnik Żołnierzy Radzieckich
Pomnik Żołnierzy Radzieckich
Ziemia52°14′24,06″N 21°03′12,13″E/52,240017 21,053369
Monument w pierwotnej lokalizacji. W tle widoczny pierwszy wieżowiec prawobrzeżnej Warszawy wzniesiony w latach 1962–1963 przy al. Jerzego Waszyngtona 2b według projektu Marka Leykama
Boczna tablica w języku rosyjskim
Zdewastowany pomnik (2011)

Pomnik Wdzięczności Żołnierzom Armii Radzieckiej[1], także pomnik Wdzięczności Armii Radzieckiej[2], pomnik Wdzięczności[3][4], pomnik Poległych Żołnierzy Armii Czerwonej[5] – nieistniejący monument, który do 2018 znajdował się na osi alei głównej parku Skaryszewskiego w Warszawie.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Pomnik upamiętniał żołnierzy radzieckich poległych w dniach 10–15 września 1944 w walkach o Pragę[4]. Monument wzniesiono w miejscu grobu 26 żołnierzy, którzy zginęli 13 września 1944 w pobliżu ronda Waszyngtona nacierając od strony ul. Grochowskiej[1].

Pomnik, zaprojektowany przez A. Nenko[6] (według innego źródła – mjr Antonienko[5]), został wykonany z piaskowca przez Stanisława Sikorę, Stefana Mamota i Józefa Trenarowskiego[5]. Na rozbudowanym postumencie z podniesioną częścią środkową umieszczono stelę z płaskorzeźbą żołnierza Armii Radzieckiej pod którą znajdowały się złożone sztandary[1][5].

Monument został odsłonięty 15 września 1946[1].

Podczas przebudowy ronda w 1968 ciała żołnierzy zostały ekshumowane i przeniesione na Cmentarz Mauzoleum Żołnierzy Radzieckich przy ul. Żwirki i Wigury, a sam pomnik przesunięto w głąb głównej alei parku Skaryszewskiego[1]. W pobliżu pierwotnej lokalizacji pomnika znajduje się obecnie popiersie Ignacego Jana Paderewskiego.

Po 1989 monument był wielokrotnie dewastowany, a środowiska prawicowe żądały jego usunięcia[7][8][9].

Pomnik został rozebrany w październiku 2018 na zlecenie Zarządu Zieleni m.st. Warszawy na podstawie przepisów ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu[10][9]. Nie zrealizowano pomysłu przeniesienia go na teren Cmentarza Mauzoleum Żołnierzy Radzieckich[9]. Z monumentu zachowano 10 kamiennych płyt z przeznaczeniem dla Muzeum Zimnej Wojny w Podborsku[9].

Napisy[edytuj | edytuj kod]

Na monumencie znajdowały się dwie tablice z napisem po polsku i rosyjsku.

Treść napisu po polsku (układ oryginalny):

WIECZNA CHWAŁA
BOHATEROM
ARMII CZERWONEJ
POLEGŁYM W WALKACH
O WYZWOLENIE
STOLICY POLSKI
WARSZAWY

Treść napisu w języku rosyjskim (układ oryginalny):

ВЕЧНАЯ СЛАВА
ГЕРОЯМ
КРАСНОЙ АРМИИ
ПАВШИМ В БОЯХ
ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ
СТОЛИЦЫ ПОЛЬШИ
г. ВАРШАВЫ

Z tyłu pomnika umieszczono wiersz Tadeusza Kubiaka z 1946[11]:

ZIEMIO, Z KTÓREJ NIE WRÓCĘ,
ZIEMIO, NA KTÓREJ POLEGŁEM,
WITAJ I ŻEGNAJ MIASTO,
TO ZA KAMIEŃ Z TWYCH BRUKÓW, ZA CEGŁĘ
ZA TO BY WIŚLE WOŁGA,
A WISŁA WOŁDZE ODDAŁA
OSTATNIĄ KROPLĘ SWEJ WODY
JAK JA TOBIE KREW MEGO CIAŁA.
/Tadeusz Kubiak 1946/

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", s. 124. ISBN 83-7005-211-8.
  2. Feliks Waśkiewicz: Okruchy historii... Miejsca pamięci Pragi Południe. Warszawa: Towarzystwo Przyjaciół Warszawy Oddział Grochów, 2008, s. 75. ISBN 83-911202-0-7.
  3. Towarzyszom broni 1944–1945. Warszawa: Wydawnictwo Ruch i Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1970, s. zob. opisy pomników po str. 18 (strony z opisami nienumerowane).
  4. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 668. ISBN 83-01-08836-2.
  5. a b c d Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 104. ISBN 83-88973-59-2.
  6. Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 389. ISBN 83-06-00089-7.
  7. Warszawa: Pomnik Żołnierzy Radzieckich znów oblany czerwoną farbą. polskieradio.pl, 9 grudnia 2013. [dostęp 2014-12-07].
  8. Tomasz Urzykowski. Komunistyczne pomniki do rozbiórki. Ale które?. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 3 lipca 2017. 
  9. a b c d Tomasz Urzykowski. Żołnierze trafią do muzeum. „Gazeta Stołeczna”, s. 5, 18 października 2018. 
  10. Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz.U. z 2016 r. poz. 744).
  11. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 105. ISBN 83-88973-59-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]