Przejdź do zawartości

Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej w Rzeszowie

Dodaj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej w Rzeszowie
Ilustracja
Pomnik (2025)
Państwo

 Polska

Miejscowość

Rzeszów

Miejsce

Plac Ofiar Getta

Styl architektoniczny

socrealizm

Projektant

Bazyli Wojtowicz

Data budowy

1950

Data odsłonięcia

6 listopada 1951

Ważniejsze przebudowy

1966

Położenie na mapie Rzeszowa
Mapa konturowa Rzeszowa, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej w Rzeszowie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej w Rzeszowie”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej w Rzeszowie”
Ziemia50°02′19,9″N 22°00′22,3″E/50,038861 22,006194
Multimedia w Wikimedia Commons

Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej w Rzeszowie – pomnik znajdujący się na Placu Ofiar Getta w Rzeszowie w województwie podkarpackim od 1951 roku.

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Jan Mirek zainicjował utworzenie Komitetu Budowy Pomnika Wdzięczności dla Armii Radzieckiej w Rzeszowie. 26 maja 1948 r. Komitet podjął uchwałę o zlokalizowaniu pomnika na terenie byłego cmentarza żydowskiego. Dodatkowo Komitet rozpisał konkurs na projekt pomnika, oferty miały wpłynąć do 15 sierpnia 1948 r. Decyzją sądu konkursowego wybrano projekt Wojciech Przedwojewskiego, jednakże w związku z przedłużaniem czasu wykonania pomnika Komitet zdecydował się ponownie otworzyć konkurs[1].

Kolejne rozstrzygnięcie konkursu zapadło 15 października 1949 r. Wybrano projekt zgłoszony przez Bazylego Wojtowicza[2]. Wśród mieszkańców Rzeszowa ogłoszono zbiórkę środków na budowę, jednakże z powodu nikłego zainteresowania Komitet zwrócił się do Prezydium Rady Narodowej o przyznanie funduszy na budowę. Uroczyste odsłonięcie pomnika miało miejsce 6 listopada 1951 r., było częścią obchodów rocznicy wybuchu Rewolucji Październikowej[3].

W późniejszych latach miejscowe władze starały się poprawić postrzeganie pomnika. Z racji obchodów 1000-lecia państwa polskiego podjęto inicjatywę złożenia u podstawy pomnika urny z ziemią z miejsc „walk i martyrologii” oraz miejsc straceń ludności cywilnej z terenu województwa rzeszowskiego. Zebranie ziemi nastąpiło w ramach przygotowanej przez Komisję Propagandy Wojewódzkiego Frontu Jedności Narodowej w Rzeszowie. Ziemia została złożona u podstawy pomnika 19 kwietnia 1966 r., wtedy też zamontowano dodatkową tablicę[4].

Opis pomnika

[edytuj | edytuj kod]

Pomnik miał formę prostopadłościennego obelisku, o wysokości ok. 850 cm, zwróconego na południe. Zwieńcza go statua kobiety z dzieckiem. W dolnej części obelisku znajdują się cztery płaskorzeźby. Na pierwszej są przedstawieni marszałek Iwan Koniew i gen. Karol Świerczewski, na drugiej są przedstawieni dwaj żołnierze składający przysięgę na sztandar. Na trzeciej znajduje się scena batalistyczna nawiązująca do polsko-radzieckiego braterstwa broni. Na czwartej zaprezentowano robotnika z młotem i chłopa z sierpem. Pomnik jest posadowiony na granitowym cokole, przed obeliskiem znajduje się tablica z napisem[5]:

Tu złożono zroszoną krwią ziemię z pobojowisk, miejsc straceń i męczeństwa Rzeszowszczyzny jako symbol naszej 1000-letniej walki o wolność i niezawisłość narodową, o lepszy byt naszego społeczeństwa

Kontrowersje

[edytuj | edytuj kod]

Pomnik od początku budził niechęć mieszkańców miasta. Przed jego budową, w planowanym miejscu jego lokalizacji, władze komunistyczne dokonały 17 czerwca 1949 r. jedynej w Rzeszowie publicznej egzekucji żołnierzy podziemia niepodległościowego. Stracono tam Bronisława Stęgę ps. „Kolejarz" oraz Józefa Koszelę ps. „Sowa". Akcja zbiórki finansów na budowę pomnika przebiegała opornie i nie pozwoliła na sfinansowanie koszów budowy środkami uzyskanymi od mieszkańców[1].

Po zmianach ustrojowych środowiska prawicowe podnosiły kwestię usunięcia pomnika. Wprowadzona w 2016 r. ustawa o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego pozwala na jego rozbiórkę[6]. Również Instytut Pamięci Narodowej zaopiniował pozytywnie jego usunięcie[7]. Zaproponowano jego przesunięcie na cmentarz żołnierzy radzieckich przy ul. Lwowskiej w Rzeszowie lub na cmentarz przy ul. Podkarpackiej. Na obydwu tych nekropoliach znajdują się kwatery żołnierzy Armii Czerwonej[8].

Galeria

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b Gazeta Codzienna Nowiny 2024 ↓, s. 3.
  2. ↑ Kłos 1974 ↓.
  3. ↑ Pomnik Wdzięczności Armii Radzieckiej zniknie z centrum Rzeszowa. Podkarpacka Historia. [dostęp 2024-10-25]. (pol.).
  4. ↑ Pomnik Wdzięczności Radzieckiej posadowiony na Placu Ofiar Getta w Rzeszowie. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2024-10-25]. (pol.).
  5. ↑ Czarnecka 2015 ↓, s. 465.
  6. ↑ USTAWA z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. INFOR PL S.A.. [dostęp 2024-10-25]. (pol.).
  7. ↑ IPN: Pomnik z pl. Ofiar Getta musi zniknąć. Miasto odpowiada: To teren dawnego cmentarza. I pokazuje opinię eksperta. Gazeta Wyborcza. [dostęp 2024-10-25]. (pol.).
  8. ↑ Co z pomnikiem Wdzięczności Armii Radzieckiej w Rzeszowie? Podjęto decyzję. Grupa ZPR Media. [dostęp 2024-10-25]. (pol.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pomnik_Wdzięczności_Armii_Czerwonej_w_Rzeszowie&oldid=77510102”