Prawo korporacyjne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Prawo korporacyjne (ang. corporate law, znane także jako prawo gospodarcze lub prawo spółek) jest to zbiór przepisów regulujących prawa, stosunki i postępowanie osób, organizacji i przedsiębiorstw. Odnosi się do praktyki prawnej dotyczącej teorii korporacji. Prawo spółek często opisuje prawo odnoszące się do kwestii, które wynikają bezpośrednio z cyklu życia korporacji. Obejmuje ono zatem tworzenie, finansowanie, zarządzanie oraz likwidację korporacji. O ile minimalny charakter ładu korporacyjnego uosabiany przez własność akcji, rynek kapitałowy i zasady kultury biznesowej różni się, podobne cechy i problemy prawne – istnieją w wielu jurysdykcjach. Prawo korporacyjne reguluje sposób, w jaki korporacje, inwestorzy, akcjonariusze, dyrektorzy, pracownicy, wierzyciele i inni interesariusze, tacy jak konsumenci, społeczność i środowisko, współdziałają ze sobą[1]. Podczas gdy pojęcie prawa spółek lub prawa handlowego jest potocznie używane zamiennie z prawem gospodarczym często odnosi się do szerszych pojęć prawa handlowego, tj. prawa dotyczącego działalności handlowej lub biznesowej. W niektórych przypadkach może to obejmować kwestie związane z ładem korporacyjnym lub prawem finansowym. Prawo gospodarcze, używane jako substytut prawa korporacyjnego, oznacza prawo odnoszące się do korporacji biznesowej (lub przedsiębiorstw), tj. pozyskiwania kapitału (poprzez kapitał lub dług), zakładanie spółki, rejestrację itp.

Przegląd[edytuj | edytuj kod]

Naukowcy określają cztery cechy prawne uniwersalne dla przedsiębiorstw. Są to:

  • Odrębna osobowość prawna przedsiębiorstwa (dostęp do prawa deliktowego i prawa umów);
  • Ograniczona odpowiedzialność akcjonariuszy (osobista odpowiedzialność akcjonariusza jest ograniczona do wartości ich udziałów w korporacji);
  • Zbywalne akcje (jeśli korporacja jest „spółką publiczną”, akcje są przedmiotem obrotu na giełdzie);
  • Delegowane zarządzanie w ramach struktury zarządu; rada dyrektorów przekazuje bieżące zarządzanie spółką dyrektorom[2]. Szeroko dostępne i przyjazne dla użytkownika prawo korporacyjne umożliwia uczestnikom biznesowym posiadanie tych czterech cech prawnych, a tym samym dokonywanie transakcji jako przedsiębiorstwa. Prawo korporacyjne jest zatem odpowiedzią na trzy endemiczne oportunizmy: konflikty między menedżerami i akcjonariuszami, między udziałowcami kontrolującymi i niekontrolującymi; oraz pomiędzy akcjonariuszami i innymi kontrahentami umownymi (w tym wierzycielami i pracownikami).

Firmę można dokładnie nazwać firmą, jednak firma nie musi być koniecznie nazywana korporacją, która ma odmienne cechy. W Stanach Zjednoczonych firma może być osobnym podmiotem prawnym lub nie, i często jest używana jako synonim „firmy” lub „korporacji”. Według słownika Black’s Law Dictionary, w Ameryce firma oznacza „korporację – lub, rzadziej, stowarzyszenie, spółkę lub związek – która prowadzi przedsiębiorstwo przemysłowe”[3]. Inne rodzaje stowarzyszeń biznesowych mogą obejmować partnerstwa (w Wielkiej Brytanii regulowane przez ustawę o partnerstwie z 1890 r.) lub fundusze powiernicze (takie jak fundusz emerytalny) lub firmy ograniczone gwarancją (jak niektóre organizacje społeczne lub organizacje charytatywne). Prawo spółek dotyczy spółek, które są zarejestrowane lub zarejestrowane zgodnie z prawem spółek suwerennego państwa lub ich krajów sub-narodowych.

Historia korporacji[edytuj | edytuj kod]

Uważa się, że niektóre formy firm istniały w starożytnym Rzymie i starożytnej Grecji, bowiem najbliżsi rozpoznawalni przodkowie nowoczesnej firmy pojawili się dopiero w XVI wieku. Wraz z rosnącym handlem międzynarodowym królewskie karty zostały przyznane w Europie (w Anglii i Holandii) kupcom-poszukiwaczom przygód. Czartery królewskie zwykle przyznawały spółce handlowej specjalne przywileje (w tym pewną formę monopolu). Początkowo handlowcy handlowali akcjami na własny rachunek, ale później członkowie zaczęli działać na wspólnym rachunku z akcjami. Firmy te były przedsięwzięciami czysto ekonomicznymi; była to wyłącznie ustalona korzyść z posiadania akcji, której akcji spółki nie można było przejąć za długi każdego członka[4].

Charakterystyka prawa korporacyjnego[edytuj | edytuj kod]

Cechą charakterystyczną korporacji jest jej niezależność prawna od akcjonariuszy, którzy ją posiadają. Zgodnie z prawem korporacyjnym korporacje różnej wielkości mają odrębną osobowość prawną, z ograniczoną lub nieograniczoną odpowiedzialnością dla akcjonariuszy. Akcjonariusze kontrolują spółkę za pośrednictwem rady dyrektorów, która z kolei zazwyczaj przekazuje kontrolę bieżącej działalności korporacji pełnoetatowemu dyrektorowi. Straty akcjonariuszy w przypadku likwidacji są ograniczone do ich udziałów w korporacji i nie ponoszą odpowiedzialności za żadne pozostałe długi wierzycieli korporacji. Ta zasada nazywa się ograniczoną odpowiedzialnością. W prawie wszystkich systemach prawnych korporacje mają takie same prawa i obowiązki jak osoby fizyczne. W niektórych jurysdykcjach rozciąga się to na umożliwienie korporacjom korzystania z praw człowieka przeciwko prawdziwym osobom i państwu i mogą one być odpowiedzialne za łamanie praw człowieka. Tak jak „rodzą się” za pośrednictwem swoich członków, uzyskując świadectwo rejestracji, mogą „umrzeć”, gdy tracą pieniądze i wypłacalność. Korporacje mogą być nawet skazane za przestępstwa, takie jak oszustwa korporacyjne i nieumyślne spowodowanie upadku firmy[5].

Korporacyjna osobowość prawna[edytuj | edytuj kod]

Jedną z kluczowych cech prawnych korporacji jest ich osobowość prawna, znana również jako „osobowość” lub „sztuczna osoba”. Jednakże odrębna osobowość prawna nie została potwierdzona na mocy prawa angielskiego do 1895 r. Odrębna osobowość prawna umożliwia grupom korporacyjnym elastyczność w zakresie planowania podatkowego i zarządzania odpowiedzialnością za granicą[6].

Ład korporacyjny[edytuj | edytuj kod]

Ład korporacyjny to badanie relacji władzy pomiędzy wyższym kierownictwem korporacji, jego zarządem, a akcjonariuszami i pracownikami, jak również wierzycielami, konsumentami, środowiskiem i społecznością. Najnowsza literatura, zwłaszcza ze Stanów Zjednoczonych, zaczęła omawiać ład korporacyjny w kategoriach nauki o zarządzaniu. Podczas gdy powojenny dyskurs skupiał się na tym, jak osiągnąć skuteczną „demokrację korporacyjną”[7].

Finanse korporacyjne[edytuj | edytuj kod]

W okresie eksploatacji korporacji być może najważniejszym aspektem prawa korporacyjnego jest pozyskiwanie kapitału na działalność. Prawo, odnoszące się do finansów korporacyjnych, nie tylko zapewnia ramy, na których firma zbiera środki, ale także stanowi forum dla zasad i polityk, które kierują pozyskiwaniem funduszy, które należy traktować poważnie. Istnieją dwie podstawowe metody finansowania w odniesieniu do finansowania korporacyjnego, są to:

  • Finansowanie kapitałowe; i
  • Finansowanie dłużne.

Każda ma względne zalety i wady, zarówno pod względem prawnym, jak i ekonomicznym. Dodatkowe metody pozyskiwania kapitału niezbędnego do finansowania działalności to zyski zatrzymane różne kombinacje struktur finansowania mają zdolność do generowania precyzyjnych transakcji, które, wykorzystując zalety każdej formy finansowania, wspierają ograniczenia formy korporacyjnej, jego przemysł lub sektor gospodarczy. Połączenie długu i kapitału ma kluczowe znaczenie dla trwałego zdrowia spółki, a jej ogólna wartość rynkowa jest niezależna od struktury kapitałowej. Jedną z istotnych różnic jest to, że płatności odsetek od zadłużenia można odliczyć od podatku, zachęci to spółkę do emisji finansowania dłużnego, a nie akcji uprzywilejowanych w celu zmniejszenia ich ekspozycji podatkowej[8].

Akcje i kapitał zakładowy[edytuj | edytuj kod]

Spółka ograniczona akcjami, publiczna lub prywatna, musi mieć co najmniej jedną wyemitowaną akcję, jednak w zależności od struktury korporacyjnej formatowanie może się różnić. Jeśli firma chce pozyskać kapitał, zwykle będzie to miało miejsce poprzez emisję akcji. W prawie zwyczajowym, podczas gdy akcjonariusz jest często potocznie nazywany właścicielem spółki – jasne jest, że akcjonariusz nie jest właścicielem spółki, ale czyni udziałowca członkiem spółki i uprawnia ich do egzekwowania postanowień konstytucji spółki przeciwko spółce i innym członkom. Udział jest przedmiotem własności i może być sprzedany lub przekazany. Tytuły uczestnictwa zwykle mają również wartość nominalną lub parytetową, co stanowi granicę odpowiedzialności akcjonariusza za wniesienie wkładu w długi spółki w przypadku niewypłacalnej likwidacji[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. J. Armour, H. Hansmann, R. Kraakman, M. Pargendler, „What is Corporate Law?” in The Anatomy of Corporate Law: A Comparative and Functional Approach (Eds R. Kraakman, J. Armour, P. Davies, and others, Oxford University Press 2017).
  2. R.C. Clark, Corporate Law (Aspen 1986) 2; H Hansmann et al, Anatomy of Corporate Law (2004).
  3. Black’s Law Dictionary, 8th edition (2004).
  4. In England, see Edmunds v Brown Tillard (1668) 1 Lev 237 and Salmon v The Hamborough Co (1671) 1 Ch Cas 204.
  5. P. I. Blumberg, The Multinational Challenge to Corporation Law: The Search for a New Corporate Personality, (1993).
  6. Salomon v. Salomon & Co. [1897] AC 22.
  7. Lin, Tom C. W., Incorporating Social Activism (December 1, 2018). 98 Boston University Law Review 1535 (2018).
  8. Gullifer and Payne Corporate Finance Law: Principles and Policy (2nd Edn Hart Publishing, 2015) 38.
  9. Gullifer and Payne: Corporate Finance Law: Principles and Policy (2nd Edn Hart Publishing, 2015) 38.