Produkt przejściowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Produkt przejściowy (produkt pośredni) – w złożonych reakcjach chemicznych każde indywiduum chemiczne, które powstaje z substratów (lub wcześniejszych produktów przejściowych) i ulega kolejnej reakcji. Złożone rekcje chemiczne składają z kilku etapów nazywanych reakcjami elementarnymi. Każdy produkt reakcji elementarnej oprócz ostatniego, nazywany jest produktem przejściowym[1].

Np. reakcja wymiany typu:

A + B → C + D

może przebiegać w dwóch etapach:

A + B → X
X → C + D

W takim przypadku X nazywany jest właśnie produktem przejściowym.

Zgodnie z definicją IUPAC produkt przejściowy musi wykazywać pewną minimalną trwałość – jego czas istnienia w warunkach reakcji musi być dłuższy od częstości drgań wiązań chemicznych zaangażowanych w postulowane reakcje elementarne, która doprowadziły do jego powstania i dalszej przemiany[2]. Jest to kluczowa różnica między produktem przejściowym a kompleksem aktywnym i stanem przejściowym.

Wszystkie te trzy pojęcia są stosowane przy opisie mechanizmów reakcji chemicznych. O ile kompleksów aktywnych i stanów przejściowych nie ma nawet teoretycznej możliwości wyodrębnienia ze środowiska reakcji, o tyle produkt przejściowy jest teoretycznie możliwy do wyodrębnienia o ile uda się zatrzymać reakcję na odpowiednim etapie. W praktyce jednak wiele produktów przejściowych (rodniki, nietrwałe jony) jest niemożliwe do wyodrębnienia i ich istnienia dowodzi się przez dedukcję lub specjalnymi technikami analitycznymi.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mark G. Moloney: Mechanizmy reakcji związków organicznych. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2007, s. 15. ISBN 9788323502265.
  2. intermediate (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: intermediate (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.I03096