Protostela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Główne rodzaje protosteli

Protostela – rodzaj walca osiowego (steli), występującego u prymitywnych roślin naczyniowych. W protosteli centralną część w całości zajmuje drewno otoczone cylindrem łyka[1]. Brakuje rdzenia charakterystycznego dla innych, ewolucyjnie późniejszych typów steli (np. syfonosteli i diktiosteli). Protostelę spotyka się u kopalnych roślin naczyniowych (np. ryniofitów), u roślin współczesnych zaś u widłaków oraz przedstawicieli monilofitów (dawniej łączonych w jeden takson nazywany paprotnikami). U wszystkich współczesnych paprotników protostela wykształca się w dolnych częściach pędu, podczas gdy w później rozwijających się, wyższych częściach pędu w środku walca osiowego rozwija się zwykle tkanka miękiszowa, tworząc syfonostelę[2].

Rodzaje protosteli[edytuj | edytuj kod]

Haplostela
Protostela, u której centralna kolumna drewna jest otoczona łykiem (np. prymitywne paprotniki)[3]. Podobny typ protosteli występuje u mchów i wątrobowców, a układ ją przypominający także u tkankowych glonów[4]. W niektórych źródłach tylko ten typ walca osiowego uznawany jest za protostelę[5].
Aktynostela (aktinostela)
Protostela, u której wiązki przewodzące mają gwiaździsty kształt. Drewno jest centralnie położone, tworząc ku obwodowi krawędzie, w których znajduje się łyko[6]. Występuje np. w pierwotnej budowie korzeni większości okrytonasiennych lub w łodygach pierwotnych paprotników, np. psylotowych[4]. U tych ostatnich wykształca się zresztą specyficzna aktynostela z rdzeniem sklerenchymatycznym[2].
Plektostela
Protostela, u której drewno tworzy płytkowate pasma, otoczone oddzielającym je łykiem. Występuje np. u widłaków[7].

Ewolucja[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z teorią telomową van Tieghema protostela występująca u pierwotnych roślin telomowych uległa w wyniku ewolucji różnokierunkowym przemianom. Z najbardziej pierwotnej postaci – haplosteli powstała aktynostela i następnie plektostela (uznawane jeszcze za protostele) oraz w odrębniej linii ewolucyjnej – syfonostele i diktiostele[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Lesław Przywara: Walec osiowy. W: Encyklopedia biologiczna. Zdzisława Otałęga (red. nacz.). Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2000.
  2. a b Zygmunt Hejnowicz: Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Organy wegetatywne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13825-4.
  3. Protostela (pol.). W: Słownik terminów biologicznych [on-line]. pwn.pl. [dostęp 2009-08-19].
  4. a b Richard Harder: Systematyka. W: Botanika: podręcznik dla szkół wyższych. Eduard Strasburger (red.). Wyd. 2 pol. według 28 oryg. Warszawa: PWRiL, 1967.
  5. Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993. ISBN 83-214-0140-6.
  6. Aktynostela (pol.). W: Słownik terminów biologicznych [on-line]. pwn.pl. [dostęp 2009-08-19].
  7. Plektostela (pol.). W: Słownik terminów biologicznych [on-line]. pwn.pl. [dostęp 2009-08-19].