Samorządna Rzeczpospolita
Samorządna Rzeczpospolita – nazwa programu uchwalonego 7 października 1981 r. na zakończenie I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”. Twórcą tej koncepcji był Bronisław Geremek[1]. Wśród jej głównych postulatów znalazło się utworzenie samorządów pracowniczych w zakładach pracy oraz samorządów terytorialnych.
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Główne założenia uformowano w tzw. tezy, m.in. dotyczących wprowadzenia reformy samorządowej i demokratycznej, obrony poziomu życia, wprowadzenia elementów rynkowych w ramach programu antykryzysowego, społeczną kontrolą nad zaopatrzeniem w żywność, czy zapewnieniem bezpiecznych i nieszkodliwych dla zdrowia warunków pracy[2].
Program stanowił konglomerat różnych tradycji ideowych, które w różnym stopniu podkreślały wagę wartości wspólnotowych. Najważniejszą z tych wspólnot był naród – to w ramach sprawiedliwie zorganizowanej wspólnoty narodowej jednostka miała znajdować gwarancję realizacji swojej wolności indywidualnej. W myśli społecznej Solidarności, odwołując się do klasyfikacji zaproponowanej przez Andrzeja Walickiego, można wyróżnić trzy ujęcia wspólnoty narodowej: republikańskie, romantyczne oraz realistyczne[3].
W programie związku niemal całkowicie pominięto koncepcje wolnego rynku i własności prywatnej jako narzędzi społecznej i gospodarczej samoregulacji. Ze względu na uznanie istniejących uwarunkowań geopolitycznych, tylko w minimalnym stopniu nakreślono postulaty demokratyzacji struktur państwowych – w tym władzy ustawodawczej i wykonawczej – oraz objęcia demokratyczną kontrolą resortów siłowych, takich jak MSW i MON[3].
Za podstawową gwarancję wolności i sprawiedliwości uznawano aktywność obywatelską społeczeństwa. W tej perspektywie wyraźnie widać wpływy myśli społecznej Edwarda Abramowskiego, który już na początku XX wieku formułował koncepcję „zmowy powszechnej” przeciwko zaborczemu państwu i postulował tworzenie niezależnych form organizacji poza jego strukturami. Idea oddolnej samoorganizacji poza strukturą państwa komunistycznego była powszechnie realizowana w praktyce społecznej okresu rewolucji solidarnościowej[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Paweł Stefan Załęski, Neoliberalizm i społeczeństwo obywatelskie, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2012, s. 111-121.
- ↑ Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych, Federalista nr 1, marzec 2010.
- ↑ a b c Krzysztof Brzechczyn, Rzeczpospolita Samorządna. O ideowych inspiracjach programu „Solidarności” [online], repozytorium.amu.edu.pl, 2014 [dostęp 2025-06-26] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Treść programu (pdf). ofop.eu. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-07)].