Vastitas Borealis: Różnice pomiędzy wersjami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
Usunięta treść Dodana treść
rozumiem sens zmian, ale tekst staje się nieczytelny - usunięte problematyczne przymiotniki
Paweł Ziemian BOT (dyskusja | edycje)
m Poprawiam Szablon:Przypisy i dodaję nagłówek
Linia 10: Linia 10:
Mapa topograficzna północnych nizin Marsa opublikowana w 2005 wyraźnie pokazuje obniżenia terenu, sięgające ponad 7 km poniżej marsjańskiego poziomu odniesienia{{R|map}}. Wyróżniają się na niej kolistym konturem równiny [[Utopia Planitia]], jako całość mająca kształt misy o średnicy 3300 km i [[Isidis Planitia]], rozpoznana jako basen uderzeniowy o średnicy 1500 km. Kształt basenu Borealis nie jest tak ewidentny{{R|map}}, przyczyną tego jest zapewne późniejsze powstanie wulkanicznej wyżyny [[Tharsis]] i wylewy lawy na ogromną skalę. Jeżeli baseny Borealis i Utopia faktycznie są pochodzenia impaktowego (w drugim przypadku dodatkowo wskazuje na to m.in. obecność [[maskon]]u{{R|McGill}}), to są nie tylko największymi basenami uderzeniowymi na Marsie, większymi niż [[Hellas Planitia]], ale też w całym Układzie Słonecznym.
Mapa topograficzna północnych nizin Marsa opublikowana w 2005 wyraźnie pokazuje obniżenia terenu, sięgające ponad 7 km poniżej marsjańskiego poziomu odniesienia{{R|map}}. Wyróżniają się na niej kolistym konturem równiny [[Utopia Planitia]], jako całość mająca kształt misy o średnicy 3300 km i [[Isidis Planitia]], rozpoznana jako basen uderzeniowy o średnicy 1500 km. Kształt basenu Borealis nie jest tak ewidentny{{R|map}}, przyczyną tego jest zapewne późniejsze powstanie wulkanicznej wyżyny [[Tharsis]] i wylewy lawy na ogromną skalę. Jeżeli baseny Borealis i Utopia faktycznie są pochodzenia impaktowego (w drugim przypadku dodatkowo wskazuje na to m.in. obecność [[maskon]]u{{R|McGill}}), to są nie tylko największymi basenami uderzeniowymi na Marsie, większymi niż [[Hellas Planitia]], ale też w całym Układzie Słonecznym.


{{Przypisy|przypisy=
== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=Olympia>{{cytuj stronę|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/4451 |tytuł=Planetary Names: Unda, undae: Olympia Undae on Mars |praca=Gazetteer of Planetary Nomenclature|data dostępu=2012-11-08 |język=en}}</ref>
<ref name=Olympia>{{cytuj stronę|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/4451 |tytuł=Planetary Names: Unda, undae: Olympia Undae on Mars |praca=Gazetteer of Planetary Nomenclature|data dostępu=2012-11-08 |język=en}}</ref>
<ref name=Dziennik>{{cytuj pismo |czasopismo=Dziennik |url=http://wiadomosci.dziennik.pl/nauka/artykuly/129869,wielka-katastrofa-na-marsie.html |tytuł=Wielka katastrofa na Marsie |data=2008-06-26 |data dostępu=2012-11-08 |język=pl}}</ref>
<ref name=Dziennik>{{cytuj pismo |czasopismo=Dziennik |url=http://wiadomosci.dziennik.pl/nauka/artykuly/129869,wielka-katastrofa-na-marsie.html |tytuł=Wielka katastrofa na Marsie |data=2008-06-26 |data dostępu=2012-11-08 |język=pl}}</ref>

Wersja z 19:14, 20 sty 2018

Krajobraz Vastitas Borealis zarejestrowany przez lądownik Phoenix; widoczne są wielokątne spękania, wskazujące na obecność lodu w warstwie przygruntowej

Vastitas Borealis (łac. Pustkowie Północne) – rozległy obszar nizinny na północnej półkuli Marsa, otaczający płaskowyż Planum Boreum, na którym znajduje się północny biegun planety. Jest on położony 4-5 km poniżej średniego promienia planety, od położonych w kierunku południowym wyżyn oddziela go w wielu miejscach wyraźna skarpa. Znajduje się na nim znacznie mniej kraterów, niż na wyżynach półkuli południowej, co wskazuje, że obszar ten jest młodszy. W obszar Vastitas Borealis wcinają się wulkaniczne wyżyny Tharsis i Elysium. W pobliżu Planum Boreum znajduje się największe pole wydm na Marsie, nazwane Olympia Undae[1].

Przypuszcza się, że w odległej przeszłości planety (w okresie noachijskim i hesperyjskim) obszary Vastitas Borealis pokrywał ocean, nazywany Oceanus Borealis. Woda również obecnie występuje na Vastitas Borealis, ale w postaci wiecznej zmarzliny pod powierzchnią gruntu, co potwierdził lądownik Phoenix prowadzący badania w tym obszarze w 2008 roku. Na Vastitas Borealis, na równinie Utopia Planitia, wylądowała również sonda Viking 2.

Geneza

Topografia północnych nizin Marsa; nazwy jednostek na mapie są nieformalne

Jedna z hipotez, która może wyjaśniać dychotomię półkul Marsa, zakłada że północne niziny zostały utworzone przez potężne uderzenia ciał niebieskich w Marsa. Większa część równin miałaby być w rzeczywistości dnem największego basenu uderzeniowego w Układzie Słonecznym, nazwanego Borealis Basin. Uczeni z California Institute of Technology twierdzą, że powstał on ok. 3,9 mld lat temu na skutek zderzenia z planetoidą o rozmiarach 1600-2700 km (rzędu średnicy Plutona), która pozostawiła eliptyczny krater o rozmiarach 8500 na 10 600 km. Dodatkowo fala uderzeniowa, która okrążyła planetę spowodowała zniszczenia skorupy na antypodach basenu i doprowadziła do powstania obserwowanych anomalii magnetycznych[2].

Mapa topograficzna północnych nizin Marsa opublikowana w 2005 wyraźnie pokazuje obniżenia terenu, sięgające ponad 7 km poniżej marsjańskiego poziomu odniesienia[3]. Wyróżniają się na niej kolistym konturem równiny Utopia Planitia, jako całość mająca kształt misy o średnicy 3300 km i Isidis Planitia, rozpoznana jako basen uderzeniowy o średnicy 1500 km. Kształt basenu Borealis nie jest tak ewidentny[3], przyczyną tego jest zapewne późniejsze powstanie wulkanicznej wyżyny Tharsis i wylewy lawy na ogromną skalę. Jeżeli baseny Borealis i Utopia faktycznie są pochodzenia impaktowego (w drugim przypadku dodatkowo wskazuje na to m.in. obecność maskonu[4]), to są nie tylko największymi basenami uderzeniowymi na Marsie, większymi niż Hellas Planitia, ale też w całym Układzie Słonecznym.

Przypisy

  1. Planetary Names: Unda, undae: Olympia Undae on Mars. [w:] Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. [dostęp 2012-11-08]. (ang.).
  2. Wielka katastrofa na Marsie. „Dziennik”, 2008-06-26. [dostęp 2012-11-08]. (pol.). 
  3. a b Kenneth L. Tanaka, James A. Skinner, Jr., Trent M. Hare: Geologic Map of the Northern Plains of Mars. [w:] Scientific Investigations Map 2888 [on-line]. U.S. Geological Survey, 2005. [dostęp 2012-11-06]. (ang.).
  4. George E. McGill. Buried topography of Utopia, Mars: Persistence of a giant impact depression. „Journal of Geophysical Research”. 94 (B3), s. 2753–2759, 1989. DOI: 10.1029/JB094iB03p02753. (ang.). 

Linki zewnętrzne