System Językowo-Migowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

System Językowo-Migowy (SJM, język migany) – w zależności od interpretacji jest to:

SJM a PJM i polszczyzna[edytuj | edytuj kod]

Nie należy mylić Systemu Językowo-Migowego z Polskim Językiem Migowym (PJM), który jest językiem naturalnym. Głusi rodzice w kontaktach ze swoimi głuchymi dziećmi nie posługują się SJM. SJM nie można nabyć drogą naturalnej akwizycji.

System językowo-migowy (SJM) wywodzi się bezpośrednio z polskiego języka fonicznego. Istotą systemu jest wspomaganie wyraźnej wypowiedzi dźwiękowo-artykulacyjnej znakami migowymi. Mimo że system jest uważany także za odmianę języka migowego, jego podstawę stanowi polszczyzna foniczna. Oznacza to, że w wypowiedzi systemem językowo-migowym wiodąca jest mowa dźwiękowa, a znaki migowe jedynie wspierają i uzupełniają wypowiedź słowną, ułatwiając jej zrozumienie. Dzięki podwójnemu kanałowi przekazu – mowie dźwiękowej i równolegle przekazywanym znakom języka migowego – niesłyszący odbiorca łatwiej odczytuje treść wypowiedzi z ust.

Język migany jest to nazwa migowej części systemu językowo-migowego, nie stanowi on samodzielnego środka komunikacji.

Używanie SJM jest związane z utrudnieniami i ograniczeniami wynikającymi z jego sztucznego charakteru. Nie można zapominać, iż sztuczny środek komunikacji nie oferuje takiej swobody budowania wypowiedzi, jak język naturalny. Osoby bezkrytycznie stosujące SJM mogą popełniać błędy utrudniające, a nawet uniemożliwiające zrozumienie wypowiedzi. Np.:

  • Istnieje duża trudność w tłumaczeniu za pomocą SJM związków frazeologicznych (np. pójść na rękę, rozwinąć skrzydła, o co chodzi?). Błędem wielu użytkowników SJM jest rozbijanie polskich frazeologizmów na składniki i miganie każdego z nich oddzielnie (np. pójść na rękę miga się jako serię znaków IŚĆ NA RĘKA-Ę, rozwinąć skrzydła – ROZWIJAĆ SKRZYDŁO-A). Takie zastosowanie SJM czyni zbudowana w nim wypowiedź całkowicie niezrozumiałą, a nawet bezsensowną.
  • Błędnym zastosowaniem SJM jest rozbijanie derywatów słowotwórczych (np. przedłożyć jako PRZED POŁOŻYĆ). Błąd ten jest tak często popełniany, iż znalazł się nawet w słownikach i podrecznikach SJM (np. napisać przekazywane jako NA i PISAĆ).

Błędne zastosowania SJM przyczyniły się do powstania na jego temat całego szeregu mitów. Jeden z nich głosi, iż w SJM słowa, które w polszczyźnie pisanej są homonimami (homografami), w SJM ujednolica się – to znaczy kilka znaczeń przekazuje się za pomocą tego samego znaku wizualnego (np. podanie w piłce nożnej i podanie dokument, koło jako rzeczownik i jako przyimek). Takie zastosowania SJM są wynikiem słabej znajomości jego zasad i przyczyniają się do niechęci, jaką część naturalnych użytkowników PJM żywi wobec systemu językowo-migowego. W rzeczywistości poprawne zastosowanie SJM różnicuje homonimy – np. kłaść się i kłaść coś, kopać w ziemi i kopać nogą.

Poważną trudnością w stosowaniu SJM jest fakt, iż większość elementów pozamanualnych znaków PJM, (np. mimika) zostało sprowadzonych do roli prozodii, podczas gdy w PJM pełnią one rolę słownikową. Inną trudność stanowi fakt, że działająca przy PZG komisja unifikacyjna przyjęła zasadę ujednolicania słownika SJM, zamiast opisywania znaków stosowanych regionalnie. Gdy istniały różnice regionalne lub stylistyczne w słownictwie PJM, do słownika SJM wybrano jeden z serii synonimów. Nie wyklucza to jednak możliwości stosowania znaków o charakterze regionalnym i wielu doświadczonych użytkowników SJM tak postępuje.

SJM zawiera pewne znaki nieobecne w PJM jako samodzielne leksemy (np. przyimki). Dużo znaków wygląda też inaczej niż w PJM. Początkowo było to 20%, obecnie liczba ta jest większa, gdyż PJM jest żywy i ewoluuje, a SJM nie. Najbardziej rozpowszechniona jest uproszczona wersja SJM, w której pomija się palcowanie końcówek fleksyjnych. Jej wykorzystanie polega więc na nadawaniu znaków ze słownika PJM w szyku polszczyzny dźwiękowej.

Zasadniczo, każdy kto zna Polski Język Migowy i język polski, powinien być w stanie posługiwać się Systemem Językowo-Migowym. Większość osób, które płynnie posługują się PJM, ma jednak poważne trudności z "wyłączeniem" migowych reguł gramatycznych i zastąpieniem ich regułami gramatyki polskiej.

Z drugiej strony SJM przyczynił się do wzrostu liczby pedagogów będących w stanie porozumieć się z głuchymi. Znaki w SJM są jednolite, podczas gdy PJM jest porozbijany na mnóstwo dialektów, utrudniających głuchym z różnych stron Polski porozumienie. Utrudnia to również stworzenie słownika PJM, podczas gdy słowniki SJM istnieją (często nazywane słownikami języka migowego). SJM zawiera też więcej znaków.

Historia i zastosowanie SJM[edytuj | edytuj kod]

System Językowo-Migowy został stworzony przez słyszących surdopedagogów jako narzędzie – w intencji twórców – pomocne w nauce języka polskiego. Istnieją na ten temat spore kontrowersje. W nauce języka angielskiego dla Polaków nie stosuje się pośredniego języka w którym występują polskie słowa, ale angielska gramatyka. Głusi, którzy od rodziców nabyli PJM i nie znają polszczyzny, często nie rozumieją komunikatów w SJM. Przyczyną są omówione wyżej rozbieżności w strukturze SJM i PJM oraz różnice w pokazywaniu poszczególnych znaków.

SJM jest wykorzystywany dość powszechnie w surdopedagogice oraz w tłumaczeniach telewizyjnych. SJM są też uczone na kursach osoby słyszące, mające w zamyśle porozumiewać się z głuchymi, np. urzędnicy.

Kłopoty terminologiczne[edytuj | edytuj kod]

System Językowo-Migowy często nie jest w ogóle odróżniany od Polskiego Języka Migowego, zwłaszcza w przestrzeni publicznej. Prowadzone pod egidą Polskiego Związku Głuchych kursy języka migowego są w rzeczywistości kursami SJM. Egzamin na tłumacza PJM jest w istocie egzaminem ze znajomości SJM. Prawie wszystkie książki z "Polskim Językiem Migowym" w tytule dotyczą w rzeczywistości SJM[1]. Jedyne funkcjonujące w oficjalnym obiegu dyplomy znajomości języka migowego wydawane są po zdaniu egzaminu z SJM.

Inne języki migane[edytuj | edytuj kod]

Odpowiedniki polskiego SJM istnieją w większości krajów, w których jest też rozwinięty system edukacji głuchych (nie był to wynalazek polski). W języku angielskim języki migane określa się mianem signed system (w przeciwieństwie do języków migowych – sign language).

Przypisy

  1. Niektóre z nich zmieniły w kolejnym wydaniu tytuł, np. "Język migowy dla pedagogów" Bogdana Szczepankowskiego w kolejnym wydaniu przybrał tytuł "Język migany w szkole". Źródło: [1]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]