Tereszpol-Zaorenda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tereszpol)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy siedziby gminy. Zobacz też: Tereszpol-Kukiełki i Tereszpol-Zygmunty.
Nie mylić z: Terespol.
Tereszpol-Zaorenda
Widok na miejscowość.
Widok na miejscowość.
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat biłgorajski
Gmina Tereszpol
Liczba ludności (2008) 1.157
Strefa numeracyjna (+48) 84
Kod pocztowy 23-407[1]
Tablice rejestracyjne LBL
SIMC 0902004
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Tereszpol-Zaorenda
Tereszpol-Zaorenda
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tereszpol-Zaorenda
Tereszpol-Zaorenda
Ziemia50°34′43″N 22°52′48″E/50,578611 22,880000

Tereszpol-Zaorenda (od 30 grudnia 1999 do ?? Tereszpol) – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Tereszpol[2][3].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego.

Tereszpol jest siedzibą wiejskiej gminy Tereszpol i liczy około 1200 mieszkańców.

Położenie[edytuj]

Tereszpol położony jest wśród kompleksów leśnych we wschodniej części powiatu biłgorajskiego, na terenie Puszczy Solskiej i Roztocza. Jest jedną z trzech wsi stanowiących zespół zabudowań o ogólnej nazwie Tereszpol. Miejscowość ciągnie się na długości ponad 5 km wzdłuż drogi lokalnej, odchodzącej ku południu od drogi wojewódzkiej nr 858 w relacji Biłgoraj-Szczebrzeszyn. Kolejność wsi z północy na południe jest następująca: Tereszpol (-Zaorenda), Tereszpol-Zygmunty, Tereszpol-Kukiełki.

Historia[edytuj]

Tereszpol powstał jako wieś puszczańska w XVII wieku, założona przez ordynatów zamojskich. Nazwa wsi pochodzi od imienia[4] żony Tomasza Antoniego Zamoyskiego Teresy Anieli z Michowskich. Z biegiem czasu wykształciła się w dużą wieś, zamieszkiwaną przed II wojną światową przez blisko 3000 osób.

Podczas powstania styczniowego, w czerwcu 1863 roku w pobliskiej Panasówce (dzielnicy Tereszpola) stoczono zwycięską dla Polaków bitwę pod Panasówką.

We wrześniu 1939 Tereszpol i jego okolice były terenem walk żołnierzy Wojska Polskiego z Niemcami.

Podczas II Wojny Światowej w rejonie wsi działał oddział Gwardii Ludowej im. Tadeusza Kościuszki pod dowództwem Grzegorza Korczyńskiego. Oddział ten m. in 10 grudnia 1942 roku zniszczył urządzenia stacji wąskotorowej a 1 maja 1943 roku podpalił tartak w wyniku czego jeden Niemiec zginął, a 4 strażników ukraińskich przeszło na stronę partyzantów[5].

Po II wojnie światowej Tereszpol został siedzibą gminy Tereszpol, należącej początkowo do powiatu zamojskiego, przyłączonej jednak później do powiatu biłgorajskiego. W latach 1976-84 gmina przestała istnieć, a jej obszar został podzielony między gminy Zwierzyniec i Biłgoraj. W 1984 gminę reaktywowano a jej siedzibą stał się ponownie Tereszpol.

31 grudnia 1999 zmieniono oficjalną nazwę miejscowości z Tereszpol-Zaorenda na Tereszpol. Lokalnie, nazwa Zaorenda nadal jednak figuruje (nawet na drogowskazach) aby móc odróżnić wieś od sąsiednich Kukiełek i Zygmuntów.

Zabytki[edytuj]

Głównym zabytkiem Tereszpola jest kościół parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej z 1851, wzniesiony jako cerkiew greckokatolicka staraniem parafian i Ordynacji Zamojskiej. W latach 1875-1915 była to cerkiew prawosławna a w 1919 została zrekoncyliowana na świątynię rzymskokatolicką[6].

W dzielnicy Panasówka na wzgórzu Polak (z którego dowodził bitwą Marcin Lelewel-Borelowski) znajduje się mogiła powstańców z 1863 roku. Przy mogile jest głaz z inskrypcją ku czci bohaterów oraz mogiła majora Edwarda Nyáry'ego.

Widok na kościół i cmentarz w Tereszpolu

W Tereszpolu znajduje się również cmentarz, dawniej greckokatolicki, prawosławny i prawosławno-katolicki, obecnie użytkowany tylko przez katolików obrządku łacińskiego, z mogiłami żołnierzy poległych we wrześniu 1939[6].

Infrastruktura, kultura[edytuj]

Urząd Gminy w Tereszpolu

W Tereszpolu znajduje się m.in. Gminny Ośrodek Zdrowia i Gminna Publiczna Biblioteka.

Sport[edytuj]

GKS Orzeł Tereszpol[edytuj]

W Tereszpolu funkcjonuje Gminny Klub Sportowy Orzeł Tereszpol – amatorski klub piłkarski. Obecnie drużyna seniorów gra w grupie I zamojskiej klasy A. Orzeł rozgrywa mecze na Stadionie znajdującym się w Tereszpolu.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-08-03].
  2. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 23.04.2015].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 23.04.2015]. 
  4. Artur Pawłowski: Roztocze - przewodnik. Wyd. II. Pruszków: Oficyna Wydawnicza REWASZ, 2011, s. 245. ISBN 978-83-62460-16-8.
  5. Józef Bolesław Gargas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str 155 i 157
  6. a b D. Kawałko, Cmentarze województwa zamojskiego, Państwowa Służba Ochrony Zabytków, Zamość 1994, s. 234.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Rozporządzenie Ministra Administracji i Gospodarki Przestrzennej z dnia 17 grudnia 1983 r. w sprawie utworzenia, zmiany granic i nazw niektórych gmin w województwach: bialskopodlaskim, ciechanowskim, chełmskim, częstochowskim, gdańskim, kaliskim, kieleckim, lubelskim, łomżyńskim, nowosądeckim, skierniewickim, suwalskim, słupskim, tarnobrzeskim, włocławskim, wrocławskim i zamojskim Dz.U. z 1983 r. Nr 70, poz. 314
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie ustalenia siedzib władz gmin Dz.U. z 1999 r. Nr 110, poz. 1267