Tor kolejowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tory)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tor kolejowy o szerokości 1435 mm
Tory metra na stacji Wawrzyszew Metra Warszawskiego
Tor z trzecią szyną zębatą
Tor z trzecią szyną zasilającą
Splot torów różnej szerokości
Tor kolejowy o szerokości 750 mm

Tor – dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.

Szerokość standardowa (normalnotorowa)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rozstaw szyn.

Szerokość standardowa toru kolejowego wynosi 1435 mm mierzona między główkami szyn ustawionych na podkładach drewnianych, żelbetowych (strunobetonowych), stalowych itp. 14 mm poniżej powierzchni tocznej główek szyn. Jest to rozmiar ustanowiony przez jednego z pionierów kolejnictwa – George’a Stephensona (podobno taki rozstaw kół miały rzymskie kwadrygi), a obowiązuje do dziś w większości państw świata, w tym także w Polsce. Szerokość ta równa jest 4 stopy 8 i pół cala w angielskim systemie miar.

W Finlandii używana jest jednak szerokość 1524 mm (5 stóp), podobnie w Rosji oraz niektórych państwach powstałych po rozpadzie ZSRR jest używana szerokość 1520 mm. Jednak to w Polsce znajduje się najdalej na zachód na świecie wysunięta linia kolejowa o tej szerokości toru (397 km), łącząca Polskę z systemem kolejowym Ukrainy i Rosji, która została wybudowana w latach siedemdziesiątych XX wieku przy okazji budowy Huty Katowice. Linia ta nosiła pierwotnie nazwę Linii Hutniczo-Siarkowej, a obecnie funkcjonuje pod nazwą Linia Hutnicza Szerokotorowa.

3 inne kraje europejskie również używają torów szerszych od normalnych. W Irlandii używa się torów kolejowych o szerokości 1600 mm (5 stóp i 3 cale). W Portugalii obowiązywała szerokość 1664 mm, w Hiszpanii – 1672 mm (obecnie używa się zunifikowanej szerokości 1668 mm w obu krajach iberyjskich).

Każdy tor o szerokości większej od 1435 mm nazywa się torem szerokim, a mniejszej – torem wąskim. Uwaga: w niektórych krajach, m.in. w Japonii i w RPA, szerokość 1067 mm (3 i pół stopy) uważa się za normalną. Szerokość nominalna toru to odległość między główkami szyny mierzona 14 mm poniżej górnej powierzchni główki szyny na odcinkach prostych i w łukach o promieniu nie mniejszym od 250 m. Ponieważ w kolei nie stosuje się mechanizmu różnicowego, problem przebywania różnej drogi przez koła na łukach rozwiązano w ten sposób, że średnica kół zmniejsza się na zewnątrz – na łukach wewnętrzne koło opiera się na szynie częścią o mniejszej średnicy. Aby to umożliwić, szyny oddala się o:

Promień [m] Poszerzenie [mm]
R ≥ 250 0
200 ≤ R < 250 10
160 ≤ R < 180 20
R < 160 25

Uwaga: dane dla toru o szerokości 1435mm.

Czasami stosuje się w konstrukcji torowiska trzecią szynę o różnym przeznaczeniu. W Szwajcarii wiele jest linii z trzecią szyną zębatą, dzięki której pociągi mogą pokonywać ostre wzniesienia. W San Francisco w środkowej szynie znajduje się lina, na której zaciskają się kleszcze tramwaju zwanego cablecar, który nie posiada własnego silnika.

Trzy lub cztery szyny, przeważnie na wspólnych podkładach, występują w splocie, ale w danej chwili ruch pociągu odbywa się tylko po dwóch szynach.

Wyjątkowo ruch odbywa się po większej ilości szyn.

Np. działo kolejowe Dora po zmontowaniu poruszało się po dwóch równoległych torach (czterech szynach). Francuzi projektowali ciężki pociąg pancerny poruszający się po dwóch równoległych torach, ale zaniechali prac nad nim ze względów praktycznych.

Szerokości torów[edytuj | edytuj kod]

Modelarskie[edytuj | edytuj kod]

Nazwa (Symbol) skali Skala Szerokość toru modelarskiego, odpowiadająca szerokości toru mm.

W nawiasach litera dodawana po symbolu skali.

Uwagi
1700-1250 1250-850
(m) (od metrowa)
850-650
(e) (od étroit=wąska)
650-400
(i) lub (f) (od industrie=przemysłowa lub feld=polowa)
Z 1:220 6,5        
N 1:160 9 6,5      
TT 1:120 12 9 6,5    
H0 (H zero) 1:87 16,5 12 9 6,5 Skrót od: Halb 0 znaczącego „połowa zera”, jako że modele w tej skali z założenia są dwa razy mniejsze od modeli w skali 0 (zero).
00 1:76,2 16,5 12 9 6,5  
S 1:64 22,5 16,5 12 9  
0 (zero) 1:45 1:43,5 32 22,5 16,5 12 Nielicznie produkowane supermodele, a także zabawki. Dla zabawek szerokość toru bywa przybliżona uniemożliwiając zamienność.
I 1:32 45 32 22,5 16,5  
II 1:22,5 64 45 32 22,5  
III 1:16 89 64 45 32  
IV 1:11 127 89 64 45  
V 1:8 184 127 89 64
VI 1:5,5 260 184 127 89 Także jako kolej turystyczna i ogrodowa
(możliwość przewozu ludzi)

Koleje[edytuj | edytuj kod]

Szerokość
toru [mm]
Przeznaczenie kolei i uwagi Przykłady państw, w których jest stosowana Polskie przykłady
241
(9 ½ in.)'”
kolej parkowa, Liliputbahn Szwajcaria (Katzensee k. Zurichu, Luzern) Cichowo
305
(12 in.)'”
USA (Sonora Short Line)
381, 457 turystyczne, ogrodowe, wystawowe Austria, Japonia, Wielka Brytania
500 przemysłowe, dołowe, polowe
600 standard Decauville’a, często stosowany jako kolej polowa i lekka kolej przemysłowa, często budowana z przęseł przenośnych Francja, Niemcy, Polska i inne Rejon Umocniony Hel po 1939
Rogowska Kolej Wąskotorowa do 1954
Bydgosko-Wyrzyskie Koleje Dojazdowe do 1993,
Żnińska Kolej Powiatowa,
Myślęcińska Kolej Parkowa,
Wigierska Kolejka Leśna,
Kaszubski Ekspres,
Kolejka Parkowa Maltanka.
597, 610 Indie, Japonia, Australia, Wenezuela
615 standard przemysłowy Niemcy, Polska kolej zakładowa Huty „Kościuszko”, Chorzów
630 standard przemysłowy
Niemcy, Polska kolej zakładowa Huty „Jedność”, Siemianowice Śląskie
700 plantacje trzciny Indonezja, Kuba
750 standard wywodzący się z Niemiec Indonezja, Niemcy, Polska (kolej dołowa w kopalniach), Turcja, b. ZSRR Bieszczadzka kolejka wąskotorowa po 1939,
Rogowska Kolej Wąskotorowa po 1954
Żuławska Kolej Dojazdowa
Większość kolei wąskotorowych w Polsce.
760 standard wywodzący się z Austro-Węgier Australia, Austria, Brazylia, Bułgaria, Czechy, Polska do 1939, Słowacja, Węgry Bieszczadzka kolejka wąskotorowa do 1939
762 Indie, Japonia, Jugosławia, Kuba, Węgry, Rumunia
785 najpopularniejszy standard górnośląski Dania, Polska Górnośląskie Koleje Wąskotorowe
800 m.in. przemysłowe W przeszłości koleje wąskotorowe w okolicach Warszawy
860 m.in. przemysłowe
891 Szwecja
900 często spotykany standard przemysłowy Niemcy (Rugia), Polska, Szwecja, Portugalia, Austria Kolejka parkowa w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie od 1966;
koleje przemysłowe KGHM Lubin – Polkowice,
dawniej tramwaje w Krakowie
(obok tramwajów normalnotorowych).
914
Filipiny, Kanada, USA(Hawaje)
950
Libia, Włochy, Etiopia
1000 szeroko rozpowszechniony standard metryczny, często spotykany w tramwajach i przemyśle Australia, Boliwia, Brazylia, Etiopia, Indie, Niemcy (Harz), Pakistan, Peru, Polska, Tajlandia, Wietnam Rejon Umocniony Hel do 1939,
koleje wąskotorowe na Pomorzu i pod Warszawą,
koleje linowo-terenowe (Zakopane, Krynica-Zdrój),
linie tramwajowe w Łodzi, Elblągu, Grudziądzu, oraz Bydgoszczy i Toruniu, Bratysławie, Zagrzebiu.
1050
Algieria, Jordania, Liban, Syria
1067 Angola, Australia, Filipiny, Japonia (rozstaw podstawowy), Mozambik, Nowa Zelandia, Rodezja, RPA
1200
Włochy sieć tramwajowa Genua
1372, 1375
Japonia, Hiszpania tramwaje tokijskie, kolej Keiō
1435
(56,5 in.)
szerokość normalna stosowana w większości krajów, tory tramwajowe w większości miast w Polsce; także sieć Shinkansen i niektóre koleje prywatne w Japonii
1450 sieć tramwajowa w Dreźnie Niemcy
1458 sieć tramwajowa w Lipsku Niemcy
1520, 1524 Finlandia, Polska, b. ZSRR, Mongolia Linia Hutnicza Szerokotorowa
1600
Australia, Brazylia, Irlandia
1665
Portugalia
1668 nowy standard na Płw. Iberyjskim Hiszpania, Portugalia
1674, 1676 Argentyna, Indie, Hiszpania, Pakistan
1800 kolejka górska Obsfelderschmiede – Lichtenhain Niemcy
2000 kolejka górska CairnGorm Wielka Brytania
2140
(84,25 in.)'”
Wielka Kolej Zachodnia Anglia (nieistniejąca)
2743
(9 ft.)
kolejka górska Kyoto Japonia (nieistniejąca)
3000 Superkolej III Rzeszy Niemcy (tylko projekt)
Tory kolejowe, w tle semafory kształtowe

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło tor w Wikisłowniku

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]