Trafność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Trafność (ang. validity) nie ma jednej wspólnej definicji, ale zazwyczaj odnosi się do zakresu, w którym wyjaśnienie rzeczywiście odzwierciedla zjawisko, do którego się odwołuje[1]. Trafność, obok rzetelności, jest jednym z podstawowych kryteriów jakości badania naukowego. Pojęcie to odnosi się do różnych terminów z zakresu metodologii nauk: można mówić o trafności definicji, wskaźnika, testu, wyników badania czy wręcz badania naukowego jako całości.

Trafność w psychologii[edytuj | edytuj kod]

Trafność (ang. validity) – cecha testu psychologicznego, która oznacza, że test mierzy właśnie to, co miał zgodnie z intencjami twórców mierzyć. Odzwierciedla trafność operacjonalizacji wiedzy psychologicznej[2]. Wyróżnia się trafność: treściową, kryterialną (diagnostyczną i prognostyczną), kongruencyjną (teoretyczną).

Osobno należy wyróżnić trafność fasadową, ponieważ nie dotyczy ona właściwości psychometrycznych narzędzia, a raczej przekonań osób badanych na temat tego, co test ma mierzyć.

Trafność w socjologii[edytuj | edytuj kod]

W socjologii pojęcie trafności odnosi się zazwyczaj do wskaźników. Wskaźnik jest trafny wtedy, gdy dający się obserwować stan rzeczy można uznać za świadectwo istnienia zjawiska, którego nie można obserwować bezpośrednio. Wskaźnik jest zaś nietrafny wtedy, gdy świadczy o istnieniu czegoś innego, niż zjawisko, o którego istnieniu miał informować[3]

Czasem jednak pojęcie trafności odnosi się do badań jako całości lub wyników badań. Na gruncie badań o charakterze ilościowym, pojęcie trafności jest ścisłe związane z błędem pierwszego rodzaju (w uproszczeniu: przedstawiania twierdzeń nieprawdziwych jako prawdziwych) oraz błędem drugiego rodzaju (w uproszczeniu: przedstawiania twierdzeń prawdziwych jako nieprawdziwych). Trafność wyników jest więc w stanie zagwarantować odpowiednia procedura statystyczna.

Na gruncie badań o charakterze jakościowym trafności wyników nie jest w stanie zagwarantować żadna procedura statystyczna. Zazwyczaj uznaje się dwa sposoby zapewniania trafności wyników badań:

  • triangulacja
  • nadawanie trafności przez respondenta (ang. respondent validation)

David Silverman [1] proponuje następujące sposoby zapewniania wymogu trafności w badaniach o charakterze jakościowym:

  • indukcja analityczna
  • metoda ciągłego porównywania
  • analiza przypadków odchyleń
  • dogłębna analiza danych
  • używanie odpowiednich zestawień tabelarycznych

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 David Silverman: Interpretacja danych jakościowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 252–261. ISBN 978-83-01-15158-4.
  2. Elżbieta Hornowska: Testy psychologiczne : teoria i praktyka. Warszawa: Scholar, 2007, s. 85. ISBN 978-83-7383-238-1.
  3. Renate Mayntz, Kurt Holm, Peter Hübner: Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 26–27. ISBN 83-01-05254-6.