Trybunał Konstytucyjny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
 Ten artykuł dotyczy polskiego Trybunału Konstytucyjnego. Zobacz też: trybunały konstytucyjne innych państw.
Trybunał Konstytucyjny
Gmach Trybunału Konstytucyjnego przy al. Jana Chrystiana Szucha 12a w Warszawie
Gmach Trybunału Konstytucyjnego przy al. Jana Chrystiana Szucha 12a w Warszawie
Obszar właściwości Rzeczpospolita Polska
Podstawa prawna Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (art. 188–197), ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1064, z późn. zm.)
Organizacja wewnętrzna
Skład 15 sędziów wybieranych indywidualnie na 9 lat
Przewodniczy Prezes Trybunału Konstytucyjnego
Pozostałe organy Zgromadzenie Ogólne
Funkcjonowanie
Okres funkcjonowania od 1986
Siedziba Warszawa
Język urzędowy język polski
Strona internetowa
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska
Wejście do siedziby Trybunału Konstytucyjnego
Prezes Trybunału Andrzej Rzepliński z Wojciechem Hermelińskim – sędzią TK i przewodniczącym Państwowej Komisji Wyborczej (2015)
Prezesi i wiceprezesi Trybunału Konstytucyjnego w latach 2006–2010. Stoją od lewej: Marek Mazurkiewicz, Andrzej Mączyński, Janusz Niemcewicz, Jerzy Stępień, Bohdan Zdziennicki i Andrzej Rzepliński (2010)
Wielka sala rozpraw, w której Trybunał orzeka w pełnym składzie
Wielka sala rozpraw, po lewej miejsca zajmowane przez wnioskodawców oraz przedstawiciela Prokuratora Generalnego
Miejsca przedstawicieli Sejmu i Rady Ministrów
Mała sala rozpraw, w której Trybunał orzeka składzie trzy- i pięcioosobowym
Parter budynku Trybunału Konstytucyjnego, widoczne wejście do małej sali rozpraw

Trybunał Konstytucyjny (TK) – sąd konstytucyjny w Polsce, organ władzy sądowniczej. Jego podstawowym zadaniem jest sądowa kontrola konstytucyjności prawa: kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu (rangi ustawowej lub podustawowej) z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z Konstytucją i niektórymi umowami międzynarodowymi (tzw. sąd prawa).

Trybunał ma siedzibę w Warszawie przy al. Jana Chrystiana Szucha 12a.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Sądowa kontrola konstytucyjności prawa była przedmiotem dyskusji w środowiskach naukowych oraz debat politycznych w okresie II Rzeczypospolitej[1].

W okresie PRL ustanowienie sądu konstytucyjnego stało się postulatem formułowanym przez wiele środowisk w okresie przełomu politycznego lat 1980–1981[2]. Powołania TK domagała się m.in. adwokatura oraz Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Postulat powołania niezawisłego Trybunału Konstytucyjnego lub odpowiedniej Izby Sądu Najwyższego był jednym z postulatów zawartych w uchwale I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” z 7 października 1981[3].

Trybunał Konstytucyjny ustanowiono ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[4]. Ponieważ wprowadzony wtedy do Konstytucji art. 33a liczył tylko siedem zdań, konieczne było opracowanie ustawy, która regulowałaby funkcjonowanie TK[5]. Proces jej powstawania był skomplikowany i długotrwały[5]. Łącznie opracowano 15 projektów tego aktu prawnego[6]. Ostatecznie ustawa o Trybunale Konstytucyjnym została uchwalona przez Sejm 29 kwietnia 1985[7], a formalnie Trybunał rozpoczął działalność orzeczniczą 1 stycznia 1986[8].

Pierwszy wniosek do TK, któremu nadano sygnaturę U 1/86, został złożony 24 stycznia 1986 przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu[8]. Wnioskodawcy zwrócili się w nim o uznanie za niegodne z Konstytucją PRL dwóch paragrafów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowania wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości państwowych, kosztów i rozliczeń z tym związanych oraz zarządzania sprzedanymi nieruchomościami. W swoim orzeczeniu, wydanym w składzie trzyosobowym 28 maja 1986, Trybunał wbrew stanowisku rządu uznał zaskarżone przepisy za niezgodne z Konstytucją i ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości[8]. Na wniosek Rady Ministrów, która wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy w pełnym składzie, Trybunał Konstytucyjny 5 listopada 1986 potwierdził niekonstytucyjność badanych przepisów[9].

Pozycja i kompetencje Trybunału były ograniczone. Orzeczenia o niekonstytucyjności ustaw nie były ostateczne i mogły zostać odrzucone uchwałą Sejmu podjętą większością 2/3 głosów (w praktyce zdarzało się, że nie poddawano tych orzeczeń pod głosowanie, co wprowadzało swego rodzaju stan zawieszenia), a uchwały w sprawie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw mogła podejmować tylko Rada Państwa.

Pomimo wspomnianych ograniczeń Trybunałowi udało się wypracować niezależność oraz rozwinąć samodzielne i wartościowe orzecznictwo (m.in. klauzule demokratycznego państwa prawnego, równości wobec prawa, niedziałania prawa wstecz).

Po przemianach politycznych 1989 roku pozycja Trybunału Konstytucyjnego uległa wzmocnieniu: uzyskał on prawo (po zniesionej Radzie Państwa) do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. Niemniej jednak utrzymano możliwość odrzucania przez Sejm większością 2/3 głosów orzeczeń o niekonstytucyjności ustaw (w przeciwieństwie do lat osiemdziesiątych uzyskanie takiej większości w następnej dekadzie nie było jednak proste). Do czasu uchwalenia nowej ustawy zasadniczej w 1997 roku, Trybunał musiał dostosować dawne przepisy konstytucyjne do nowych realiów ustrojowych, politycznych i społecznych.

20 października 1993 roku Trybunał podjął uchwałę w sprawie wykładni art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym, sygn. akt W 6/93[10], w której stwierdził, że:

  • Sejm ma obowiązek rozpatrzenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności ustawy z Konstytucją nie później niż w okresie sześciu miesięcy od dnia przedstawienia orzeczenia Sejmowi przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego,
  • w przypadku uznania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego za zasadne Sejm powinien dokonać odpowiednich zmian w ustawie objętej orzeczeniem bądź uchylić ją w części lub w całości w terminie określonym w art. 7 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, oraz
  • orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności ustawy z Konstytucją, które nie zostało rozpatrzone przez Sejm w terminie sześciu miesięcy od dnia przedstawienia Sejmowi orzeczenia przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, ma (zachowuje) moc obowiązującą i powoduje uchylenie ustawy z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego o utracie mocy obowiązującej ustawy.

Rozwiązania wzmacniające pozycję Trybunału wprowadziła Konstytucja RP z 1997 roku oraz ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym[11]. Ustawa ta została zastąpiona po 18 latach nową – ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym, która weszła w życie 30 sierpnia 2015[12].

Po wejściu w życie Konstytucji z 1997 Sejm, na mocy przepisu przejściowego, mógł jeszcze przez dwa lata (do 17 października 1999) odrzucić większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności ustaw, ale tylko tych uchwalonych przed wejściem w życie nowej ustawy zasadniczej. Nie dotyczyło to także orzeczeń wydanych w następstwie pytań prawnych kierowanych do Trybunału przez sądy (te były ostateczne)[13].

Pozycja ustrojowa[edytuj | edytuj kod]

Trybunał Konstytucyjny jest odrębnym od sądów, samodzielnym organem konstytucyjnym państwa[14]. Jego ustrój, funkcjonowanie, sposób powoływania sędziów oraz status prawny orzeczeń sprawiają, że jest on całkowicie niezależny od innych organów władzy sądowniczej[15].

Składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą[16]. Sędzią Trybunału może zostać osoba posiadająca kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. warunek co najmniej 10-letniego stażu pracy na stanowisku sędziego lub prokuratora albo wykonywania przez co najmniej 10 lat zawodu adwokata, radcy prawnego lub notariusza). Prezesa i Wiceprezesa Trybunału powołuje Prezydent RP spośród dwóch kandydatów przedstawionych na każde z tych stanowisk przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Moc powszechnie obowiązująca orzeczenia polega na tym, że wiąże ono wszystkie podmioty prawa, w tym wszystkie organy władzy publicznej[17].

Orzeczenia podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie (wydawnictwie) urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (osiemnaście miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwanaście miesięcy).

Spośród sędziów Trybunału Konstytucyjnego (czynnych lub w stanie spoczynku) Prezes Trybunału wskazuje trzech członków Państwowej Komisji Wyborczej[18].

Kompetencje[edytuj | edytuj kod]

Podstawy konstytucyjne[edytuj | edytuj kod]

Zakres działania Trybunału określa Konstytucja. Do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego należy:

  • orzekanie w sprawach zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją
  • orzekanie w sprawach zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie
  • orzekanie w sprawach zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami
  • rozpatrywanie skarg konstytucyjnych
  • rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa
  • orzekanie o zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych
  • rozstrzyganie o przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Marszałka Sejmu (tylko w wypadku niemożności zawiadomienia przez Prezydenta Rzeczypospolitej Marszałka Sejmu o niemożności sprawowania urzędu) i powierzanie Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej
  • rozpatrywanie pytań prawnych skierowanych przez sądy (art. 193 Konstytucji).

Do przepisów wydanych przez centralne organy państwowe zalicza się m.in. rozporządzania z mocą ustawy wydane przez Prezydenta na podstawie art. 234 Konstytucji, rozporządzenia o których mowa w art. 92 Konstytucji, Regulaminy Sejmu i Senatu oraz inne uchwały Sejmu i Senatu jeżeli zawierają postanowienia o charakterze normatywnym[19].

Według prezesa Andrzeja Rzeplińskiego Trybunał jest wprawdzie „sądem prawa”, ale nie może w swoich orzeczeniach ignorować budżetu państwa[20]. Zarzuty o przedkładanie interesu Skarbu Państwa nad prawa obywatelskie pojawiały się przy okazji wielu wyroków – m.in. w sprawie opłat za studia wieczorowe i zaoczne, Komisji majątkowej, zamrożenia wynagrodzeń sędziów, waloryzacji kwotowej emerytur i innych[21].

Kontrola norm[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym zadaniem Trybunału jest kontrola normatywnych aktów prawnych: ustaw, umów międzynarodowych oraz innych przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe (sądowa kontrola konstytucyjności prawa).

Kontrolę norm dzieli się na kontrolę prewencyjną (określaną też kontrolą a priori) i kontrolę następczą (kontrola a posteriori). Pierwsza, wprowadzona w 1989 roku, ogranicza się do kontroli na podstawie wniosku Prezydenta RP i może się odnosić tylko do ustaw już uchwalonych przez Sejm i Senat i przedstawionych Prezydentowi do podpisu oraz do umów międzynarodowych przedstawionych Prezydentowi do ratyfikacji.

Większe znaczenie ma kontrola następcza. Konstytucyjność aktu normatywnego może zakwestionować niemal każdy organ konstytucyjny państwa – jest to tzw. inicjatywa powszechna. Inicjatywa szczególna pozwala na kwestionowanie tylko takich aktów normatywnych, których treść dotyczy zakresu działania wnioskodawcy. W tym przypadku wnioskodawcą może być określona liczba podmiotów: np. organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego, ogólnokrajowe organy związków zawodowych czy Krajowa Rada Sądownictwa. Kontrola normy prawnej może też być zainicjowana skargą konstytucyjną.

Istnieje też możliwość formułowania tzw. pytań prawnych (jest to tzw. inicjatywa konkretna w odróżnieniu od inicjatywy abstrakcyjnej). Z wnioskiem o rozstrzygnięcie kwestii, czy dany przepis prawny jest zgodny z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami, może zwrócić się każdy sąd, jeżeli zależy od tego rozstrzygnięcie konkretnej sprawy toczącej się przed tym sądem.

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym przewiduje w art. 42 trzy kryteria kontroli. Są to:

  • treściowa zgodność kontrolowanego aktu normatywnego (jego przepisów) z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
  • badanie dochowania trybu wymaganego przepisami prawa dla wydania kontrolowanego aktu normatywnego,
  • ustalenie, czy organ, który wydał akt normatywny, ma kompetencję do jego wydania (np. istnienie podstawy prawnej wydania aktu podstawowego).

Składy orzekające[edytuj | edytuj kod]

Trybunał Konstytucyjny orzeka:

  • w pełnym składzie w sprawach:
    • sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa,
    • o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz o powierzeniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej,
    • zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,
    • z wniosku Prezydenta Rzeczypospolitej o stwierdzenie zgodności ustawy z Konstytucją przed jej podpisaniem lub umowy międzynarodowej przed jej ratyfikacją,
    • o szczególnej zawiłości, z inicjatywy Prezesa Trybunału lub gdy z wnioskiem o rozpoznanie zwróci się skład orzekający wyznaczony do rozpoznania danej sprawy albo w sprawach, w których szczególna zawiłość wiąże się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, a w szczególności, gdy skład orzekający zamierza odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie,
  • w składzie pięciu sędziów w sprawach:
    • zgodności ustaw albo ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją,
    • zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,
  • w składzie trzech sędziów w sprawach:
    • zgodności innych aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
    • zażaleń na odmowę nadania biegu wnioskom o stwierdzenie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami oraz skargom konstytucyjnym,
    • wyłączenia sędziego.

Rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej dziewięciu sędziów Trybunału; rozprawie przewodniczy Prezes lub Wiceprezes Trybunału, a w razie przeszkód w przewodniczeniu przez te osoby – najstarszy wiekiem sędzia Trybunału.

Sędziów do składu orzekającego (pięcio- lub trzyosobowego) Trybunału, w tym przewodniczącego składu i sędziego sprawozdawcę z uwzględnieniem kolejności wpływu spraw, wyznacza Prezes Trybunału.

Sygnatury akt[edytuj | edytuj kod]

  • K – wnioski o stwierdzenie zgodności ustaw lub ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją oraz zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie oraz do 2004 roku sprawy z zakresu kontroli prewencyjnej (wnioski Prezydenta Rzeczypospolitej);
  • Kp – wnioski Prezydenta Rzeczypospolitej o stwierdzenie zgodności z Konstytucją ustaw przed ich podpisaniem albo umów międzynarodowych przed ich ratyfikacją;
  • U – wnioski o stwierdzenie zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami;
  • P – pytania prawne w sprawie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą;
  • SK – skargi konstytucyjne;
  • Kpt. – wnioski dotyczące rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa;
  • Pp – wnioski dotyczące stwierdzenia zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych;
  • M – wnioski Marszałka Sejmu o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz powierzeniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej;
  • S – postanowienia Trybunału sygnalizujące uchybienia lub luki w prawie;
  • Tp – pytania prawne podlegające wstępnej kontroli formalnej;
  • Tw – wnioski organów i organizacji, wymienionych w art. 191 ust. l pkt 3–5 Konstytucji podlegające wstępnemu rozpoznaniu;
  • Twn – wnioski podmiotów wymienionych w art. 191 ust. 1 pkt1 i 2 Konstytucji podlegające wstępnej kontroli formalnej;
  • Kw i Uw – sprawy wszczęte z inicjatywy własnej Trybunału (1986–1997);
  • W – uchwały i postanowienia w przedmiocie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw (1990–1997).

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z art. 4. ust. 1 ustawy, Trybunał Konstytucyjny informuje Sejm i Senat o istotnych problemach, wynikających z jego działalności i orzecznictwa. Zgodnie z utartą praktyką taka informacja przedstawiana jest raz w roku. Dostępny w formie druków: sejmowego i senackiego materiał (identyczny dla obu izb) jest podstawowym dokumentem zawierającym informacje o działalności Trybunału w danym roku kalendarzowym.

W 2014 do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęło 530 wniosków, pytań prawnych i skarg konstytucyjnych[22]. Wydał on 71 wyroków oraz 48 postanowienia o umorzeniu postępowania[23].

Podmioty inicjujące postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym zakończone wyrokiem w sprawach rozpoznanych od wejścia w życie Konstytucji z 1997 roku do końca 2006 roku:

Podmiot 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Razem
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
w trybie kontroli prewencyjnej ustaw
0 4 5 0 5 1 2 2 3 1 23
Marszałek Sejmu 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 2
Marszałek Senatu 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1
Prezes Rady Ministrów 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Grupa posłów 0 2 2 3 1 6 6 8 9 5 42
Grupa senatorów 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1
Prokurator Generalny 0 0 0 0 0 0 0 0 2 1 3
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego 0 0 0 0 0 0 0 1[24] 1 3[25] 5
Prezes Najwyższej Izby Kontroli 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1
Rzecznik Praw Obywatelskich 6 12 14 16 11 14 14 19 14 19 139
Krajowa Rada Sądownictwa 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 4
Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego 2 11 7 13 20 11 19 6 11 10 110
Organy związków zawodowych i organizacje zawodowe 5 5 8 3 8 3 6 2 8 8 56
Organizacje pracodawców 0 0 1 1 4 4 1 1 0 1 13
Kościoły i inne związki wyznaniowe 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 2
Sąd Najwyższy
w trybie pytań prawnych
0 0 0 1 0 0 2 0 1 0 4
Naczelny Sąd Administracyjny
w trybie pytań prawnych
0 1 4 2 5 5 5 3 2 0 27
Inne sądy
w trybie pytań prawnych
0 0 7 7 8 18 12 13 20 29 114
Osoby fizyczne
w trybie skargi konstytucyjnej
0 1 8 13 19 18 20 28 34 34 175
Osoby prawne
w trybie skargi konstytucyjnej
0 0 2 1 0 0 3 9 8 10 33
Sąd Okręgowy w Warszawie
w sprawie kontroli statutu partii politycznej
0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1
Suma: 13 36 59 64 81 80 92 93 116 121 755

Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2005 r., Warszawa 2006 (Sejm V kad., druk nr 516), s. 110–111; Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r., Warszawa 2007 (Sejm V kad., druk nr 1618), s. 111.

Rodzaje rozstrzygnięć zawartych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego w latach 1998-2005[26]

Orzeczenie, że badany przepis: 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005
– jest zgodny z wzorcem kontroli 36 10 29 72 81 63 66 102
– jest niezgodny z wzorcem kontroli 16 25 25 29 36 15 60 71
– w zakresie, w jakim zawiera określone unormowanie – jest zgodny z wzorcem kontroli 4 6 2 7 11 15 14 9
– w zakresie, w jakim zawiera określone unormowanie – jest niezgodny z wzorcem kontroli 5 13 15 9 14 13 30 23
– w zakresie, w jakim nie zawiera określonego unormowania – jest zgodny z wzorcem kontroli 0 0 0 0 1 1 0 1
– w zakresie, w jakim nie zawiera określonego unormowania – jest niezgodny z wzorcem kontroli 1 1 1 2 2 3 2 8
– rozumiany, jako… – jest zgodny z wzorcem kontroli 0 6 9 8 1 4 0 1
– rozumiany, jako… – jest niezgodny z wzorcem kontroli 0 0 1 0 1 1 0 0
– nie jest niezgodny z wzorcem kontroli
(nieadekwatność wzorca kontroli powoływanego przez inicjatora postępowania)
25 35 38 45 52 46 38 56
Liczba wyroków, w tym: 33 52 52 64 61 70 79 92
– wyroki, w których zastosowano odroczenie utraty mocy obowiązującej 2 5 7 4 8 6 13 12
– wyroki, w których sentencji zawarte jest wskazanie co do praktycznych skutków orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu 0 0 0 0 1 1 4 1

Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2005 r., Warszawa 2006 (Sejm V kad., druk nr 516), s. 112.

Rodzaje rozstrzygnięć zawartych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r.[26]

Orzeczenie, że badany przepis: Liczba wyroków
– jest zgodny z wzorcem kontroli 61
– jest niezgodny z wzorcem kontroli 25
– w zakresie – jest zgodny z wzorcem kontroli 12
– w zakresie – jest niezgodny z wzorcem kontroli 23
– jako przepis odsyłający ... do przepisów ... jest zgodny z wzorcem kontroli 1
– rozumiany, jako… – jest zgodny z wzorcem kontroli 1
– rozumiany, jako… – jest niezgodny z wzorcem kontroli 1
– nie jest niezgodny z wzorcem kontroli
(nieadekwatność wzorca kontroli powoływanego przez inicjatora postępowania)
42
– w części ... – jest zgodny z wzorcem kontroli 2
– w części ... – jest niezgodny z wzorcem kontroli 5
– przez to, że ... – jest niezgodny z wzorcem kontroli 3
– jest niezgodny z..., a przez to z... 1
– nie jest niezgodny z ... a tym samym jest zgodny 1
– niewyłączający obowiązku ... jest zgodny z wzorcem kontroli 1
Liczba wyroków, w tym: 104
– wyroki, w których zastosowano odroczenie utraty mocy obowiązującej 14
– wyroki, w których sentencji zawarte jest wskazanie co do praktycznych skutków orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu 2

Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r., Warszawa 2007 (Sejm V kad., druk nr 1618), s. 112.

Prezesi[edytuj | edytuj kod]

Lp. Okres pełnienia funkcji Imię i nazwisko Okres zasiadania w Trybunale
1. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Alfons Klafkowski od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
2. od 1 XII 1989 do 19 XI 1993[27] prof. Mieczysław Tyczka od 1 XII 1989 do 1994
3. od 19 XI 1993[28] do 1 XII 1997 prof. Andrzej Zoll od 1 XII 1989 do 1 XII 1997
od 1 XII 1997 do 6 I 1998 vacat
4. od 6 I 1998[29] do 5 XI 2006 prof. Marek Safjan od 5 XI 1997 do 5 XI 2006
5. od 6 XI 2006[30] do 25 VI 2008 Jerzy Stępień od 25 VI 1999 do 25 VI 2008
6. od 26 VI 2008[31] do 2 XII 2010 dr Bohdan Zdziennicki od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
7. od 3 XII 2010 prof. Andrzej Rzepliński od 19 XII 2007

Wiceprezesi[edytuj | edytuj kod]

Lp. Okres pełnienia funkcji Imię i nazwisko Okres zasiadania w Trybunale
1. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 prof. Leonard Łukaszuk od 1 XII 1985 do 1 XII 1993
2. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001 prof. Janusz Trzciński od 1 XII 1993 do 1 XII 2001
3. od 2 XII 2001 do 1 XII 2006 prof. Andrzej Mączyński od 1 XII 1997 do 1 XII 2006
4. od 2 XII 2006 do 2 III 2010 Janusz Niemcewicz od 2 III 2001 do 2 III 2010
5. od 3 III 2010 do 2 XII 2010 dr hab. Marek Mazurkiewicz od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
6. od 3 XII 2010 prof. Stanisław Biernat od 26 VI 2008

Sędziowie[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 34 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym[32] Sejm wybrał w 1985 roku połowę pierwszego składu Trybunału na okres czterech lat, a połowę na okres ośmiu lat. Kadencja sędziego Trybunału Konstytucyjnego początkowo trwała osiem lat. Od 1997 roku – tj. z wejściem w życie obowiązującej Konstytucji RP – kadencja sędziego Trybunału trwa dziewięć lat.

W roku 2015 Sejm uchwalił nową ustawę o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 25 czerwca 2015 r.[33], która zakłada m.in. wybór następców sędziów TK, których kadencja upływała w roku 2015, przez Sejm VII kadencji. Sejm dokonał wyboru pięciu sędziów na 102. posiedzeniu w dniu 8 października 2015, a Sejm VIII kadencji kolejnych pięciu na 3. posiedzeniu 2 grudnia 2015. To wywołało kryzys w funkcjonowaniu sądu konstytucyjnego.

Lp. Okres zasiadania w Trybunale[34] Imię i nazwisko Pełnione funkcje w Trybunale
1. od 1 XII 1985 do 17 VI 1986 prof. Henryk de Fiumel[35]
2. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Kazimierz Buchała
3. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Natalia Gajl
4. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 dr Adam Józefowicz
5. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 dr Andrzej Kabat
6. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Alfons Klafkowski od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 Prezes TK
7. od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 prof. Stanisław Pawela
8. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 dr Czesław Bakalarski
9. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 prof. Kazimierz Działocha
10. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 prof. Henryk Groszyk
11. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 prof. Leonard Łukaszuk od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 Wiceprezes TK
12. od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 Remigiusz Orzechowski
13. od 1986 do 1 XII 1993 Maria Łabor-Soroka[36]
14. od 1 XII 1989 do 1992 Antoni Filcek[37]
15. od 1 XII 1989 do 1994 prof. Mieczysław Tyczka[37] od 1 XII 1989 do 19 XI 1993 Prezes TK[37]
16. od 1 XII 1989 do 27 V 1995 prof. Janina Zakrzewska[38]
17. od 1 XII 1989 do 1 XII 1997 prof. Tomasz Dybowski
18. od 1 XII 1989 do 1 XII 1997 prof. Wojciech Łączkowski
19. od 1 XII 1989 do 1 XII 1997 prof. Andrzej Zoll od 19 XI 1993 do 1 XII 1997 Prezes TK[39]
20. od 19 II 1993 do 19 II 2001[40] Ferdynand Rymarz
21. od 1 XII 1993 do 1998[41] dr hab. Błażej Wierzbowski[37]
22. od 1 XII 1993 do 1999[41] prof. Wojciech Sokolewicz[37]
23. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001[41] prof. Zdzisław Czeszejko-Sochacki
24. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001[41] prof. Lech Garlicki
25. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001[41] Stefan Jan Jaworski
26. od 1 XII 1993 do 1 XII 2001[41] prof. Janusz Trzciński od 1 XII 1993 do 1 XII 2001 Wiceprezes TK
27. od 27 V 1994 do 27 V 2002[42] prof. Krzysztof Kolasiński
28. od 21 VII 1995 do 21 VII 2003[43] Jadwiga Skórzewska-Łosiak
29. od 5 XI 1997 do 5 XI 2006[44] prof. Teresa Dębowska-Romanowska
30. od 5 XI 1997 do 5 XI 2006[44] prof. Marek Safjan od 6 I 1998 do 5 XI 2006 Prezes TK
31. od 5 XI 1997 do 5 XI 2006[44] prof. Marian Zdyb
32. od 1 XII 1997 do 1 XII 2006[45] Wiesław Johann
33. od 1 XII 1997 do 1 XII 2006[45] prof. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska
34. od 1 XII 1997 do 1 XII 2006[45] prof. Andrzej Mączyński od 2 XII 2001 do 1 XII 2006 Wiceprezes TK
35. od 18 XII 1998 do 18 XII 2007[46] dr hab. Jerzy Ciemniewski
36. od 25 VI 1999 do 25 VI 2008[47] Jerzy Stępień od 6 XI 2006 do 25 VI 2008 Prezes TK
37. od 2 III 2001 do 2 III 2010[48] Janusz Niemcewicz od 2 XII 2006 do 2 III 2010 Wiceprezes TK
38. od 2 XII 2001 do 2 XII 2010[49] prof. Marian Grzybowski
39. od 2 XII 2001 do 2 XII 2010[49] dr hab. Marek Mazurkiewicz od 3 III do 2 XII 2010 Wiceprezes TK
40. od 2 XII 2001 do 2 XII 2010[49] dr hab. Mirosław Wyrzykowski
41. od 2 XII 2001 do 2 XII 2010[49] dr Bohdan Zdziennicki od 26 VI 2008 do 2 XII 2010 Prezes TK
42. od 28 V 2002 do 28 V 2011[50] prof. Ewa Łętowska
43. od 22 VII 2003 do 22 VII 2012[51] prof. Adam Jamróz
44. od 6 XI 2006 do 6 XI 2015[52] dr hab. Maria Gintowt-Jankowicz
45. od 6 XI 2006 do 6 XI 2015[52] Wojciech Hermeliński
46. od 6 XI 2006 do 6 XI 2015[52] Marek Kotlinowski
47. od 2 XII 2006 do 2 XII 2015[53] dr hab. Zbigniew Cieślak
48. od 8 XII 2006 do 8 XII 2015[54] dr hab. Teresa Liszcz[55]
49. od 8 XII 2006 do 12 III 2007[56][57] Lidia Bagińska[58]
50. od 27 IV 2007[59] prof. Mirosław Granat[60]
51. od 19 XII 2007[61] prof. Andrzej Rzepliński[62] od 3 XII 2010 Prezes TK
52. od 26 VI 2008[63] prof. Stanisław Biernat od 3 XII 2010 Wiceprezes TK
53. od 6 V 2010[64] prof. Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz[65]
54. od 3 XII 2010[66] Stanisław Rymar[67]
55. od 3 XII 2010[66] prof. Piotr Tuleja[67]
56. od 3 XII 2010[66] prof. Marek Zubik[67]
57. od 5 I 2011[68] prof. Małgorzata Pyziak-Szafnicka[69]
58. od 29 V 2011[70] prof. Andrzej Wróbel
59. od 23 VII 2012[71] prof. Leon Kieres
60. od 7 XI 2015[72] prof. Roman Hauser oczekuje na złożenie ślubowania; 3 grudnia 2015 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy ustawy o TK, na mocy których nastąpił jego wybór na sędziego TK, są zgodne z odpowiednimi przepisami Konstytucji RP, a Prezydent jest obowiązany do niezwłocznego przyjęcia ślubowania[73]
61. od 7 XI 2015[74] dr hab. Krzysztof Ślebzak oczekuje na złożenie ślubowania; 3 grudnia 2015 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy ustawy o TK, na mocy których nastąpił jego wybór na sędziego TK, są zgodne z odpowiednimi przepisami Konstytucji RP, a Prezydent jest obowiązany do niezwłocznego przyjęcia ślubowania[73]
62. od 7 XI 2015[75] prof. Andrzej Jakubecki oczekuje na złożenie ślubowania; 3 grudnia 2015 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy ustawy o TK, na mocy których nastąpił jego wybór na sędziego TK, są zgodne z odpowiednimi przepisami Konstytucji RP, a Prezydent jest obowiązany do niezwłocznego przyjęcia ślubowania[73]
(3 XII 2015)[76] prof. Bronisław Sitek 3 grudnia 2015 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy ustawy o TK, na mocy których nastąpił jego wybór na sędziego TK, są niezgodne z odpowiednimi przepisami Konstytucji RP[73].
(9 XII 2015)[77] prof. Andrzej Sokala 3 grudnia 2015 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy ustawy o TK, na mocy których nastąpił jego wybór na sędziego TK, są niezgodne z odpowiednimi przepisami Konstytucji RP[73].
nie określono w uchwale Sejmu[78] prof. Henryk Cioch wybrany 2 grudnia 2015, mimo że stanowisko w Trybunale Konstytucyjnym wówczas było już obsadzone przez Romana Hausera, który oczekuje na złożenie ślubowania; złożył ślubowanie przed Prezydentem 3 grudnia 2015.
nie określono w uchwale Sejmu[79] prof. Lech Morawski wybrany 2 grudnia 2015, mimo że stanowisko w Trybunale Konstytucyjnym wówczas było już obsadzone przez Krzysztofa Ślebzaka, który oczekuje na złożenie ślubowania; złożył ślubowanie przed Prezydentem 3 grudnia 2015.
nie określono w uchwale Sejmu[80] dr hab. Mariusz Muszyński wybrany 2 grudnia 2015, mimo że stanowisko w Trybunale Konstytucyjnym wówczas było już obsadzone przez Andrzeja Jakubeckiego, który oczekuje na złożenie ślubowania; złożył ślubowanie przed Prezydentem 3 grudnia 2015.
63. od 3 XII 2015[81] Piotr Pszczółkowski wybrany 2 grudnia 2015, mimo że na to stanowisko w Trybunale Konstytucyjnym wybrano wcześniej Bronisława Sitka (przy czym podstawa prawna wyboru Bronisława Sitka została uznana za niezgodną z Konstytucją RP 3 grudnia 2015); złożył ślubowanie przed Prezydentem 3 grudnia 2015. Dopuszczony do orzekania postanowieniem prezesa TK 12 stycznia 2016.
64. od 9 XII 2015[82] Julia Przyłębska wybrana 2 grudnia 2015, mimo że na to stanowisko w Trybunale Konstytucyjnym wybrano wcześniej Andrzeja Sokalę (przy czym podstawa prawna wyboru Andrzeja Sokali została uznana za niezgodną z Konstytucją RP 3 grudnia 2015); złożyła ślubowanie przed Prezydentem 9 grudnia 2015. Dopuszczona do orzekania postanowieniem prezesa TK 12 stycznia 2016.

Budżet, zatrudnienie i wynagrodzenia[edytuj | edytuj kod]

Wydatki i dochody Trybunału Konstytucyjnego są realizowane części 06 budżetu państwa.

W 2014 wydatki Trybunału Konstytucyjnego wyniosły 31 mln zł, a dochody – 0,1 mln zł[83] Przeciętne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło 135 osób (15 sędziów oraz 120 pracowników merytorycznych i pomocniczych Biura TK), a średnie miesięczne wynagrodzenie brutto 9742 zł (w tym przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto sędziego Trybunału 24 209 zł)[84].

W ustawie budżetowej na 2015 wydatki TK zaplanowano w wysokości 31,3 mln zł, a dochody – 0,1 mln zł[85].

Akty prawne[edytuj | edytuj kod]

# Akt prawny Data wejścia w życie Data uchylenia Uwagi
1 Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r. (w brzmieniu nadanym przez Ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[86]) 22 lipca 1952 17 października 1997 Przepisy dotyczące Trybunału weszły w życie 6 kwietnia 1982
1a Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym[87]

Uchwały wykładnicze TK:

  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 listopada 1991 r., sygn. akt W 2/91[88]
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 1993 r., sygn. akt W 6/93[89]
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 listopada 1994 r., sygn. akt 10/94[90]
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 1995 r., sygn. akt W 9/94[91]
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 1995 r., sygn. akt W 19/94[92]
  • Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 września 1995 r., sygn. akt W 1/95[93]
1 stycznia 1986 17 października 1997 Art. 32 i 34 (w brzmieniu pierwotnym) weszły w życie 14 maja 1985
1b Uchwała Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 31 lipca 1985 w sprawie szczegółowego postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym[94] 1 stycznia 1986 17 października 1997
1c Uchwała Trybunału Konstytucyjnego w pełnym składzie z dnia 23 czerwca 1993 w sprawie Regulaminu czynności Trybunału Konstytucyjnego (nie publ.) 23 czerwca 1993 (?) 7 listopada 1997
2 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997[95] 17 października 1997 Obowiązuje
2a Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym[96] 17 października 1997 30 sierpnia 2015 Utraciła moc 30 sierpnia 2015[97].
2b Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 1997 w sprawie regulaminu Trybunału Konstytucyjnego[98] 7 listopada 1997 19 listopada 2006
2c Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 października 2006 w sprawie Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego[99] 19 listopada 2006 30 sierpnia 2015
3 Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym[100] 30 sierpnia 2015 Obowiązuje
  • Art. 108 ust. 3 wszedł w życie 1 stycznia 2016
  • W przypadku sędziów Trybunału, których kadencja upływa w roku 2015 termin na złożenie wniosku, o którym mowa w art. 19 ust. 2, wynosi 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy. 8 października 2015 Sejm dokonał wyboru uzupełniającego sędziów TK w trybie art. 137 ustawy.
  • 3 grudnia 2015 Trybunał orzekł, że przepisy ustawy o TK, na mocy których nastąpił wybór na sędziego TK (przez Sejm VII kadencji) osób, których kadencja rozpoczyna się w grudniu 2015, są niezgodne z odpowiednimi przepisami Konstytucji RP[73]. 2 grudnia Sejm VIII kadencji wybrał m.in. sędziów, których kadencja rozpoczyna się 3 oraz 9 grudnia 2015.
3a Uchwała Zgromadzenia Ogólnego sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2015 w sprawie Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego[101] 21 września 2015 Obowiązuje

Przypisy

  1. Robert Alberski: Trybunał Konstytucyjny w polskich systemach politycznych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2010, s. 93. ISBN 978-83-229-3146-2.
  2. Robert Alberski: Trybunał Konstytucyjny w polskich systemach politycznych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2010, s. 104. ISBN 978-83-229-3146-2.
  3. Robert Alberski: Trybunał Konstytucyjny w polskich systemach politycznych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2010, s. 104–105. ISBN 978-83-229-3146-2.
  4. Dz. U. z 1982 r. Nr 11, poz. 83.
  5. a b Hanna Dębska: Władza, symbol, prawo. Społeczne tworzenie Trybunału Konstytucyjnego. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 134. ISBN 978-83-7666-378-4.
  6. Robert Alberski: Trybunał Konstytucyjny w polskich systemach politycznych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2010, s. 112. ISBN 978-83-229-3146-2.
  7. Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 98, ze zm.
  8. a b c Robert Alberski: Trybunał Konstytucyjny w polskich systemach politycznych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2010, s. 131. ISBN 978-83-229-3146-2.
  9. Robert Alberski: Trybunał Konstytucyjny w polskich systemach politycznych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2010, s. 132. ISBN 978-83-229-3146-2.
  10. Dz. U. z 1993 r. Nr 105, poz. 481.
  11. Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643, ze zm.
  12. Kancelaria Sejmu RP: Internetowy System Aktów Prawnych. isap.sejm.gov.pl. [dostęp 2015-07-31].
  13. Piotr Winczorek: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku. Warszawa: Wydawnictwo Liber, 2008, s. 368. ISBN 978-83-7206-082-2.
  14. Wielka Encyklopedia PWN. Tom 28. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 61. ISBN 83-01-14363-0.
  15. Piotr Winczorek: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku. Warszawa: Wydawnictwo Liber, 2008, s. 361. ISBN 978-83-7206-082-2.
  16. W art. 194 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest napisane, że Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat (...).
  17. Piotr Winczorek: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku. Warszawa: Wydawnictwo Liber, 2008, s. 369. ISBN 978-83-7206-082-2.
  18. Art. 157 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112).
  19. Piotr Winczorek: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku. Warszawa: Wydawnictwo Liber, 2008, s. 363. ISBN 978-83-7206-082-2.
  20. „Trybunał jest wprawdzie sądem prawa, nie może jednak nie dostrzegać, że mamy kryzys finansowy i spadają dochody budżetu państwa”, za: Trybunał Konstytucyjny podsumował swoją pracę. Rzeczpospolita, 2013.
  21. Trybunał Konstytucyjny stał się strażnikiem spadających dochodów państwa. Gazeta Prawna, 2013.
  22. Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2014 r.. W: Trybunał Konstytucyjny [on-line]. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (druk sejmowy 3328), 2015. [dostęp 2014-07-27]. s. 77.
  23. Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2014 r.. W: Trybunał Konstytucyjny [on-line]. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (druk sejmowy 3328), 2015. [dostęp 2014-07-27]. s. 81.
  24. Wniosek złożony wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich (sprawa o sygn. K 4/03).
  25. Jeden wniosek został złożony wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich (sprawa o sygn. K 37/04).
  26. a b Liczba wyroków jest mniejsza od badanych przepisów, gdyż jeden wyrok mógł dotyczyć kilku przepisów.
  27. W związku ze złożoną rezygnacją, Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 maja 1993 r. w sprawie odwołania Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (M.P. Nr 28, poz. 290) odwołany ze stanowiska z chwilą wyboru nowego Prezesa TK.
  28. W związku z rezygnacją poprzednika w trakcje kadencji, Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 listopada 1993 r. w sprawie wyboru Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (M.P. Nr 62, poz. 558) powołany na stanowisko Prezesa TK.
  29. M.P. z 1998 r. Nr 1, poz. 2
  30. M.P. z 2006 r. Nr 80, poz. 804
  31. M.P. z 2008 r. Nr 53, poz. 470
  32. Dz. U. Nr 22, poz. 98, ze zm.
  33. Dz. U. z 2015 r. Nr 0, poz. 1064.
  34. Kadencje sędziów – zestawienie. trybunal.gov.pl. [dostęp 2015-11-20].
  35. Zmarł.
  36. Wybrana w miejsce Henryka de Fiumel.
  37. a b c d e Zrezygnował.
  38. Zmarła.
  39. M.P. z 1993 r. Nr 62, poz. 558; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 95
  40. M.P. z 1993 r. Nr 10, poz. 67; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 755
  41. a b c d e f M.P. z 1993 r. Nr 62, poz. 557; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 89-A
  42. M.P. z 1994 r. Nr 33, poz. 263; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 393
  43. M.P. z 1995 r. Nr 37, poz. 440; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 1143
  44. a b c M.P. z 1997 r. Nr 82, poz. 789; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 11; posiedzenie 1, głosowanie nr 1
  45. a b c M.P. z 1997 r. Nr 83, poz. 810; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 12; posiedzenie 3, głosowanie nr 2
  46. M.P. z 1998 r. Nr 46, poz. 646; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 765; posiedzenie 39, głosowanie nr 8
  47. M.P. z 1999 r. Nr 23, poz. 332; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 1159; posiedzenie 52, głosowanie nr 10
  48. M.P. z 2001 r. Nr 9, poz. 149; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 2565; posiedzenie nr 102, głosowanie nr 230
  49. a b c d M.P. z 2001 r. Nr 42, poz. 672; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 31; posiedzenie 4, głosowanie nr 3
  50. M.P. z 2002 r. Nr 21, poz. 371; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 435; posiedzenie 22, głosowanie nr 196
  51. M.P. z 2003 r. Nr 37, poz. 514; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 1709; posiedzenie 52, głosowanie nr 70
  52. a b c M.P. z 2006 r. Nr 80, poz. 792; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 1025
  53. M.P. z 2006 r. Nr 84, poz. 842; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 1083
  54. M.P. z 2006 r. Nr 89, poz. 919; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 1157
  55. Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 29 grudnia 2006.
  56. M.P. z 2006 r. Nr 89, poz. 918; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 1157
  57. Zrezygnowała.
  58. Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 6 marca 2007.
  59. M.P. z 2007 r. Nr 29, poz. 320; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 1637
  60. Złożył ślubowanie i podjął obowiązki sędziego 8 maja 2007.
  61. M.P. z 2008 r. Nr 100, poz. 1079; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 26
  62. Złożył ślubowanie i podjął obowiązki sędziego 14 stycznia 2008.
  63. M.P. z 2008 r. Nr 47, poz. 420; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 554
  64. M.P. z 2010 r. Nr 38, poz. 525; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 2918
  65. Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 17 maja 2010.
  66. a b c M.P. z 2010 r. Nr 93, poz. 1067; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 3573
  67. a b c Gazeta Wyborcza, ost. spr.: 27.11.2010.
  68. M.P. z 2011 r. Nr 4, poz. 39; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 3676
  69. Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 11 stycznia 2011.
  70. M.P. z 2011 r. Nr 45, poz. 492; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 4144
  71. M.P. z 2012 r. poz. 506; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 507
  72. M.P. z 2015 r. poz. 1038; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 3954
  73. a b c d e f Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 grudnia 2015 r. w sprawie K 34/15 – dokumenty w sprawie; Co orzekł Trybunał Konstytucyjny. Najważniejsze informacje w punktach. tvn24.pl, 3 grudnia 2015. [dostęp 2015-12-03].
  74. M.P. z 2015 r. poz. 1040; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 3955
  75. M.P. z 2015 r. poz. 1039; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 3956
  76. M.P. z 2015 r. poz. 1041; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 3957
  77. M.P. z 2015 r. poz. 1042; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 3958
  78. M.P. z 2015 r. poz. 1182; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 56
  79. M.P. z 2015 r. poz. 1183; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 56
  80. M.P. z 2015 r. poz. 1184; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 56
  81. M.P. z 2015 r. poz. 1186; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 56
  82. M.P. z 2015 r. poz. 1185; Przebieg procesu legislacyjnego – druk nr 56
  83. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. (Druk nr 3459). Tom I. sejm.gov.pl, 29 maja 2015. [dostęp 2015-08-24]. s. 1/2, 2/7.
  84. Informacja o wynikach kontroli wykonania budżetu państwa w 2014 r. w części 06 Trybunał Konstytucyjny. W: Najwyższa Izba Kontroli [on-line]. nik.gov.pl, czerwiec 2015. [dostęp 2015-08-24]. s. 14.
  85. Ustawa budżetowa na rok 2015 z dnia 15 stycznia 2015 r.. W: Dz. U. poz. 153 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 29 stycznia 2015. [dostęp 2015-08-24]. s. 10,35.
  86. Dz. U. z 1982 r. Nr 11, poz. 83.
  87. Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 98, z 1987 r. Nr 21, poz. 123, z 1989 r. Nr 34, poz. 178 i Nr 73, poz. 436, z 1990 r. Nr 3, poz. 16, Nr 6, poz. 35 i Nr 34, poz. 198, z 1991 r. Nr 7, poz. 24 i Nr 83, poz. 371, z 1993 r. Nr 47, poz. 213, z 1994 r. Nr 122, poz. 593, z 1995 r. Nr 13, poz. 59, z 1996 r. Nr 77, poz. 367 oraz z 1997 r. Nr 98, poz. 604, tekst jednolity: Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470.
  88. Dz. U. z 1991 r. Nr 112, poz. 490; poz. 490; OTK 1991, poz. 20.
  89. Dz. U. Nr 105, poz. 481; OTK 1993, cz. II, poz. 51.
  90. Dz. U. Nr 132, poz. 684; OTK 1994, cz. II, poz. 48.
  91. Dz. U. Nr 39, poz. 198; OTK 1995, cz. I, poz. 20 – tzw. „wykładnia wykładni”.
  92. Dz. U. Nr 78, poz. 396; OTK 1995, cz. I, poz. 23.
  93. Dz. U. Nr 111, poz. 539; OTK ZU 1995, nr 1, poz. 5.
  94. Dz. U. z 1985 r. Nr 39, poz. 184 oraz Dz. U. z 1995 r. Nr 2, poz. 7.
  95. Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483.
  96. Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643, z 1999 Nr 83, poz. 931, z 2000 Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 Nr 98, poz. 1070 i Nr 106, poz. 1149, z 2005 Nr 169, poz. 1417, z 2009 Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 Nr 112, poz. 654.
  97. Na rzecz nowej Ustawy z dnia 25 czerwca 2015 o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2015, poz. 1064).
  98. M.P. z 1997 r. Nr 81, poz. 788, M.P. z 1998 r. Nr 11, poz. 191, M.P. z 2000 r. Nr 17, poz. 390, M.P. z 2001 r. Nr 35, poz. 567 oraz M.P. z 2005 r. Nr 40, poz. 542, tekst jednolity: M.P. z 2001 r. Nr 41, poz. 668
  99. M.P. z 2006 r. Nr 72, poz. 720
  100. Dz. U. z 2015 r. poz. 1064, poz. 1928, poz. 2129, poz. 2147 i poz. 2217.
  101. M.P. z 2015 r. poz. 823

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Z. Czeszejko-Sochacki, Sądownictwo konstytucyjne w Polsce (na tle porównawczym), Warszawa 2003
  • Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999
  • M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, „Ars boni et aequi”, Poznań 2006
  • L. Gardocki, Problem tzw. wyroków interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego, [w:] Teoria i praktyka wykładni prawa, pod red. P. Winczorka, Warszawa 2005
  • L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 9., Warszawa 2005
  • R. Hauser, A. Kabat, Pytanie prawne jako procedura kontroli konstytucyjności prawa, „Przegląd Sejmowy” 2001, nr 1
  • K. Kolasiński, Zaskarżalność ustaw w drodze pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2001, nr 9
  • A. Mączyński, O tak zwanych wyrokach interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego, [w:] Teoria i praktyka wykładni prawa, pod red. P. Winczorka, Warszawa 2005
  • J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretycznoprawne. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2008.
  • J. Mikołajewicz, Orzeczenia zakresowe i interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego jako przejaw kryzysu legitymizacji legalnej, w: Normalność i kryzys. Jedność czy różnorodność., red. J. Oniszczuk, Oficyna Wydawnicza. Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 2010.
  • K. Pietrzykowski, O tak zwanych „interpretacyjnych” wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sądowy” 2004, nr 3
  • P. Radziewicz, Przywrócenie mocy obowiązującej przepisu prawnego jako skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 3
  • M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2003, nr 3
  • Skarga konstytucyjna w prawie polskim, pod red. J. Trzcińskiego, Warszawa 2000
  • J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2002, nr 1
  • P. Winczorek: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku. Warszawa: Wydawnictwo Liber, 2008. ISBN 978-83-7206-082-2.
  • A. Wasilewski, Przedstawianie pytań prawnych Trybunałowi Konstytucyjnemu przez sądy, „Państwo i Prawo” 1999, nr 8
  • K. Wojtyczek, Ciężar dowodu i argumentacji w procedurze kontroli norm przez Trybunał Konstytucyjny, „Przegląd Sejmowy” 2004, nr 1
  • J. Zakolska, Problem klauzuli ograniczającej korzystanie z praw i wolności w pracach konstytucyjnych, w poglądach doktryny i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 5

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]