Wójcik (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wójcik
Seicercus trochiloides[1]
(Sundevall, 1837)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina świstunki
Rodzaj Seicercus
Gatunek wójcik
Synonimy
  • Acanthiza trochiloides Sundevall, 1837[2]
  • Phylloscopus trochiloides (Sundevall, 1837)
Podgatunki
  • S. t. viridanus Blyth, 1843
  • S. t. ludlowi Whistler, 1931
  • S. t. trochiloides (Sundevall, 1837)
  • S. t. obscuratus Stresemann, 1929
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Przypuszczalna ewolucja podgatunków wójcika wokół Tybetu:

     S. t. trochiloides

     S. t. obscuratus

     S. t. plumbeitarsus (podniesiony do rangi gatunku)

     S. t. ludlowi

     S. t. viridanus

Wójcik[4], wójcik zielony, świstunka zielona, świstunka zielonawa (Seicercus trochiloides) – gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny świstunek (Phylloscopidae), wcześniej zaliczany do pokrzewkowatych (Sylviidae). Występuje od środkowej i północno-wschodniej Europy po środkową Syberię, środkową Azję, Himalaje i dalej po środkowe Chiny. Przeloty w V i VIII, zimuje w południowej i południowo-wschodniej Azji. W Polsce skrajnie nielicznie lęgowy w północno-wschodniej części kraju, w pozostałych częściach może być spotykany podczas przelotów.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Takson ten bywał łączony w jeden gatunek ze świstunką kaukaską (S. nitidus), często także ze świstunką amurską (S. plumbeitarsus), ale rozdzielono je w oparciu o badania mitochondrialnego DNA. Obecnie wyróżnia się zwykle cztery podgatunki S. trochiloides[5][2][4]:

  • wójcik syberyjski (Seicercus trochiloides viridanus) – wschodnia Europa do środkowej Syberii i północno-zachodnich Chin.
  • Seicercus trochiloides ludlowi – północny Pakistan do północno-zachodnich Himalajów.
  • wójcik himalajski (Seicercus trochiloides trochiloides) – środkowe i wschodnie Himalaje do południowo-środkowych Chin.
  • wójcik chiński (Seicercus trochiloides obscuratus) – środkowe Chiny.

Część badaczy zalicza wójcika do rodzaju Phylloscopus[5][2].

Ewolucja[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie obserwacji populacji wójcika w Azji udokumentowano proces specjacji allopatrycznej. Dwie populacje wójcika w centralnej Syberii nie krzyżują się, połączone są jednak wąskim pasem mieszańców wokół Wyżyny Tybetańskiej. Tworzą więc tzw. gatunek pierścieniowy[6][7].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wygląd zewnętrzny
Obie płci ubarwione jednakowo. Wyglądem przypomina piecuszka, ale jest od niego nieco mniejszy i bardziej krępy. Wierzch ciała oliwkowozielony, spód szarobiały. Wzdłuż oka ciemna pręga, a nad nim długa, żółtawa brew, sięgająca prawie do potylicy i często na końcu rozszerzona i wygięta do góry. Nogi brunatne (w odróżnieniu od podobnej świstunki północnej, która ma nogi jaśniejsze, żółtobrązowe). Dolna połowa dzioba jaśniejsza od górnej. Na skrzydle krótki, biały pasek, często słabo widoczny.
Rozmiary
długość ciała: ok. 10–11,5 cm[2]
rozpiętość skrzydeł: ok. 15–21 cm
Masa ciała
ok. 6,5–10,5 g[2]
Głos
Śpiew podobny do śpiewu pliszki siwej lub strzyżyka. Jest on szybki, głośny i wysoki, przyśpieszający i nagle urywający się pod koniec. Głos wabiący podobny do głosu pliszki siwej, jest to ostre „cliit”[8].
Zachowanie
Skryty, przebywa najczęściej w koronach drzew.

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Wójciki gniazdują w nizinnych i górskich lasach mieszanych z udziałem brzóz i drzew iglastych, ponadto w lasach z bukami (Fagus), klonami (Acer) i lipami (Tilia) poprzeplatanych brzozami i sosnami (Pinus). Ponadto występują w parkach, ogrodach, nadrzecznych zaroślach i bagnistych lasach z wierzbami (Salix) i topolami (Populus)[9].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Drobne bezkręgowce, ale i niewielka ilość owoców bzu (Sambucus) i nasion[9].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Sezon lęgowy trwa od maja do środka sierpnia[9].

Gniazdo
Gniazdo ma formę kuli z otworem z boku, zbudowane z mchu, włókien roślinnych, traw, liści, korzeni. Wyściełane jest włosami, sierścią, piórami (w tym puchowymi). Umieszczone jest na ziemi, pod osłoną roślinności, kamienia czy korzenia drzewa. Niekiedy bywa ulokowane w szczelinie w skarpie, starej ścianie lub konarze drzewa[9].
Jaja
W zniesieniu od 3 do 7 jaj[9].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje wójcika za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). BirdLife International w 2015 roku szacowało liczebność populacji europejskiej na 28,9–39,4 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy[3].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10]. Liczebność populacji lęgowej na terenie kraju w latach 2013–2018 szacowano na 0–300 par[11]. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek niedostatecznie rozpoznany (DD, Data Deficient), gdyż mimo dużej liczby rejestrowanych śpiewających samców, nieznany (ale prawdopodobnie bardzo niski) jest udział ptaków przystępujących do lęgów[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Phylloscopus trochiloides, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2016-03-14] (ang.).
  2. a b c d e Clement, P.: Greenish Warbler (Phylloscopus trochiloides). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (20 czerwca 2016)].
  3. a b BirdLife International, Phylloscopus trochiloides, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017 [online], wersja 2019-2 [dostęp 2019-08-25] (ang.).
  4. a b Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Phylloscopidae Jerdon, 1863 (1854) - świstunki - Old world leaf warblers (wersja: 2020-01-24). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-02-26].
  5. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Bushtits, leaf warblers, reed warblers (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-02-26].
  6. Lennart Nilsson: Krukowaty czy sikora?. Uppsala: Oriolus Förlag, 2014, s. 45-48. ISBN 978-91-978652-0-3.
  7. Darren E. Irwin, Staffan Bensch & Trevor D. Price. Speciation in a ring. „Nature”. 409, s. 333–337, 2001 (ang.). 
  8. Peter H. Barthel & Paschalis Douglas: Jaki to ptak?. Warszawa: MULTICO, 2009, s. 126, 172. ISBN 978-83-7073-688-0.
  9. a b c d e Ashpole, J., Burfield, I., Ieronymidou, C., Pople, R., Wheatley, H. & Wright, L.: Phylloscopus trochiloides -- (Sundevall, 1837). European Red List Assessment. BirdLife DataZone, 2015-03-31. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-14)].
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
  11. Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019. 
  12. Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]