Wieża widokowa na Śnieżniku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wieża widokowa na Śnieżniku
Państwo  Polska
Miejscowość szczyt Śnieżnika
Typ budynku wieża widokowa
Styl architektoniczny historyzm
Architekt Felix Henry
Wysokość całkowita 33,55 m
Rozpoczęcie budowy 17 kwietnia 1895 r.
Ukończenie budowy 9 lipca 1899 r.
Zniszczono 11 października 1973 r.[1][2]
Pierwszy właściciel Kłodzkie Towarzystwo Górskie
Kolejni właściciele PTT, PTTK
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
Wieża widokowa na Śnieżniku
Wieża widokowa na Śnieżniku
Ziemia50°12′27,18″N 16°50′49,42″E/50,207550 16,847061
Pozostałości po wieży na szczycie Śnieżnika (2016)
Rysunek wieży na Śnieżniku na niemieckich banknotach zastępczych, tzw. notgeldach wyemitowanych przez urząd w Stroniu Śląskim w 1920 r.
Tablica pamiątkowa na ruinach wieży

Wieża widokowa na Śnieżniku im. cesarza Wilhelma I (niem. Kaiser-Wilhelm-Turm lub Glatzer Schneebergturm) – nieistniejąca już kamienna wieża widokowa wzniesiona na szczycie góry Śnieżnik (1425 m n.p.m., Sudety Wschodnie) w stylu niemieckiego, romantycznego historyzmu wzorującego się na gotyku. Zbudowana została z inicjatywy Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego w latach 1895–1899 i istniała tam do 1973 r. Stanowiła dobry punkt widokowy na najwyższym w tej części Sudetów szczycie. Była dobrze widoczna z większości miejsc ziemi kłodzkiej i stanowiła jeden jej z bardziej znanych symboli.

Historia powstania[edytuj]

Szczyt Śnieżnika ma kształt rozległej kopuły. Obserwacje panoramy utrudnia wypłaszczenie na szczycie ograniczające perspektywę. Już podróżnicy w pierwszej połowie XIX w. (Peter Samuel Schilling, Julius Krebs) zwracali uwagę na konieczność wzniesienia wieży, która miłośnikom turystyki ułatwiałaby podziwianie okolicy ze śląskiego Mont Blanc. W 1882 r. sekcja Staré Město Morawsko-Śląskiego Sudeckiego Towarzystwa Górskiego zaproponowała budowę wieży widokowej. Jej inicjatywa spotkała się z przeciwdziałaniem Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego, które samo planowało taką inwestycję. Konflikt rozstrzygnął książę Albrecht Hohenzollern, będący właścicielem większości ziemi na szczycie, który w październiku 1884 r. odmówił zgody na budowę.

W 1887 r. inicjatywę budowy przejmuje sekcja wrocławska GGV. Prezesem GGV był wówczas Felix Burczek, którego uważa się za ojca wieży. W rok później, gdy umarł cesarz Wilhelm I, zapadła decyzja, że wieża będzie pomnikiem jego pamięci. W ten sposób planowano przełamać opór księcia Albrechta. Pomysł okazał się trafny. Księciu nie wypadało sprzeciwiać się budowie wieży ku czci cesarza i swojego krewnego. Projektantem budowli był Felix Henry. Jego plany zatwierdzono w 1893 r. wraz z podpisaniem umowy budowlanej z księciem, właścicielem klucza strońskiego. W 1894 r. zadanie budowy powierzono Emilowi Giesserowi, mistrzowi budowlanemu z Kłodzka. Koszt inwestycji oszacowano na 32-36 tys. ówczesnych marek. W celu zgromadzenia niezbędnych funduszy wypuszczono obligacje. Umowę z firmą Giessera podpisano 4 marca 1895 r. Felix Burczek zrzekł się na czas budowy funkcji przewodniczącego GGV.

6 kwietnia 1895 r. przekazano plac pod budowę, a 17 kwietnia położono kamień węgielny. Prace budowlane ruszyły na początku września tego samego roku. Trwały one przez cztery lata w bardzo trudnych warunkach i tylko w miesiącach letnich. Kamienne bloki na budowę (gnejs) pozyskiwano na miejscu z okolicznych gołoborzy. Na szczycie Śnieżnika znaleziono też nieco piasku, a wodę pozyskiwano ze źródeł rzeki Morawy na południowym stoku. Materiały budowlane były sprowadzane z okolicznych miejscowości. Piaskowiec na detale architektoniczne pochodził z Piekielnej Doliny nieopodal Polanicy-Zdroju.

Wieża została ukończona w 1899 r. 9 lipca nastąpiło oficjalne otwarcie, które zaszczycił sam książę Albrecht. Oddano ją dla ruchu turystycznego. Miejsce zyskało ogromną popularność i wiadomo, że np. w 1906 r. odwiedziło ją 4200 osób. Wstęp do wieży był płatny i kosztował 20 fenigów.

Wygląd wieży[edytuj]

Budowla miała wysokość 33,55 m. Składała się z dwóch przylegających do siebie, cylindrycznych wież zwieńczonych blankami. Platformy widokowe znajdowały się na szczytach na wysokości 29,95 m i 17,40 m. Wejście prowadziło do okrągłej, nakrytej szklanym dachem sali, wewnątrz większej wieży. Sala ta o średnicy 8 m i wysokości 5 m, wspierała się na pięciu filarach i oświetlały ją dodatkowo wąskie, zwieńczone łukami okienka i nosiła nazwę hali pamięci cesarza Wilhelma I. Stało w niej popiersie cesarza o wysokości 1,23 m autorstwa Franza Thamma z Lądka-Zdroju oraz tablica pamiątkowa poświęcona budowniczym. Na dolną platformę widokową można było wejść po spiralnych, metalowych schodach wewnątrz niższej z wież. Stamtąd schodami wewnątrz wieży wyższej można było dostać się na górną platformę, gdzie znajdowała się luneta oraz cztery tablice opisujące panoramę.

Przy wieży stało niewielkie, jednoizbowe, drewniane schronisko turystyczne z werandą i miejscami do spania na poddaszu. Później rozbudowano je otwierając tu gospodę i sklepik z pamiątkami.

Symbolika wieży[edytuj]

Architekt nie pozostawił żadnych wskazówek w sprawie symboliki budowli. Wkrótce jednak pojawiły się różne interpretacje. Jedna z nich mówiła, że budowla symbolizuje Wilhelma Tella i jego syna. Zaakceptowano jednak inne wytłumaczenie mówiące, że budowla przedstawia sojusz niemiecko-austriacki. W tym ujęciu wyższa wieża oznaczała Niemcy, a niższa Austro-Węgry.

Ciekawostka[edytuj]

W 1938 r. wieża widokowa i pobliskie schronisko „Na Śnieżniku” były miejscem spotkań oficerów Abwehry z niemieckimi szpiegami na terenie Czechosłowacji. Jedną z rozmów podsłuchał agent czechosłowacki i dzięki temu udało się aresztować dwoje niemieckich szpiegów, którzy jednak wkrótce po zawarciu układu monachijskiego zostali zwolnieni[3].

Historia zburzenia[edytuj]

Po 1945 r. ziemia kłodzka została włączona do Polski. Wieżą nie interesowali się nowi gospodarze. Mimo że w 1948 r. przeprowadzono remont zabezpieczający, a PTT z okazji 75-lecia istnienia wieży umieściło w niej tablicę pamiątkową, to opuszczona budowla niszczała – przez ponad 20 lat nie doczekała się opieki, nie przeprowadzono konserwacji. Nadal stanowiła atrakcję turystyczną i cel licznych wycieczek na szczyt. Dewastacje i surowe warunki atmosferyczne niszczyły obiekt turystyczny. Wejście na wieżę uchodziło za niebezpieczne.

W 1973 r. ówczesne władze podjęły arbitralną decyzję o zburzeniu wieży na Śnieżniku. O jej losie zadecydował naczelnik Stronia Śląskiego Marian Snopkowski, który podjął decyzję o wyburzeniu wieży[a][4]. Pretekstem stał się zły stan techniczny. Przy pomocy wojskowych saperów z Wrocławia wysadzono ją w powietrze. Wbrew opiniom, pierwsza detonacja materiałów wybuchowych okazała się nieudana. Kamienna konstrukcja runęła 11 października 1973 r. o godz. 14:01, dopiero po zastosowaniu podwójnych ładunków.

Z dzisiejszego punktu widzenia ocenia się, że była to niepotrzebna i pochopna decyzja. Decyzja o wyburzeniu wieży na Śnieżniku była błędna, można było przeznaczyć fundusze na jej remont i modernizację[b][4]. Wieży „zaszkodziło” prawdopodobnie w pewnym stopniu imię patrona, uchodzącego za wroga Polaków i niewygodne dla wizerunku polskości Ziem Odzyskanych.

Odbudowa wieży[edytuj]

Już w kilka lat później zdano sobie sprawę, że zniszczenie wieży było bezsensowne i szkodliwe dla atrakcyjności turystycznej Śnieżnika. Temat odbudowy powracał co kilka lat, nie przynosząc jednak żadnych rezultatów:

  • w 1979 r. Urząd Wojewódzki w Wałbrzychu ogłosił konkurs na koncepcję odbudowy obiektu,
  • w 1986 r. Ośrodek Sportu i Rekreacji w Stroniu Śląskim podejmował próbę opracowania planów,
  • w 1993 r. zarząd Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego i przewodnicy PTTK próbowali na nowo obudzić temat,
  • w 1995 r. utworzono Fundację Śnieżnickiej Wieży Widokowej, do której przystąpiły cztery okoliczne gminy: Stronie Śląskie, Lądek-Zdrój, Bystrzyca Kłodzka i Międzylesie; zaangażowano partnerów z Czech i Niemiec; wykonano projekt architektoniczny, którego autorem był Wojciech Kosiński, architekt z Krakowa. Działania te również nie przyniosły żadnych efektów.

Projekty te budzą wiele sporów i wciąż dyskutowany jest sam pomysł stawiania wieży. Przeciwnicy rekonstrukcji podnoszą m.in. argumenty związane z ochroną przyrody (szczyt Śnieżnika jest rezerwatem).

Do marca 2016 planowane jest uzyskanie zezwolenia na budowę[5] nowej, 31-metrowej wieży widokowej[6]. Projekt zakłada, że jej konstrukcja będzie stalowa, w dolnej części obłożona kamieniami (pozostałymi na Śnieżniku po starej, zburzonej w 1973 roku wieży), a od wysokości 10 metrów hartowanym szkłem. Koszt odbudowy ma się zamknąć w kwocie 9 mln zł.

Uwagi[edytuj]

  1. Refleksje Mieczysława Krywieńko, nadleśniczego Nadleśnictwa Lądek-Zdrój w Strachocinie.
  2. Opinia Zbigniewa Łopusiewicza, burmistrza Miasta i Gminy Stronie Śląskie.

Przypisy[edytuj]

  1. Stronie Śl. – Kletno – Śnieżnik. 2013-12-01. [dostęp 2014-07-03].
  2. Wieża widokowa na Śnieżniku Kłodzkim. 2011-11-02. [dostęp 2014-07-03].
  3. "Králický Sněžník": Československé opevnění z let 1935-38 na Masivu Králického Sněžníku, zbiorowe, red. Tomáš Šetina, Dvůr Králové nad Labem 2004, ​ISBN 80-86011-24-0​, s. 50-54
  4. a b Małgorzata Żochowska. Transgraniczna inwestycja w masywie Śnieżnika jako element zagospodarowania turystycznego. „Ziemia Kłodzka”. 2015 (258–259), s. 42, styczeń-luty 2016. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka, Stowarzyszenie Komitet Obywatelski Ziemi Kłodzkiej, SPCzS, OKiS. ISSN 1234-9208. 
  5. Śnieżnik o 30 m wyższy
  6. Waldemar Brygier: Będzie wieża na Śnieżniku?. naszesudety.pl, 4 lipca 2014. [dostęp 2016-04-26].

Bibliografia[edytuj]

  • Izabella Zamojska, Wieża na Śnieżniku w: Almanach Ziemi Kłodzkiej, Oficyna Wydawnicza „Brama”, Kłodzko 2005, ​ISBN 8391391396
  • Jürgen Schölzel, Standhaft und Treu. Die Chronik des Glatzer Schneebergturms, Leimen/Heidelberg 1977.

Linki zewnętrzne[edytuj]