Kraksa (opowiadanie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kraksa
Die Panne
Autor Friedrich Dürrenmatt
Miejsce wydania Szwajcaria
Język niemiecki
Data I wyd. 1956
Typ utworu opowiadanie

Kraksa (niem. Die Panne) – jest to opowiadanie szwajcarskiego pisarza Friedricha Dürrenmatta, napisane w latach 1955–1956[1].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

W pierwszej części opowiadania Dürrenmatt reflektuje o istnieniu możliwych historii. Czytelnicy wymagają tylko zwierzeń, skandali i rozpraw autora o jego własnej psychice. Literatura jednak nie polega na wymiataniu wnętrza na potrzeby świata zewnętrznego. Dlatego pragnie on raczej stać krok za stworzoną fabułą, choć nie jest pewien, czy to jest to jeszcze możliwe. Ostatecznie dochodzi do wniosku, iż żyje w świecie pełnym usterek i kraks. Bez względu na postęp techniczny, te będą na porządku dziennym. I tak długo, jak będą one towarzyszyć ludziom, występować będą także możliwe historie. Tym wnioskiem inicjowana jest cześć druga utworu, w której rozpoczyna się właściwy wątek.

Punktem wyjściowym jest usterka samochodowa przedstawiciela tekstylnego Alfredo Trapsa. Na miejscu zdarzenia, nieopodal wioski, nie ma żadnego wolnego pokoju, więc spędza on noc w domu emerytowanego sędziego. Zaproszenie na obiad, w którym uczestniczą także prokurator w stanie spoczynku Zorn, obrońca Kummer i kat Pilet, wiąże się z pewną wyrafinowaną grą. Starcy odgrywają każdego wieczora ich własne zawody, a Traps zgadzając się na uczestnictwo, musi objąć rolę oskarżonego. Rozmowa przy stole ukazuje typową karierę biznesmena, który potrafi sięgnąć po odpowiednie środki, potrzebne do odniesienia sukcesu. Początkowo jeszcze dumny ze swojego życia, protagonista stopniowo uświadamia sobie, że jego zachowanie wykracza poza etyczne normy społeczne.

Wiedząc o romansie Trapsa z żoną szefa, oraz o śmierci jego przełożonego, prokurator Zorn oskarża biznesmena o morderstwo. W stanie upojenia Traps nie widzi już siebie jako osoby wykorzystującej sprzyjające okoliczności, ale jako aktywnego sprawcę. Odrzuca on nawet argumentacje obrońcy, przyznaje się do winy i prosi sędziego Wuchta o wyrok. Gdy wieczór dobiega końca, Traps zostaje skazany na karę śmierci i odprowadzony przez kata Pileta do swojego pokoju na spoczynek. Trapiony wyrzutami sumienia, popełnia on samobójstwo wieszając się z samego rana.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Utwór został odznaczony nagrodą za słuchowisko (Hörspielpreis der Kriegsblinden) w 1956 roku i nagrodą literacką Tribune de Lausanne w roku 1958. Kraksa jest w dalszym ciągu popularnym opowiadaniem. W szczególności aspekty winy i kary, jak i różne ich oceny i zestawienia, tworzą z książki wciąż aktualne dzieło literatury światowej.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wolfgang Pasche: "Interpretationshilfen Friedrich Dürrenmatts Kriminalromane". Stuttgart / Düsseldorf / Leipzig: Klett 1997. ISBN 3-12-922609-5

Przypisy