Kultura Głuchych
Kultura Głuchych – według dr Barbary Kannapell, niesłyszącej profesor socjologii na Uniwersytecie Gallaudeta, założycielki organizacji "Deaf Pride", jest to zestaw wyuczonych zachowań i spostrzeżeń, które kształtują wartości i normy głuchych ludzi na podstawie podobnych lub wspólnie dzielonych doświadczeń.
Spis treści |
Historia [edytuj]
Początki kultury Głuchych związane są z powstaniem szkół specjalnych dla głuchych z internatem. Mimo iż szkoły takie istnieją od ponad 200 lat, dopiero w latach 60. XX wieku zaczęto dostrzegać społeczności głuchych. Wiązało się to ściśle z docenieniem języków migowych. W 1965 roku głuchy współpracownik Williama Stokoe, Carl Cronenberg, napisał w Słowniku ASL dodatek p.t. Społeczność językowa. Od tamtego czasu zmieniło się spojrzenie Głuchych na swoją własną kondycję. Coraz częściej Głuchota (Deafhood) rozumiana jest po prostu jako sposób bycia i życia, sposób równie dobry jak inne.
Charakterystyka [edytuj]
Specyfika kultury Głuchych wynika częściowo z samej natury głuchoty, z wizualnego postrzegania świata przez ludzi głuchych, częściowo zaś jest efektem życia grupowego – najpierw w internacie, a potem we wspólnocie poza nim. Więzi zadzierzgnięte w szkole dla głuchych są podtrzymywane i pielęgnowane przez całe życie. Kultura Głuchych jest kolektywistyczna, w przeciwieństwie do silnie indywidualistycznej kultury społeczeństw słyszących Zachodniej Europy i USA. Oznacza to, że premiuje harmonijne relacje pomiędzy członkami, dzielenie się informacjami, wspólne podejmowanie decyzji, a niekoniecznie sukces jednostki.
Główne zainteresowania społeczności Głuchych jako całości to ochrona języka, kształcenie dzieci głuchych, organizacja życia społecznego i towarzyskiego ludzi Głuchych.
Język migowy jest wartością szczególnie ważną i cenną. Lata opresji rozpoczęte niesławnym kongresem w Mediolanie (1880) postawiły go w centrum zainteresowania społeczności Głuchych. Umiejętność barwnego i przejrzystego opowiadania w języku migowym jest bardzo ceniona – o czym świadczy bogaty folklor migowy: opowiadania, poezja, humor, zabawy językowe. Przez długi czas nie istniał sposób zapisu języków migowych, dlatego większość tej spuścizny była przekazywana w bezpośrednim kontakcie, podobnie jak ma to miejsce w wielu tradycjach pozaeuropejskich.
Na całokształt dorobku duchowego i materialnego społeczności Głuchych składają się również:
- grupowo pielęgnowane postawy, wierzenia i przekonania (odrzucenie oralizmu, sprzeciw wobec medykalizacji fenomenu głuchoty, nabożny szacunek dla rąk jako najważniejszej części ciała itp.),
- swoisty kodeks towarzyski czyli savoir-vivre,
- sztuki wizualne (sztuki plastyczne, film, teatr, szczególnie nurtu zaangażowanego, zwanego deaf-artem),
- organizacja życia społecznego i towarzyskiego (kluby i świetlice, organizacje polityczne i kulturalne, organizacje sportowe, wydarzenia, Deaflympics, dni świąteczne),
- historia, będąca w dużej mierze historią walki z dyskryminacją i wyzwalania się z zależności od słyszącej większości.
Inkulturacja [edytuj]
Włączenie się w kulturę Głuchych następuje na dwa sposoby:
- w rodzinie Głuchej,
- w szkole dla głuchych z internatem.
Ogromna większość dzieci niesłyszących rodzi się w rodzinach słyszących (statystyki w USA podają 96%, Skandynawia 97%). Z reguły więc włączenie się jednostki w kulturę Głuchych (proces inkulturacji) następuje nie w momencie urodzenia, lecz dużo później, zwykle po rozpoczęciu nauki szkolnej. Tam dokonuje się zmiana kulturowego kodu – odchodzimy stopniowo od tego co zostało nam dane w momencie urodzenia, przyjmujemy to, co uważamy, że powinno być nam dane. Obecnie jednak coraz więcej dzieci kończy szkoły integracyjne albo nawet zwykłe masowe. U nich ten proces włączania się w kulturę Głuchych jest jeszcze bardziej opóźniony, przypada na okres studiów i dorosłego życia.
Terminologia [edytuj]
- słowo "Głuchy" pisane wielką literą, oznacza członka określonej mniejszości językowej – osobę, dla której język migowy (w Polsce PJM) jest pierwszym i/lub preferowanym sposobem porozumiewania się. Do tak rozumianych Głuchych mogą należeć osoby całkowicie niesłyszące, niedosłyszące, a nawet CODA - słyszące dzieci niesłyszących rodziców. Zazwyczaj nie zdarza się, aby dołączyły do tej społeczności osoby późnoogłuchłe.
- "głuchy" z małej litery oznacza osobę, u której stwierdzono ubytek słuchu w stopniu głębokim.
Bibliografia [edytuj]
- Eriksson, Per The History of Deaf People Örebro 1998.
- Lane, Harlan When the Mind Hears: A History of the Deaf New York: Vintage 1984.
- Lane, Harlan Maska Dobroczynności. Deprecjacja społeczności głuchych, tłum. T. Gałkowski, J. Kobosko, Warszawa 1996.
- Padden, Carol A. & Humphries, Tom L. Deaf in America: Voices from a Culture Cambridge, MA: Harvard University Press 1988.
- Padden, Carol A. and Humphries, Tom L. Inside Deaf Culture Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2005
- Prillwitz, Siegmund Język, komunikacja i zdolności poznawcze niesłyszących WSiP 1996
- Sacks, Olivier Zobaczyć głos. Podróż do świata ciszy, przeł. A. Małaczyński, Poznań 1998.
