Rozjazd

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rozjazd zwyczajny prawy
Rozjazd łukowy jednostronny

Rozjazd – konstrukcja z szyn służąca do zmiany kierunku przejazdu pojazdu szynowego, z toru zasadniczego na inny tor zwrotny (odgałęźny) lub odwrotnie.

Budowa rozjazdu[edytuj | edytuj kod]

Podstawowymi elementami rozjazdu są: zwrotnica, krzyżownica, kierownica, szyny łączące (tor zasadniczy i tor zwrotny) i urządzenie nastawcze.

Budowa rozjazdu

Rodzaje rozjazdów[edytuj | edytuj kod]

Rozjazd pojedynczy.svg
rozjazd pojedynczy prawy lub lewy
(na rysunku rozjazd prawy)
Rozjazd podw jednostr.svg
rozjazd podwójny jednostronny prawy lub lewy
(na rysunku rozjazd prawy)
Rozjazd podw dwustr.svg
rozjazd podwójny dwustronny
symetryczny lub niesymetryczny
(na rysunku rozjazd niesymetryczny)
Rozjazd krzyz pojed.svg
rozjazd krzyżowy pojedynczy
Rozjazd krzyz podw.svg
rozjazd krzyżowy podwójny
Rozjazd luk jednostr.svg
rozjazd łukowy jednostronny prawy lub lewy
(na rysunku rozjazd prawy)
Rozjazd luk dwustr.svg
rozjazd łukowy dwustronny
symetryczny lub niesymetryczny
(na rysunku rozjazd niesymetryczny)

Rozjazdy podwójne stanowią w rzeczywistości dwa zblokowane, występujące jeden po drugim rozjazdy zwyczajne (pojedyncze). Rozjazdy trójdrożne z możliwością przejazdu w trzech kierunkach (zwykle na wprost, w lewo i w prawo) w Polsce są stosowane raczej rzadko z uwagi na skomplikowaną konstrukcję i awaryjność. Głównie stosuje się je tam, gdzie ograniczona przestrzeń nie pozwala na ułożenie dwóch zwrotnic jedna po drugiej lub ograniczała by w jakiś sposób pracę i ruch ludzi i pojazdów poza torami, czyli w zakładach przemysłowych, na torach bocznych.

Rzadko spotyka się rozjazdy krzyżowe łukowe oraz rozjazdy krzyżowe systemu Baeselera, w którym łuki szyn w obrębie środkowego czworoboku (pomiędzy krzyżownicami) stykają się zewnętrznie (zob. tutaj oraz na jednym ze zdjęć obok).

Stosowane rozjazdy[edytuj | edytuj kod]

Rozjazd podwójny dwustronny prawy
Rozjazd krzyżowy podwójny
Ruchomy dziób krzyżownicy
Schemat rozjazdu z ruchomym dziobem

Na torach stosuje się różne rozjazdy, na które wpływa typ szyny, promień łuku toru zwrotnego (długość) i skos (odchylenie).

Promień łuku toru zwrotnego (R) występuje w rozmiarach od 140 do 2500 m (dla toru normalnego 1435 mm). Długość rozjazdu wpływa na maksymalną prędkość przejazdu pociągu z toru na inny tor – większy rozmiar rozjazdu, większa dopuszczalna prędkość przejazdu pociągu. Natomiast skos rozjazdu może wynosić od 1:4,8 do 1:26,5. Przy małych skosach pociąg szybciej przejeżdża przez rozjazd.

W Polsce stosuje się najczęściej rozjazdy o następujących parametrach:

  • podwójne dwustronne, R=190 m, skos 1:6,6,
  • zwyczajne, krzyżowe i podwójne jedno- i dwustronne R=190 m, skos 1:9,
  • łukowe symetryczne, R=215 m, skos 1:4,8,
  • zwyczajne, R=300 m, skos 1:9,
  • łukowe symetryczne, R=380 m, skos 1:9,
  • zwyczajne, R=500 m, skos 1:12,
  • zwyczajne, R=1200 m, skos 1:18,5,
  • zwyczajne, R=70 m, skos 1:5 – tylko na torach wąskich (prześwit 600, 750, 785 lub 1000 mm).

Ponadto na torach bocznych i wąskich można spotkać rozjazdy o mniejszych promieniach i większych skosach (np. krzyżowe R=150 m, skos 1:7; zwyczajne R=140 m, skos 1:7; R=150 m, skos 1:5 lub 1:7; R=190 m, skos 1:6,6 lub 1:7,5).

Przy jeździe na tor zwrotny lub z toru zwrotnego rozjazdu obowiązują następujące ograniczenia prędkości:

  • 130 km/h przy R=2500 m (planowane zastosowanie w ramach modernizacji stacji Grodzisk Mazowiecki),
  • 100 km/h przy R=1200 m,
  • 80 km/h przy R=760 m,
  • 60 km/h przy R=500 m,
  • 40 km/h przy R=300 m lub R=190 m.

Dla zapewnienia prędkości maksymalnej powyżej 160 km/h (przy jeździe na wprost) konieczne jest stosowanie nowoczesnych rozjazdów z ruchomym dziobem krzyżownicy (rozjazdy tego typu mają R=500 m,760 m lub 1200 m o skosach odpowiednio: 1:12, 1:14 i 1:18,5).

Na liniach tramwajowych podczas remontów ponadto korzysta się z rozjazdów nakładkowych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rozjazd. W: Leksykon Terminów Kolejowych [on-line]. Kolejpedia. [dostęp 2014-06-21].