Świstunka iberyjska
| Phylloscopus ibericus[1] | |||
| Ticehurst, 1937 | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
świstunka iberyjska | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 w sezonie lęgowym przeloty zimowiska | |||
Świstunka iberyjska[6] (Phylloscopus ibericus) – gatunek małego wędrownego ptaka z rodziny świstunek (Phylloscopidae). Zamieszkuje Półwysep Iberyjski i północno-zachodnią Afrykę; zimuje w Afryce Zachodniej. Wyjątkowo zalatuje do Polski. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka i zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Świstunka iberyjska była dawniej uważana za podgatunek pierwiosnka[2][3]. Do 2001 roku w użyciu była też łacińska nazwa Phylloscopus brehmii, wykazano jednak, że jest ona błędna[4]. Obecnie P. ibericus uznaje się za gatunek monotypowy[2][7], wcześniej wyróżniano dwa podgatunki[8]:
- Phylloscopus ibericus biscayensis Salomon, Voisin & Bried, 2003 – południowo-zachodnia Francja, północna Portugalia i północna Hiszpania.
- Phylloscopus ibericus ibericus Ticehurst, 1937 – środkowa i południowa Portugalia, południowo-zachodnia Hiszpania i północno-zachodnia Afryka.
Zimuje w zachodniej Afryce – od Senegalu na wschód po Burkinę Faso i północną Ghanę[2][5].
Do Polski zalatuje wyjątkowo – do końca 2023 roku odnotowano zaledwie 5 stwierdzeń, ostatnie w kwietniu 2023 w Krakowie[9]; poprzednie stwierdzenie miało miejsce wiosną 2018 roku w Kuźnicy (powiat pucki) i był to jednocześnie pierwszy potwierdzony przypadek lęgu tego ptaka na terenie kraju[10].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała wynosi 11–12 cm, a masa 7–8,25 g[2]. Ma nieco dłuższe skrzydła od pierwiosnka, a wierzch jej ciała jest trochę bardziej zielonkawy i żółtawy[11].
Ptaków należących do tych dwóch gatunków nie da się rozpoznać w terenie na podstawie cech zewnętrznych. Wyraźnie różni się natomiast głosem djiu, przypominającym głos gila oraz trzyczęściową pieśnią, podobną trochę do śpiewu piecuszka, a złożoną z wydawanych coraz szybciej, ostro brzmiących sylab. Często zakańcza ją trylem tjip-tjip-thip-huid-huid-tirr.
Status zagrożenia i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje świstunkę iberyjską za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy z 2021 roku, mieści się w przedziale 1 230 000 – 2 050 000 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny[5].
Na terenie Polski podlega ścisłej ochronie gatunkowej[12].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Phylloscopus ibericus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 Clement, P.: Iberian Chiffchaff (Phylloscopus ibericus). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-28)].
- 1 2 3 Świstunka iberyjska (Phylloscopus ibericus) Ticehurst, 1937. Avibase. [dostęp 2021-02-26].
- 1 2 3 Lars Svensson. The correct name of the Iberian Chiffchaff Phylloscopus ibericus Ticehurst 1937, its identification and new evidence of its winter grounds. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 121 (4), s. 281–296, 2001. (ang.).
- 1 2 3 BirdLife International, Phylloscopus ibericus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2026-06-06] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Phylloscopidae Jerdon, 1863 - świstunki - Old world leaf warblers (wersja: 2026-05-10). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-06-06].
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-06] (ang.).
- ↑ F. Gill & D. Donsker (red.): Bushtits, leaf warblers & reed warblers. IOC World Bird List: Version 4.2. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-27)]. (ang.).
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 40. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2023. „Ornis Polonica”. 65, s. 127–152, 2024.
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 35. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2018. „Ornis Polonica”. 60, s. 125–160, 2019.
- ↑ Peter H. Barthel, Paschalis Dougalis: Jaki to ptak?. Warszawa: Multico, 2009, s. 126. ISBN 978-83-7073-688-0.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).