AMD Ryzen
| |
| Premiera |
2 marca 2017 |
|---|---|
| L1 cache |
32 – 96 kB na rdzeń |
| L2 cache |
512 kB na rdzeń |
| L3 cache |
4 – 96 MB (Ryzen) |
| L4 cache
|
brak |
| Architektura | |
| Proces technologiczny |
14 nm (Zen) |
| Poprzednik |
AMD FX |
| Gniazdo(a) | |
AMD Ryzen – seria wielordzeniowych procesorów firmy AMD dla komputerów stacjonarnych i laptopów opartych na mikroachitekturze Zen. Wraz z procesorami wprowadzono nowe gniazdo AM4. Pierwsze procesory z tej serii miały premierę 2 marca 2017 roku[1].
Historia i opis
[edytuj | edytuj kod]
Architektura
[edytuj | edytuj kod]W procesorach Ryzen zastosowano inną koncepcję wielowątkowości niż w rodzinie AMD FX. Zamiast klastrowej wielowątkowości (CMT), w której dwa rdzenie zespolono w moduł dzielący niektóre zasoby i jednostki wykonawcze, w architekturze Zen wykorzystano wielowątkowość współbieżną (SMT), stosowaną także w większości współczesnych procesorów konkurencji (np. w układach Intel Core czy Intel Atom).
Układ przewidywania skoków w Zen korzysta z mechanizmu perceptronowego. Zastosowanie perceptronu w tym celu zostało opisane w literaturze naukowej wcześniej, jednak Zen to pierwszy potwierdzony przypadek użycia sieci neuronowej w praktyce w układzie komercyjnym.
Zestaw instrukcji procesorów Ryzen został rozszerzony o instrukcje znane z procesorów firmy Intel, m.in. RDRAND i RDSEED (do generowania liczb losowych), instrukcje przyspieszające szyfrowanie algorytmami wykorzystującymi funkcje SHA oraz tryby ograniczonego dostępu do pamięci SMAP i SMEP. Dodano też nowe instrukcje dotyczące pamięci podręcznej: czyszczenie całej linii cache oraz łączenie stron 4-kilobajtowych w 32-kilobajtowe.
Planiści (ang. schedulers) i jednostki wykonawcze procesorów Ryzen różnią się od poprzednich generacji. Mikrooperacje trafiają do sześciu osobnych planistów: po jednym dla każdej z czterech jednostek arytmetyki stałoprzecinkowej i dwóch jednostek generowania adresów. Liczba sześciu jednostek wykonawczych jest zbliżona do rozwiązań w mikroarchitekturach Haswell i Skylake (które posiadają trzecią jednostkę generowania adresów). Każdy planista śledzi 14 instrukcji, co daje łącznie 84 instrukcje – niemal dwukrotnie więcej niż w procesorach poprzedniej generacji.
W przeciwieństwie do jednostek arytmetyczno-logicznych (ALU) w procesorach Intela, w układach Ryzen są one symetryczne – mają identyczne możliwości wykonywania instrukcji i nie są wyspecjalizowane. Procesory te mogą prowadzić jednocześnie dwa wątki dzięki technice SMT, analogicznej do Hyper-threadingu. Technologia ta udostępnia niemal wszystkie zasoby procesora dla obu wątków i może zostać wyłączona w UEFI niektórych płyt głównych.
Pierwsza generacja (Zen) i Zen+
[edytuj | edytuj kod]12 lutego 2018 roku miała miejsce premiera jednostek Ryzen 3 2200G i Ryzen 5 2400G. W stosunku do starszych modeli otrzymały one zintegrowane układy graficzne (odpowiednio Radeon RX Vega 8 i RX Vega 11)[2].
W kwietniu 2018 roku wydano odświeżone jednostki AMD Ryzen oparte na mikroarchitekturze Zen+. Procesory zostały wykonane w 12-nanometrowym procesie technologicznym, co pozwoliło zwiększyć taktowanie przy jednoczesnym obniżeniu napięcia zasilającego. Ulepszono również układy zarządzające energią i taktowaniem[3].
11 czerwca 2019 roku zadebiutowały modele Ryzen 3 3200G i Ryzen 5 3400G, zastępujące układy z lutego 2018 roku. Nowe procesory, podobnie jak poprzednicy, wyposażone były w zintegrowany układ graficzny, jednak oparto je na mikroarchitekturze Zen+ w 12-nanometrowym procesie technologicznym[4].
Zen 2
[edytuj | edytuj kod]7 lipca 2019 roku wydano jednostki Ryzen oparte na mikroarchitekturze Zen 2, wykonane w 7-nanometrowym procesie technologicznym. Zmiany objęły m.in. wzrost współczynnika IPC, obsługę interfejsu PCI Express 4.0 oraz zwiększenie pamięci podręcznej L3[5].
Wraz z trzecią generacją wprowadzono linię Ryzen 9. Model 3900X był pierwszym procesorem konsumenckim wyposażonym w 12 rdzeni[6]. 25 listopada 2019 roku wydano model Ryzen 9 3950X, który posiadał 16 rdzeni[7].
W czerwcu 2020 roku zaprezentowano modele 3600XT, 3700XT oraz 3900XT, stanowiące odpowiedź na konkurencyjne jednostki oparte na mikroarchitekturze Comet Lake. Zmiany ograniczono do podniesienia taktowania[8]. Procesory te charakteryzowały się wyższymi cenami startowymi w porównaniu do dostępnych równolegle starszych odpowiedników[9]. 21 lipca 2020 roku zadebiutowała seria Ryzen 4000G (mikroarchitektura Zen 2 ze zintegrowanym układem graficznym), w tym energooszczędne wersje „GE” z TDP obniżonym z 65 na 35 W. Recenzenci odnotowali wzrost wydajności obliczeniowej względem serii 3000G, przy jednoczesnym spadku wydajności zintegrowanego układu graficznego[10].
Zen 3
[edytuj | edytuj kod]W listopadzie 2020 roku zaprezentowano procesory Ryzen 5000 (Zen 3, 7 nm)[11]. Architektura ta wprowadziła przeprojektowany układ CCX, umożliwiający ośmiu rdzeniom współdzielenie jednej pamięci podręcznej L3, co wpłynęło na wzrost IPC[12]. Flagowy model Ryzen 9 5950X oferował 16 rdzeni i 32 wątki, zachowując kompatybilność z podstawką AM4.
W marcu 2022 roku zaprezentowano Ryzen 7 5800X3D – pierwszy procesor z technologią 3D V-Cache (dodatkowe 64 MB pamięci L3 na stosie krzemowym, łącznie 96 MB). Jednostka ta osiągała wysokie wyniki w testach wydajności w grach komputerowych na platformie AM4[13]. W segmencie mobilnym w latach 2021–2022 wydano serie Ryzen 5000 Mobile (Zen 2 i Zen 3) oraz Ryzen 6000 Mobile (Zen 3+, grafika RDNA 2)[14].
Zen 4
[edytuj | edytuj kod]W drugiej połowie 2022 roku zadebiutowała seria Ryzen 7000 (Zen 4) dla nowego gniazda AM5. Procesory wykonano w litografii 5 nm (rdzenie) i 6 nm (I/O). Wprowadzono obsługę pamięci DDR5, PCI Express 5.0 oraz zintegrowane GPU RDNA 2[15]. W styczniu 2023 roku zaprezentowano warianty X3D (m.in. Ryzen 9 7950X3D, Ryzen 7 7800X3D) z powiększoną pamięcią L3[16].
W segmencie mobilnym wprowadzono serię Ryzen 7000 Mobile. Modele serii 7040 wyposażono w układy graficzne RDNA 3 oraz akcelerator SI (Ryzen AI)[17]. W 2024 roku wydano serię 8000G dla komputerów stacjonarnych (APU z grafiką RDNA 3)[18].
Zen 5
[edytuj | edytuj kod]W czerwcu 2024 roku zapowiedziano serię Ryzen 9000 (mikroarchitektura Zen 5) dla gniazda AM5. Procesory te cechują się zmodernizowaną architekturą i wyższym współczynnikiem IPC[19]. W drugiej połowie roku zaprezentowano warianty X3D (np. Ryzen 7 9800X3D) z drugą generacją technologii 3D V-Cache[20]. Wprowadzono również mobilną linię Ryzen AI 300 (Zen 5/5c, grafika RDNA 3.5, NPU)[21].
Lista procesorów AMD Ryzen
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ AMD Ryzen 7 1800X – test pierwszego procesora o mikroarchitekturze Zen [online], PCLab.pl, 2 marca 2017 [dostęp 2020-06-18] (pol.).
- ↑ Test GPU: Ryzen 5 2400G i Ryzen 3 2200G kontra niedrogie karty graficzne [online], ITHardware [dostęp 2020-06-18] (pol.).
- ↑ AMD Ryzen 7 2700X i Ryzen 5 2600X – test dwóch procesorów Ryzen drugiej generacji [online], PCLab.pl, 19 kwietnia 2018 [dostęp 2020-06-18] (pol.).
- ↑ AMD Ryzen 3 3200G i Ryzen 5 3400G: premiera układów APU - cena i specyfikacja [online], www.benchmark.pl [dostęp 2020-06-18] (pol.).
- ↑ Test procesora AMD Ryzen 7 3700X - Premiera architektury Zen 2 [online], PurePC.pl, 7 lipca 2019 [dostęp 2020-06-18] (pol.).
- ↑ y, Test procesora AMD Ryzen 9 3900X – Skylake może odejść na emeryturę [online], dobreprogramy.pl, 7 lipca 2019 [dostęp 2020-06-18] (pol.).
- ↑ Jesienna ofensywa AMD: nowe procesory i chipsety [online], CHIP, 10 listopada 2019 [dostęp 2020-06-18] (pol.).
- ↑ Premiera procesorów Ryzen 3000 XT - tym razem AMD nas nie zaskoczyło [online], www.benchmark.pl [dostęp 2020-06-18] (pol.).
- ↑ AMD Ryzen 9 3900XT, 7 3800XT i 5 3600XT oficjalnie - znamy specyfikacje i ceny [online], www.komputerswiat.pl, 17 czerwca 2020 [dostęp 2020-06-18] (pol.).
- ↑ AMD Ryzen 4000G - prezentacja desktopowych procesorów Renoir [online], PurePC.pl, 21 lipca 2020 [dostęp 2020-08-02] (pol.).
- ↑ Krzysztof Bogacki, Czy nowe procesory AMD Ryzen 5000, z topowym Ryzen 9 5950X na czele, pozbawią Intela korony wydajności w gamingu? Podczas premiery nowych CPU przedstawiono imponujące wyniki wydajności! [online], ITReseller, 8 października 2020 [dostęp 2025-12-05] (ang.).
- ↑ Paweł Maziarz, AMD Ryzen 5000 - co nowego wprowadzają procesory Zen 3? [online], www.benchmark.pl, 3 listopada 2020 [dostęp 2025-12-05].
- ↑ AMD Ryzen 7 5800X3D - test najszybszego procesora do gier dla platformy AM4 [online], ITHardware, 29 czerwca 2022 [dostęp 2025-12-05].
- ↑ Amadeusz Cyganek, Mocne „laptopowe” uderzenie AMD – nowe procesory Ryzen 5000 Mobile i zapowiedź GPU Radeon RX 6000M [online], mobiManiaK.pl, 12 stycznia 2021 [dostęp 2025-12-05].
- ↑ AMD Ryzen 9 7950X - test procesora po obniżce ceny. Godny rywal Core i9-13900K? [online], ITHardware, 24 listopada 2022 [dostęp 2025-12-05].
- ↑ Test procesora AMD Ryzen 7 7800X3D. Mistrz wydajności w grach [online], ITHardware, 24 maja 2023 [dostęp 2025-12-05].
- ↑ AMD prezentuje nowe mobilne Ryzeny 7000. Do 16 rdzeni i 5,4 GHz [online], ITHardware, 1 maja 2023 [dostęp 2025-12-05].
- ↑ APU AMD Ryzen 8000G właśnie debiutują na rynku. Znamy polskie ceny [online], ITHardware, 2 stycznia 2024 [dostęp 2025-12-05].
- ↑ Krzysztof Bogacki, Computex 2024: AMD zaprezentowało nowe procesory Ryzen 9000 [online], ITReseller, 3 czerwca 2024 [dostęp 2025-12-05] (ang.).
- ↑ Test AMD Ryzen 7 9800X3D. Zabójczo szybki procesor dla graczy [online], ITHardware, 11 czerwca 2024 [dostęp 2025-12-05].
- ↑ Nowe AMD Ryzen AI 300 demolują procesory Intel Intel Lunar Lake w testach gamingowych [online], ITHardware, 15 listopada 2024 [dostęp 2025-12-05].