Akant

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Akant
Ilustracja
Akant długolistny
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd jasnotowce
Rodzina akantowate
Rodzaj akant
Nazwa systematyczna
Acanthus L.
Sp. Pl. 639. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny

Acanthus mollis L.[3]

Synonimy
  • Acanthodus Raf.[3]

Akant (Acanthus L.; z gr. = ákanthos) – rodzaj roślin należących do rodziny akantowatych (Acanthaceae). Obejmuje ok. 30 gatunków[4][5]. Występują one w strefie tropikalnej i subtropikalnej Starego Świata, z jednym gatunkiem sięgającym północnej Australii[5]. W Europie rosną trzy gatunki[6]. Rośliny te rosną zarówno na pustyniach, jak i w lasach namorzynowych, na suchych stokach i w widnych lasach[5]. Wiele gatunków jest uprawianych jako rośliny ozdobne. Motyw liścia akantu miękkiego[5] lub kłującego[6] jest od Starożytności wykorzystywanym ornamentem w architekturze[5]. Niektóre gatunki wykorzystywane są lokalnie w ziołolecznictwie[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny, krzewy (do 3 m wysokości) lub rzadziej rośliny jednoroczne[5]. Pędy prosto wzniesione lub płożące[7].
Liście
Naprzeciwległe lub zebrane w rozetę przyziemną, ogonkowe. Blaszka liściowa całobrzega lub wcinana, często kolczasta na brzegu[5][7].
Kwiaty
Zebrane w kłosowate kwiatostany szczytowe. Kwiaty wsparte są wygiętymi, jajowatymi i kolczastymi przysadkami. Kielich tworzony jest przez cztery działki, z których górna tworzy okazałą wargę osłaniającą od góry kwiat, dwie boczne są krótkie i wąskie, dolna działka tworzy mniejszą wargę dolną, wyciętą na końcu. Płatki korony zrośnięte są u nasady w rurkę, którą kończy pojedyncza, trójłatkowa warga. Korona ma barwę białą, zieloną, różową lub czerwoną. Pręciki cztery, na tęgich, sztywnych nitkach. Zalążnia górna, dwukomorowa, z dwoma zalążkami w każdej z komór. Szyjka słupka pojedyncza, cienka, zakończona rozwidlonym znamieniem[5][7].
Owoce
Torebki elipsoidalne, kilkunasienne[5][7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj z plemienia Acantheae z podrodziny Acanthoideae w obrębie rodziny akantowatych Acanthaceae[2][6].

Wykaz gatunków[4][8]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina ozdobna: od czasów starożytnych sadzona w parkach i ogrodach.
  • Liście były motywem dekoracyjnym.

Akant w sztuce[edytuj | edytuj kod]

Kapitel kolumny korynckiej zdobny w stylizowane liście akantu

Dzięki swojemu wyglądowi akant stał się motywem dekoracyjnym w postaci stylizowanego liścia śródziemnomorskiej rośliny (patrz akant (ornament)). Motyw ten występował w architekturze starożytnej Grecji i Rzymu, później powtarzany był w renesansie, baroku i klasycyzmie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-06] (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-19].
  4. a b Acanthus. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-02-14].
  5. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 272. ISBN 0-333-74890-5.
  6. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 6. ISBN 978-1-107-11502-6.
  7. a b c d Jia-qi Hu & Thomas F. Daniel: Acanthus Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-02-14].
  8. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 13. ISBN 978-83-925110-5-2.