Bartsch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
herb Bartsch I[1]
herb Bartsch II[1]
Strona z Tablic odmian herbowych Chrząńskiego. Bartsch w prawym dolnym rogu.

Bartsch (Barcz, Barszcz, Wiewiórka, Luzytan) − polski herb szlachecki, używany przez rodzinę pochodzącą z Prus i Warmii, osiadłą także na Kaszubach. Według Józefa Szymańskiego z nobilitacji. Możliwe, że herb ten jest odmianą herbu Achinger lub Bażeński.

Istniały inne rodziny tego samego nazwiska, osiadłe w tym samym regionie, ale używające innych herbów (Bartsch II, Bartsch III, Bartsch IV).

Opis herbu[edytuj]

Istnieje wiele rozbieżnych opinii na temat wyglądu tego herbu, często w obrębie jednaj publikacji.

Według Józefa Szymańskiego[2], herb powinien wyglądać następująco: W polu złotym wiewiórka czerwona. Klejnot: samo godło.

Taki wizerunek przytacza też Juliusz Karol Ostrowski (jako Bartsch II) oraz Mariusz Gizowski (Herby patrycjatu toruńskiego). Niekiedy wariant ten był przedstawiany z godłem i klejnotem w lewo. Tak jest w opisie u Ostrowskiego i w Encyklopedii Orgelbranda i u Emiliana Szeligi-Żernickiego (Der polnische Adel). Przemysław Pragert używa na ten herb nazwy Barcz Ib.

Istniał też wariant powyższego herbu, w którym pole było błękitne. Wzmiankują go Adam Boniecki, Ostrowski (jako Bartsch I) i Gizowski. Przemysław Pragert numeruje go jako Barcz Ia. W Tablicach odmian Chrząńskiego wiewiórka jest w lewo, barwy naturalnej i siedzi na brązowej gałęzi.

Według herbarza Dachnowskiego, herb przedstawia się następująco: W polu czerwonym wiewiórka szara, gryząca orzech, siedząca na murawie zielonej. Klejnot: Nad hełmem bez korony wiewiórka jak w godle. Labry: czerwone podbite złotem.

Podobny wizerunek jest u Kaspra Niesieckiego, z tym, że godło i klejnot w lewo i brak barw. Przemysław Pragert klasyfikuje ten wariant jako podstawowy (Barcz I).

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

Według Opinii Ostrowskiego, herb powstał w XV wieku[3]. Józef Szymański pisze, że jest to herb z nobilitacji, nadany 18 kwietnia 1589 Janowi i Piotrowi Bartschom z Braniewa, mieszczanom gdańskim[2].

Rodzina Bartsch[edytuj]

Jedna z dwóch rodzin o tym nazwisku, pochodząca z Warmii miała być gałęzią rodu Bażeńskich, chociaż Seweryn Uruski twierdzi, że zostali oni adoptowani do herbu przez Bażeńskich. Barczowie nosili przydomek a Demuth. Wzmiankowani od XVI wieku, posiadali włości: Franknów (Jan Bartsch, 1640), Smażyno, Skrzeszewo, Przyjaźń i Rychtowo (1682). Reinhold Bartsch był w 1662-1668 ławnikiem w Pucku. W XVIII wieku Bartschowie posiadali Sztembark i Stawiski. W roku 1700 żył Jan Henryk Bartsch, podpułkownik królewski (1707) i generał major wojsk koronnych (1711). Według opinii Ledebura ród wygasł na przełomie XVIII i XIX wieku. Dachnowski twierdzi, że herb Barczów był identyczny z herbem Bażeńskich (Bażeński).

Herbowni[edytuj]

Barcz (Bartsch, Barszcz, Bartels, Bartschen, Bartusch, Bartusz), Barwiński. Błędnie - Baertschen, Bätsch.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Numeracja i wygląd za I tomem Księgi Herbowej... Ostrowskiego.
  2. a b Józef Szymański: Herbarz rycerstwa polskiego z XVI wieku. Warszawa: DiG, 2001, s. 15. ISBN 83-7181-217-5.
  3. Juliusz Karol Ostrowski: Księga herbowa rodów polskich. T. 2. Warszawa: Główny skład Księgarnia Antykwarska B. Bolcewicza, 1897, s. 15-16.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]