Bergenia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bergenia
Ilustracja
Bergenia grubolistna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd skalnicowce
Rodzina skalnicowate
Rodzaj bergenia
Nazwa systematyczna
Bergenia Moench
Meth. 664. 4 Mai 1794[2]
Typ nomenklatoryczny
Bergenia bifolia Moench. (=B. crassifolia (L.) Fritsch[2]
Synonimy
  • Megasea A. H. Haworth,
  • Piarophyla Rafinesque[2]
Kwiat B. cordifolia

Bergenia (Bergenia Moench) – rodzaj bylin z rodziny skalnicowatych. Obejmuje 9[3]–10[4] gatunków pochodzących z Azji, od Afganistanu na zachodzie po chińskie prowincje Junnan i Syczuan na wschodzie, od Himalajów na południu, po Syberię na północy. W naturze rosną w wilgotnych miejscach na terenach skalistych i na urwiskach. Są bardzo tolerancyjne i łatwe w uprawie. Rozpowszechnione jako rośliny uprawne zarówno w chłodnym klimacie, jak i na cienistych stanowiskach w rejonie śródziemnomorskim. Nazwa naukowa upamiętnia Carla von Bergena (1704–1759)[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Okazałe, masywne byliny osiągające do 0,5 m wysokości[3] i rozrastające się za pomocą grubych, okrytych łuskami kłączy, tworząc rozległe płaty[5].
Liście
Zimozielone, duże (do 20 cm średnicy), tylko odziomkowe, krótkoogonkowe, z nasadą pochwiastą. Blaszka liściowa zwykle gruba, skórzasta, woskowana, o kształcie owalnym lub kolistym, całobrzegie, karbowane lub ząbkowane[3][5].
Kwiaty
Zebrane w gęste, szczytowe kwiatostany wierzchotkowate, rozwijające się przed pojawieniem się nowych liści w danym roku. Kwiaty są okazałe, osiągają do 3 cm średnicy. Działki kielicha w liczbie 5, połączone są nasadami. Płatki, których także jest 5 są wolne. Mają barwę białą, różową do czerwonej. Pręcików jest 10. Zalążnia w znacznej części dolna, powstaje z dwóch owocolistków, każdy z odrębną szyjką słupka. Zalążnia jest jednokomorowa z bardzo licznymi zalążkami osadzonymi brzeżnie[3][5].
Owoce
Wielonasienne torebki. Nasiona są drobne, ciemnobrązowe[3][5].
Kwiatostan bergenii czerwieniejącej

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Bergenia jest najbliżej spokrewniona z rodzajami Mukdenia i Oresitrophe, następna grupa blisko spokrewniona to rodzaje Astilboides, Darmera i Rodgersia[5].

Pozycja rodzaju według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj z rodziny skalnicowatych (Saxifragaceae) z rzędu skalnicowców (Saxifragales) należących do dwuliściennych właściwych[1].

Pozycja rodzaju według systemu Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Saxifraganae Reveal, rząd skalnicowce (Saxifragales Dumort.), podrząd Saxifragineae Engl., rodzina skalnicowate (Saxifragaceae Juss.), rodzaj bergenia (Bergenia Moench)[6].

Wykaz gatunków[4][7]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośliny ozdobne
Niektóre gatunki uprawiane są w ogrodach jako tolerancyjne rośliny ozdobne[3]. W szczególności popularne są w Azji – bergenia grubolistna i B. pacumbis oraz mieszańce między nimi[5]. W Europie uprawia się co najmniej 6 gatunków oraz odmiany uprawne pochodzenia mieszańcowego[8].
Rośliny lecznicze i przemysłowe
Bergenie są tradycyjnymi roślinami leczniczymi w Azji[5]. Współcześnie służą jako surowiec do pozyskiwania garbników i arbutyny, mających zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym, metalowym i garbarstwie[8].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-07-01].
  2. a b c Index Nominum Genericorum. [dostęp 2013-12-14].
  3. a b c d e f g Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 100. ISBN 0-333-74890-5.
  4. a b Bergenia. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-12-14].
  5. a b c d e f g Pan Jintang ; Douglas E. Soltis: Bergenia Moench. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-12-14].
  6. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Bergenia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-22].
  7. a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 38. ISBN 978-83-925110-5-2.
  8. a b c Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin, tom I, A–J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 169. ISBN 978-83-7506-845-0.