Bitwa pod Akroinon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod Akroinon
Ilustracja
Mapa Anatolii (Azja Mniejsza) w roku 740. Akroinon jest położone w środku zachodniej krawędzi centralnej Anatolii.
Czas 740
Miejsce Akroinon, Cesarstwo Bizantyńskie (obecnie Afyon, Turcja)
Terytorium Cesarstwo Bizantyńskie
Przyczyna {{{przyczyna}}}
Wynik Zdecydowane zwycięstwo Bizancjum.
Strony konfliktu
Umajjadzi Cesarstwo Bizantyńskie
Dowódcy
Abdallah al-Battal
Al-Malik ibn Shu'aib
Leon III
Konstantyn V
Siły
20,000[1][2] nieznane
Straty
13,200[1][2] nieznane

Bitwa pod Akroinon miała miejsce w Akroinon lub Akroinos (w pobliżu obecnego Afyon) we Frygii, na zachodnim skraju Anatolii w 740 r. między Umajjadami a armią bizantyńską. Arabowie prowadzili regularne najazdy na Anatolię w ciągu poprzedniego stulecia, a wyprawa z 740 r. okazała się największą w ciągu ostatnich dziesięcioleci, składającą się z trzech oddzielnych oddziałów. Jeden z nich, w liczbie 20 000  pod Abdullahem al-Battalem  i Al-Malikiem ibn Shu'aibem, starła się w Akroinon z siłami Bizancjum pod dowództwem cesarza Leona III Izauryjczyka i jego syna, przyszłego Konstantyna V. Bitwa zakończyła się decydującym zwycięstwem Cesarstwa. W połączeniu z problemami Kalifatu Umajjadów na innych frontach i wewnętrzną niestabilnością przed i po powstaniu Abbasydów, położyła kres wielkim najazdom arabskim na Anatolię na trzy dekady.

Podłoże

Od początku muzułmańskich podbojów, Bizancjum, jako największe, najbogatsze i najsilniejsze militarnie państwo graniczące z powiększającym się Kalifatem było głównym wrogiem muzułmanów. Po katastrofalnej bitwie pod Sebastopolis, Cesarstwo w zasadzie ograniczało się do strategii pasywnej obrony, podczas gdy muzułmańskie wojska regularnie dokonywały najazdów na bizantyńską Anatolię.[3] Po nieudanym oblężeniu Konstantynopola, w latach 717-718, Umajjadzi na chwilę odwrócili uwagę od Bizancjum. Od 720/721 r. wznowili jednak te wyprawy w prawidłowości: w każde lato jedna lub dwie kampanie, czasami w towarzystwie ataków floty i ekspedycji zimowych. Nie były już one ukierunkowane na zdobywanie terytorium, a na duże najazdy, grabienie i pustoszenie okolicy, i tylko od czasu do czasu ataki na forty lub duże osiedla. Rajdy w tym okresie ograniczały się do centralnej Anatolii (przede do jej wschodniej połowy, Kapadocji), i tylko od czasu do czasu sięgała wybrzeży półwyspu.[4]

Pod bardziej agresywnym Kalifem Hiszamem ibn Abd al-Malikiem, arabskie najazdy stały się bardziej ambitne i prowadzone przez jednych z najzdolniejszych generałów Kalifatu, w tym i książąt z dynastii Umajjadów, na przykład Maslama ibn Abd Al-Malika i synów samego Hiszama, Mu'awiyaha ibn Hishama, Maslama ibn Hishama i Sulejmana ibn Hishama.[5] Stopniowo jednak, muzułmańskie sukcesy stały się rzadsze, zwłaszcza kiedy ich zasoby były uwikłane w narastający konflikt z Chazarami na Kaukazie.[6] Najazdy trwały, ale arabscy i bizantyjscy kronikarze wspominają mniej zdobytych twierdz i miast. Tym nie mniej, w 737 r. duże zwycięstwo nad Chazarami pozwoliło Arabom skoncentrować uwagę i wzmożyć kampanie przeciwko Bizancjum. W ten sposób, w 738 i 739 r. Maslamah ibn Hisham przeprowadził udane najazdy, w tym zdobycie Ankary. W roku 740, Hiszam zorganizował największą wyprawę w czasach swoich rządów, powierzając dowództwo nad nią swojemu synowi, Sulejmanowi.[7]

Przebieg bitwy

Według kroniki Teofana Wyznawcy, atakujące siły Umajjadów liczyły 90.000 ludzi. 10,000 lekko uzbrojonych żołnierzy pod al-Ghamrem ibn Yazidem zostało wysłanych do najazdu na zachodnie wybrzeże, a następnie 20 000 pod Abdullahem al-Battalem i  a-Malikiem ibn Su'aibem ruszyło w kierunku Akroinon, podczas gdy główne siły liczące 60 000 (liczba ta jest z pewnością mocno zawyżona), pod Sulejmanem ibn Hishamem, napadły na Kapadocję.[1][8]

Cesarz Leon starł się z drugim oddziałem w Akroinon. Szczegóły walki nie są znane, ale cesarz odniósł miażdżące zwycięstwo: obydwoje arabskich dowódców padło, tak jak większość ich armii, około 13 200 ludzi. Reszcie wojsk arabskich udało się przeprowadzić w sposób zorganizowany odwrót do Synnady we Frygii, gdzie dołączyli do Sulejmana.[1][2]Dwa inne arabskie oddziały niszczyły okolicę nie napotykając oporu, ale nie mogły zdobyć ani jednego miasta lub twierdzy.[9]Arabska armia cierpiała również z głodu i braku zaopatrzenia. X-wieczny arabski  chrześcijański historyk Agapiusz z Hierapolis pisze o 20 000 jeńców arabskich wziętych przez Bizantyjczyków.[10]

Efekt i skutki

Bitwa pod Akroinon była wielkim sukcesem dla Bizantyjczyków, ponieważ było to pierwsze poważne zwycięstwo w bitwie o umówionym przez obie strony miejscu i czasie. Traktując to jako świadectwo Bożej pomocy, zwycięstwo przyczyniło się również się do wzmocnienia w Leonie wiary w ikonoklazm, który przyjął kilka lat wcześniej.[11] Sukces w bitwie otworzył drogę do bardziej agresywnej postawy Bizancjum, które w 741 roku zaatakowało arabską część ważnej arabskiej bazy w Malatya. W 742 i 743 r., Umajjadzi mogli wykorzystać wojnę domową między Konstantynem V i Artabasdesem, najeżdżając Anatolię z względną bezkarnością, lecz arabskie źródła nie informują o żadnych poważnych osiągnięciach.[12]

Klęska Arabów pod Akroinon jest postrzegana jako "decydująca" bitwa"[13] i "przełomowy punkt"[14] wojen arabsko-bizantyńskich, powodując osłabienie arabskiego nacisku na Bizancjum. Jednakże inni historycy, począwszy od XX-wiecznego badacza Syrii E. W. Brooksa po bardziej teraźniejszych, takich jak Walter Кaegi i Ralph-Johannes Lilie, zakwestionowali tę tezę, przypisując zmniejszenie arabskiego zagrożenia po bitwie faktowi, że zbiegło się ono w czasie z innymi dużymi porażkami w najbardziej oddalonych prowincjach Kalifatu, co wyczerpało jego rozciągnięte zasoby wojskowe, a także wewnętrzne problemy z powodu wojny domowej i rewolucji Abbasydów.[15][16]W efekcie, arabskie ataki przeciwko Bizancjum w latach 740-tych były raczej nieefektywne i wkrótce ustały całkowicie. Konstantyn V był w stanie wykorzystać upadek Kalifatu Umajjadów, organizując serię wypraw do Syrii i zabezpieczając bizantyńską dominację na wschodnich rubieżach Cesarstwa aż do lat 770-tych.[17]

W świecie muzułmańskim, pamięć o pokonanym arabskim dowódcy, Abdullahu al-Battalu, przetrwała i stał on się jednym z największych bohaterów arabskiej, a później tureckiej epiki, np. Seyyid Battаl Ghazi.

Przypisy

  1. a b c d Turtledove 1982, p. 103.
  2. a b c Blankinship 1994, pp. 169–170.
  3. Blankinship 1994, pp. 104–105, 117.
  4. Blankinship 1994, pp. 117–119; Treadgold 1997, pp. 349ff.
  5. Blankinship 1994, pp. 119–121, 162–163.
  6. Blankinship 1994, pp. 149–154; Treadgold 1997, p. 353.
  7. Blankinship 1994, pp. 168–173; Treadgold 1997, pp. 354–355.
  8. Blankinship 1994, pp. 169, 330 (Note #14).
  9. Blankinship 1994, p. 169.
  10. Blankinship 1994, p. 170.
  11. Treadgold 1997, p. 355; Morrisson & Cheynet 2006, p. 14.
  12. Blankinship 1994, pp. 200–201.
  13. Foss 1991, p. 48.
  14. Herrin 1977, p. 20 (Note #36).
  15. Blankinship 1994, pp. 145–146, 167–168, 330 (Note #14).
  16. Kaegi 1982, p. 167.
  17. Blankinship 1994, pp. 20, 201, 223ff.; Morrisson & Cheynet 2006, pp. 14–15.