Dziwlik miedziany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dziwlik miedziany
Ilustracja
Dziwlik miedziany (na środku) wśród innych porostów (głównie wzorzec geograficzny)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ workowce
Klasa miseczniaki
Rząd misecznicowce
Rodzina misecznicowate
Rodzaj dziwlik
Gatunek dziwlik miedziany
Nazwa systematyczna
Miriquidica garovaglii (Schaer.) Hertel & Rambold
Mitt. bot. StSamml., Münch. 23: 384 (1987)

Dziwlik miedziany, krążniczka miedziana (Miriquidica garovaglii (Schaer.) Hertel & Rambold – gatunek grzybów z rodziny Roccellaceae[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Miriquidica, Lecanoraceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy gatunek ten opisany został w 1850 r. przez Schaerera jako Lecidea garovaglii. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu Hertel i Rambold w 1987 r[1].

Synonimy[3]:

  • Biatora aenea b garovaglii (Schaer.) Jatta 1911
  • Lecidea aenea f. garovaglii (Schaer.) Jatta 1900
  • Lecidea aenea var. garovaglii (Schaer.) Jatta 1881
  • Lecidea atrobrunnea var. garovaglii (Schaer.) Jatta 1881
  • Lecidea garovaglii Schaer. 1850
  • Psora garovaglii (Schaer.) Anzi 1860

Nazwa polska według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Plecha

Skorupiasta, osiągająca średnicę do 8 cm i grubość 0,5-1,7 mm. Otoczona jest szaro-czarnym przedpleszem. Złożona jest z płaskich lub wypukłych areolek o szerokości 0,7-1, wyjątkowo 2 mm. Są nieregularnie kanciaste i mają gładką, brązową, brunatną lub szarobrunatną i lekko lśniącą powierzchnię[4][5]. Kora brązowa, o grubości 12–35 μm. Zbudowana jest z warstwy strzępek o grubości 4 μm i warstwy epinekralnej o grubości 10–30 μm. Strzępki w rdzeniu mają grubość 4–5 μm, warstwa glonów 100 μm. Pojedyncza komórka glonu ma średnicę zazwyczaj 10 μm, rzadko do 15 μm[5].

Owocniki

W rozproszeniu lub w skupiskach występują okrągłe i siedzące apotecja o średnicy (0,3) 1–1,5 (5,5) mm. Mają płaskie lub wypukłe tarczki o barwie od czarniawo-brązowej do czarnej i matową, nieoprószoną powierzchnię. Brzeżek występuje tylko u młodych owocników, potem zanika. Osłona owocnika ma barwę szarą, ciemnozieloną lub oliwkowo-brązową, a na obwodzie jest bezbarwna, szarawa lub brązowo-żółtawa. Ma grubość 120–150 (260) μm i zbudowana jest ze strzępek o szerokości 2,5–6 μm. Epihymenium o grubości 10–15 μm i barwie od oliwkowo-brunatnej do zielonej. Hymenium o grubości 50–70 μm,, w dolnej części bezbarwne, w górnej oliwkowe lub zielone. W jodzie barwi się na niebiesko. Worki zgrubiałe, o wymiarach 40-50 x 12-15 μm. Między workami zazwyczaj rozgałęzione, czasami łączące się z sobą wstawki. W dolnej części mają szerokość 2 μm, górą do 3 μm. Bezbarwne subhymenium ma grubość 75–120 μm, Hypotecjum bezbarwne[5].

W jednym worku powstaje 8 bezbarwnych, elipsoidalnych askospor o rozmiarach (9,5) 12–17 (19) × (4) 5–6 (7) μm. Występują także zanurzone w plesze pyknidia. Powstają w nich nitkowate i zakrzywione pykniospory o wymiarach 18–26 × 0,9–1,2 μm[5].

Reakcje barwne: kora K-, C-, KC-, P-, rdzeń K+ żółty, C-, KC-, P+ pomarańczowy. Kwasy porostowe: kwas miriquidiowy i stiktiowy[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Miriquidica garovaglii występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji na obszarach o klimacie umiarkowanym i zimnym, głównie w wysokich górach i w tundrze. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony – występuje od Hiszpanii po północne skrawki Półwyspu Skandynawskiego. Na północy sięga aż po 78° szerokości geograficznej (na Grenlandii)[6]. W Polsce podawano stanowiska w Centralnych i Zewnętrznych Karpatach Zachodnich oraz w Sudetach. Wiele z tych stanowisk jest historyczne (lata 1901–1955)[2]. Nowsze stanowiska podawane są tylko z Tatr[4]. Jest rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status EN – gatunek wymierający, znajdujący się w sytuacji wysokiego ryzyka wymarcia w stanie dzikim w regionie[7].

Rośnie w wysokich górach, w piętrze halnym i turniowym, głównie na skałach krzemianowych i piaskowcach[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2016-11-18].
  2. a b c Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland. Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2016-11-18].
  4. a b c Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
  5. a b c d e Consortium of North American Lichen Herbaria (ang.). [dostęp 2016-11-18].
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2016-11-18].
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.