Gallo crocitanti AMOIBH

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Gallo crocitanti AMOIBH[1] (Francuzowi kraczącemu odpowiedź) – satyra polityczna Jana Kochanowskiego w języku łacińskim. Wiersz powstał po 1576[2], a w 1612 opublikowano go w drugiej edycji zbioru Lyricorum libellus (Kraków, oficyna Andrzeja Piotrkowczyka)[3]. Utwór zbudowany jest z heksametrów.

Satyra ta była odpowiedzią (słowo ἀμοιβή, amojbe, użyte w tytule oznacza w języku greckim odpowiedź[4]) na paszkwil Filipa Desportes'a pt. Adieu á la Pologne. Paszkwil ten powstał we Francji po ucieczce Henryka Walezego i był zjadliwą krytyką Polski[5]. Niezapowiedziany wyjazd króla został bardzo źle przyjęty przez społeczeństwo polskie, a paszkwilancki wiersz dodatkowo podsycił nastroje antyfrancuskie. Kochanowski poczuł się osobiście dotknięty tą sytuacją, ponieważ był gorącym zwolennikiem wyboru francuskiego księcia na króla Polski – przed elekcją poświęcił mu łacińską odę pt. Ad Henricum Valesium regem in Galliis morantem. Przypuszcza się także, że brał czynny udział w jego wyborze[6].

W odpowiedzi na paszkwil Kochanowski posłużył się aluzjami (np. do nocy św. Bartłomieja), oszczerstwem, drwiną i ironią[7]. Użyte w tytule słowo Gallus oznaczało zarówno Francuza, jak i koguta oraz eunucha[8]. Poza tą odpowiedzią Kochanowski napisał (także po łacinie) wierszowaną bajkę polityczną pt. De electione, coronatione et fuga Galli o podobnej tematyce.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Zapis tytułu utworu na podstawie transkrypcji opracowanej przez Alberta Gorzkowskiego, http://neolatina.bj.uj.edu.pl/neolatina/tscript/show/id/1113.html#11391 (dostęp 30 października 2016).
  2. Piśmiennictwo staropolskie: hasła osobowe A-M. oprac. zespół pod kierunkiem Romana Pollaka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1964, s. 341.
  3. Janusz Pelc: Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 643. ISBN 83-01-13133-0.
  4. Janusz Pelc: Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 448. ISBN 83-01-13133-0.
  5. Wacław Walecki Jan Kochanowski – poezje łacińskie. W: Lektury polonistyczne. Tom II. Kraków: Universitas, 1997, s. 132. ISBN 83-7052-939-9.
  6. Wacław Walecki Jan Kochanowski – poezje łacińskie. W: Lektury polonistyczne. Tom II. Kraków: Universitas, 1997, s. 131. ISBN 83-7052-939-9.
  7. Janusz Pelc: Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 109. ISBN 83-01-13133-0.
  8. Janusz Pelc: Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 108. ISBN 83-01-13133-0.

Bibliografia[edytuj]

  • Wacław Walecki Jan Kochanowski – poezje łacińskie. W: Lektury polonistyczne. Tom II. Kraków: Universitas, 1997. ISBN 83-7052-939-9.
  • Janusz Pelc: Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13133-0.