Jamkówka gruba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jamkówka gruba
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

żagwiowce

Rodzina

pniarkowate

Rodzaj

Resinoporia

Gatunek

jamkówka gruba

Nazwa systematyczna
Resinoporia crassa (P. Karst.) Audet
Mushrooms nomenclatural novelties 7: [1] (2017)

Jamkówka gruba (Resinoporia crassa (P. Karst.) Audet) – gatunek grzybów z rzędu żagwiowców (Polyporales)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji: Resinoporia, Fomitopsidaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy gatunek ten opisał w 1889 r. Petter Karsten jako Physisporus crassus, do rodzaju Resinosporus przeniósł go Serge Audet w 2017 r.[1]

Ma 12 synonimów. Niektóre z nich:

  • Amyloporia crassa (P. Karst.) Bondartsev & Singer 1941
  • Amyloporiella crassa (P. Karst.) A. David & Tortič 1984
  • Antrodia crassa (P. Karst.) Ryvarden 1973
  • Fomes crassus (P. Karst.) Komarova 1964[2].

W 1965 r. Stanisław Domański nadał mu nazwę mąkosa gruba, w 2003 r. Władysław Wojewoda zmienił ją na jamkówka gruba[3]. Obydwie nazwy są niespójne z aktualną nazwą naukową[1].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Wieloletni, rozpostarty, o nieregularnym kształcie, ale zwykle podłużny, o długości do 25 cm, szerokości do 8 cm i grubości do 0,5 cm. Jest silnie przyrośnięty do podłoża, ale po wyschnięciu daje się łatwo oderwać. Ma poduszkowaty, pagórkowaty lub kopczykowaty kształt, a na podłożach pionowych często tworzy niewielkie, guzkowate kapelusiki bez rurek. Brzeg cienki, początkowo błonkowaty, w końcu, zwłaszcza u owocników wieloletnich, tępy, zaokrąglony, pokryty rurkami, w stanie świeżym przylegający, w stanie suchym niekiedy odstający od podłoża. Powierzchnia początkowo biała lub biaława, po dotknięciu zmieniająca barwę na żółtawą. Starsze owocniki są jasnokremowe, w końcu brudnokremowe lub żółtawe, a nawet żółtawo-czerwono-brązowe. Świeże owocniki mają serowato-łykowatą konsystencję, po wysuszeniu stają się twarde i kruche. Smak ostry, zapach żywiczny, wyczuwalny nawet w eksykatach[4].

Miąższ

U owocników jednorocznych bardzo cienki, serowato-łykowaty; u owocników wieloletnich osiąga grubość do 1 cm. Dzieje się tak wskutek tego, że starsze rurki przekształcają się w gruboziarnistą, kredowatą masę, która w egzemplarzach suchych łatwo kruszy się i rozpada na duże grudki. Rurki 1-7 warstwowe, proste lub ukośne i wtedy częściowo otwarte, na pionowych podłożach rurki zewnętrzne przeważnie są całkowicie otwarte i mają postać płytkich rowków o długości do 0,5 cm długości, czasami tworzących wysepki lub ułożonych tarasowato nad sobą. Rocznie rurki przyrastają o 1–4 mm. U owocników wieloletnich rurki widoczne są tylko w 2–3 najmłodszych warstwach oddzielonych cienkimi pasemkami. Ostrza rurek równe, początkowo delikatnie biało orzęsione, później żółtobrunatne do czerwonobrunatnych. Pory koliste lub kanciaste, rzadko nieco podłużne, bardzo drobne, o średnicy 0,09–0,12(–0,25) mm, przeciętnie w ilości 4–6 na 1 mm[4].

Gatunki podobne

Od tzw. jamkówki żółtej (Daedalea xantha) odróżnia się żywicznym zapachem i kredowo-ziarnistym miąższem[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej, Południowej, Europie i Azji. Najwięcej stanowisk podano w Europie, zwłaszcza na Półwyspie Skandynawskim[5]. W Polsce W. Wojewoda w 2003 r. przytoczył 6 stanowisk z uwagą, że jest to gatunek zagrożony. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V– gatunek, który zapewne w najbliższej przyszłości przesunie się do kategorii wymierających, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia[6].

Nadrzewny grzyb saprotroficzny występujący w lasach iglastych i mieszanych. Rozwija się na pniach, pniakach i gałęziach martwych drzew iglastych, zwłaszcza na świerkach i sosnach[3]. Powoduje białą zgniliznę drewna[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Index Fungorum [dostęp 2022-11-24] (ang.).
  2. Index Fungorum (gatunki) [dostęp 2022-11-24] (ang.).
  3. a b Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Stanisław Domański, Żagwiowate I (''Polyporaceae pileateae''), szczecinkowcowate i (''Mucronosporaceae pileateae''), Warszawa: PWN, 1965.
  5. Występowanie Resinoporia crassa na świecie (mapa). gbif.org. [dostęp 2022-11-24].
  6. Zbigniew Mirek i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, ISBN 83-89648-38-5.