Jani Vreto

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jani Vreto
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 14 stycznia 1822
Postenan k. Leskovik (Albania)
Data śmierci 1900
Narodowość albańska
Język albański
Dziedzina sztuki poemat, opowiadanie
Ważne dzieła

Historia Skanderbega

Odznaczenia
Order Nderi i Kombit (post mortem)

Jani Vreto też jako Ιωάννης Βρετός (ur. 14 stycznia 1822 we wsi Postenan k. Leskovika, zm. w lipcu 1900[1]) - albański poeta, publicysta i działacz narodowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z małej wsi w południowej Albanii. Uczęszczał do szkoły w Leskoviku, gdzie pod kierunkiem Nikolly Ikonomiego uczył się równocześnie greckiego i albańskiego. Naukę kontynuował w latach 1843-1847 w greckojęzycznym gimnazjum Zosimea w Janinie. W 1854 przeniósł się do Stambułu, gdzie mieszkał w tym czasie jego ojciec.

Pierwszym dziełem, które opublikował w języku albańskim była wydana w 1866 Gramatyka języka greckiego. W 1879 należał do grona założycieli Towarzystwa Rozwoju Języka Albańskiego (Shoqëri e të shtypuri shkronja shqip) zwanego Towarzystwem Stambulskim - organizacji zajmującej się uruchamianiem szkół albańskich i przygotowywaniem podręczników do nauki języka albańskiego. Kiedy władze osmańskie zakazały działalności Towarzystwa, Vreto przeniósł jego siedzibę do Bukaresztu, gdzie działała liczna kolonia albańska. Z inicjatywy Vreto w stolicy Rumunii uruchomiono wydawnictwo, specjalizujące się w drukach albańskojęzycznych. Vreto działał także w Komitecie Centralnym Obrony Praw Albańczyków - organizacji skupiającej działaczy narodowych, aktywnych na emigracji.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej znanym zachowanym dziełem Vreto jest poemat Historia Skanderbega (Histori e Skënderbeut), poświęcony albańskiemu bohaterowi narodowemu. Drobne utwory Vreto ukazały się w zbiorze Fale morza (Valët e Detit), autorstwa Spiro Dine. W 1888 wydał poemat Erveheja Muhameta Kyçyku w łacińskiej transliteracji (Vreto usunął z poematu słowa pochodzenia tureckiego i arabskiego).

W gronie albańskich działaczy narodowych należał do grupy, która opowiadała się za przyjęciem alfabetu greckiego do zapisu języka albańskiego. W ten sposób chciał podkreślić, że Albańczycy i Grecy mają wspólnych przodków - Pelazgów, ale też uznawał, że jest to uzasadnione z uwagi na specyfikę języka albańskiego[2].

Pamięć o Vreto[edytuj | edytuj kod]

13 stycznia 2012 prezydent Albanii, Bamir Topi odznaczył pośmiertnie Jani Vreto Orderem Honor Narodu (Urdher Nderi i Kombit).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History. New York: I.B. Tauris, 2012, s. 473-474. ISBN 978-1-78076-431-3.
  2. Frances Trix. Alfabeti i Stambollit i Shemsedin Sami Beut: Pararendes i reforme turke te shkronjave. „Përpjekja”. 25 (2008). s. 257. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History. I.B. Tauris: 2012, s. 473-474. ISBN 978-1-78076-431-3.