Jerzy Nowacki (opozycjonista)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Nowacki
Data i miejsce urodzenia 28 lutego 1952[1]
Kalisz
Zawód, zajęcie filolog, działacz opozycyjny
Narodowość polska

Jerzy Nowacki (ur. 28 lutego 1952 w Kaliszu[1]) – filolog polski, działacz opozycji demokratycznej w PRL.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W latach 1972–1977 studiował polonistykę na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w czasie studiów był aktorem Teatru Ósmego Dnia, w 1975 podpisał jeden z listów protestacyjnych przeciwko zmianom w Konstytucji PRL, od 1976 współpracował z Komitetem Obrony Robotników, m.in. kolportował Biuletyn Informacyjny „KOR”[1].

Po ukończeniu studiów, od czerwca do sierpnia 1977 pracował w domu kultury w Trzcielu, skąd został zwolniony pod naciskiem Służby Bezpieczeństwa. Pod fałszywym zarzutem bezprawnego pobrania części stypendium studenckiego został w listopadzie 1977 skazany na karę 1 roku pozbawienia wolności w zawieszeniu na 2 lata i karę 2000 grzywny[2], następnie podjął pracę instruktor kulturalno-oświatowy w Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Poznaniu[1]. 15 listopada 1977 sygnował deklarację założycielską Studenckiego Komitetu Solidarności w Poznaniu, następnie był jednym z aktywnych członków SKS, m.in. organizował niezależne wykłady w ramach akcji samokształceniowej, m.in. w swoim własnym mieszkaniu[1]. W październiku 1978 został członkiem Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”, a w listopadzie tegoż roku został zwolniony z dotychczasowego miejsca pracy[3]. W styczniu 1979 został powołany do służby wojskowej, która odbywał kolejno w Szkole Oficerów Rezerwy przy Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Zmechanizowanych we Wrocławiu oraz w jednostce w Słubicach, jednak nie zerwał kontaktów ze środowiskiem opozycyjnym[4]. Po zwolnieniu z wojska, w czerwcu 1979 był jednym z założycieli Komitetu Samoobrony Społecznej Regionu Wielkopolsko-Kujawskiego i Ziemi Chełmińskiej, w którym uczestniczyli działacze KSS „KOR” i Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela[1]. Był wielokrotnie zatrzymywany przez SB na 48 godzin, przeprowadzano rewizję w jego mieszkaniu[1][5]. W czerwcu 1980 zrezygnował z członkostwa w KSS „KOR”, podając jako przyczynę sytuację rodzinną, osobistą i zdrowotną[6]. Rezygnację tę KSS „KOR” przyjął do wiadomości w lipcu tegoż roku, a we wrześniu 1980 poinformował o tym w swoim Komunikacie[7]. Według informacji zachowanych w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej przyczyną odejścia z Komitetu była złożona przez SB propozycja zaprzestania prześladowań w zamian za ograniczenie działalności opozycyjnej. Według relacji Lecha Dymarskiego przyczyną rezygnacji były zarzuty związane z nierozliczeniem się z pieniędzy z tytułu sprzedaży książek Niezależnej Oficyny Wydawniczej. Dokumentacja archiwalna IPN wskazuje przy tym, że Służba Bezpieczeństwa starała się skompromitować J. Nowackiego, zabierając mu w czasie rewizji notatki z rozliczeniami za publikacje podziemne[8].

Od sierpnia 1980 zaangażował się w działalność NSZZ „Solidarność”, od listopada 1981 był członkiem Prezydium Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego w Poznaniu, od kwietnia 1981 także sekretarzem Społecznego Komitetu Obchodów 25 Rocznicy Poznańskiego Czerwca '56. Na I Walnym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Wielkopolska w lipcu 1981 został wybrany rzecznikiem prasowym i członkiem prezydium Zarządu Regionu. Pracował wówczas jako nauczyciel w Zespole Szkół Przemysłu Spożywczego w Poznaniu[1][9]. Był delegatem na I Krajowy Zjazd Delegatów „Solidarności”, wszedł w skład Prezydium Zjazdu[1][10]. Należał także do Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania[1].

13 grudnia 1981 został internowany w obozie w Gębarzewie[1][11], a według zachowanych dokumentów Służby Bezpieczeństwa 24 grudnia 1981 zarejestrowany jako tajny współpracownik SB, pseudonim Stanisław Brzozowski[12]. Z internowania został zwolniony w maju 1982, następnie próbował tworzyć tajną strukturę związku w Wielkopolsce, która nie uzyskała jednak poparcia zakładów pracy, z uwagi na obawy przed prowokacją SB.[1]. Od 1982 pracował jako nauczyciel w Zespole Szkół Handlowych w Poznaniu, uczestniczył w druku i kolportażu wydawnictw podziemnych, pośredniczył przerzucie pomocy w postaci sprzętu radiowego i poligraficznego od francuskich związków zawodowych[1].

W 1986 wyjechał do Francji, gdzie został wiceprzewodniczącym Stowarzyszenia Kontakt, od 1987 był redaktorem naczelnym pisma Kontakt, współpracował także z Video-Kontaktem, dla którego pisał scenariusze i realizował filmy dokumentalne[1].

W 1990 powrócił do Polski i podjął pracę w Oddziale Poznańskim Telewizji Polskiej[1].

W październiku 2005 Janusz Pałubicki ujawnił, że otrzymał z Instytutu Pamięci Narodowej informację, że J. Nowacki był zarejestrowany jako tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa. Publiczne oskarżenie doprowadziło do zwolnienia tego ostatniego z pracy w Telewizji Polskiej. W 2009 J. Nowacki wytoczył przeciwko J. Pałubickiemu powództwo z żądaniem przeprosin, które ostatecznie zostało oddalone w 2012. Sąd uznał, że ujawnienie informacji uzyskanych z instytucji państwowej nie miało charakteru bezprawnego, nie przesądzając jednocześnie, czy informacja ta była prawdziwa. Niemniej J. Nowacki był od grudnia 1981 do 1989 zarejestrowany jako tajny współpracownik SB, o pseudonimach „Stanisław Brzozowski” i „Magda”. On sam konsekwentnie zaprzeczał faktycznej współpracy[8][13][14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956-89. Tom 1, wyd. Ośrodek Karta, Warszawa 2000, s. 267-268 (biogram autorstwa Eugenii Dabertowej)
  2. Dokumenty Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”, wstęp i opracowanie Andrzej Jastrzębski, wyd. Naukowe PWN i wyd. Aneks, Warszawa-Londyn 1994, s. 184, 193
  3. Jan Józef Lipski KOR. Komitet Obrony Robotników. Komitet Samoobrony Społecznej, wyd. IPN, Warszawa 2006, s. 416
  4. Kryptonim „Wasale”. Służba Bezpieczeństwa wobec Studenckich Komitetów Solidarności 1977–1980, wybór, wstęp i oprac. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra, wyd. IPN, Warszawa 2007, s. 303, 364
  5. Dokumenty Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”, wstęp i opracowanie Andrzej Jastrzębski, wyd. Naukowe PWN i wyd. Aneks, Warszawa-Londyn 1994, s. 246, 320, 405, 449, 451, 469, 472, 479, 492, 507
  6. Jan Skórzyński Siła bezsilnych. Historia Komitetu Obrony Robotników, wyd. Świat Książki, Warszawa 2012, s. 438
  7. Jan Józef Lipski KOR. Komitet Obrony Robotników. Komitet Samoobrony Społecznej, wyd. IPN, Warszawa 2006, s. 471
  8. a b Krzysztof M. Kaźmierczak Trzecia śmierć gladiatora
  9. Przemysław Zwiernik NSZZ „Solidarność” Region Wielkopolska, w: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 4. Polska zachodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 28, 35, 43
  10. Ludzie Solidarności. Informator o delegatach na I Krajowy Zjazd NSZZ „Solidarność” – MSW Biuro "C", do druku przygotował Mirosław Piotrowski, wyd. KIK, Lublin 2002, str. 401-401
  11. Przemysław Zwiernik NSZZ „Solidarność” Region Wielkopolska, w: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 4. Polska zachodnia, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 53
  12. Kryptonim „Gracze”. Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” 1976–1981, wybór, wstęp i oprac. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra, wyd. IPN, Warszawa 2010, s. 179
  13. Sąd: Janusz Pałubicki nie musi przepraszać Jerzego Nowackiego
  14. Piotr Bojarski Czy redaktor Nowacki był TW Brzozowskim