Biblioteka Narodowa (Warszawa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biblioteka Narodowa
Biblioteka Narodowa
Biblioteka Narodowa, siedziba główna przy alei Niepodległości 213
Data założenia 24 lutego 1928
Dyrektor Tomasz Makowski
Lokalizacja Polska Warszawa
Adres al. Niepodległości 213
02-086 Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Biblioteka Narodowa
Biblioteka Narodowa
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Biblioteka Narodowa
Biblioteka Narodowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biblioteka Narodowa
Biblioteka Narodowa
Ziemia52°12′49,3″N 21°00′12,5″E/52,213694 21,003472
Oficjalna strona biblioteki
Czytelnia Główna
Pałac Krasińskich, siedziba zbiorów specjalnych Biblioteki Narodowej

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, znajdująca się przy alei Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim. Narodowa instytucja kultury założona w 1928.

Gromadzi książki, periodyki, publikacje elektroniczne i audiowizualne wydawane na terenie Polski oraz polonika zagraniczne. Jest najważniejszą biblioteką naukową o profilu humanistycznym, głównym archiwum piśmiennictwa narodowego i krajowym ośrodkiem informacji bibliograficznej o książce, placówką naukową, a także ważnym ośrodkiem metodycznym dla bibliotek w Polsce.

Biblioteka Narodowa ma prawo do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego[1].

Piony organizacyjne i siedziby[edytuj]

W skład Biblioteki wchodzą trzy piony organizacyjne:

Główna siedziba Biblioteki Narodowej znajduje się w Warszawie przy al. Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim, a Zakład Starych Druków i Zakład Rękopisów w pałacu Krasińskich przy placu Krasińskich 3/5.

Historia[edytuj]

Historia Biblioteki Narodowej sięga XVIII wieku. 8 sierpnia 1747 została otwarta Biblioteka Załuskich mieszcząca się w warszawskim pałacu Daniłowiczowskim. Ufundowali ją bracia Józef i Andrzej Załuscy. Współczesna Biblioteka Narodowa wiąże swoje tradycje z Biblioteką Załuskich[2]. Po śmierci Józefa Załuskiego biblioteka została przejęta przez państwo i przemianowana na Bibliotekę Rzeczypospolitej Załuskich[2]. Zgodnie z uchwałą sejmową, od 1780 biblioteka ta miała prawo do otrzymywania obowiązkowego egzemplarza każdej książki wydrukowanej w ówczesnym państwie polskim[2]. Wskutek represji carskich po upadku insurekcji kościuszkowskiej zbiory Biblioteki Załuskich zostały zrabowane i wywiezione do Petersburga, gdzie zostały włączone do Biblioteki Carskiej (394 000 tomów, w tym: 11 000 rękopisów i 24 500 rycin)[2]. W okresie zaborów polskie piśmiennictwo przechowywano w zbiorach prywatnych na ziemiach polskich i emigracji (zakładano także biblioteki publiczne)[2].

Biblioteka Narodowa została utworzona rozporządzeniem Prezydenta RP z mocą ustawy z dnia 24 lutego 1928 (weszło w życie 1 marca)[3]. Pierwszym dyrektorem był od 1934 Stefan Demby, a jego następcą od lipca 1937 został Stefan Vrtel-Wierczyński[4].

Pod zbiory przeznaczona została część nowo wybudowanego gmachu Biblioteki Wyższej Szkoły Handlowej (w 1933 uczelnia zmieniła nazwę na Szkołę Główną Handlową), w którym Biblioteka Narodowa rozpoczęła działalność w 1930[5]. Placówka partycypowała w jego budowie, udzielając WSH pożyczki i opłacając z góry czynsz za okres sześciu lat[6].

W 1935 zbiory specjalne przeniesiono do pałacu Potockich na Krakowskim Przedmieściu 15[7].

W 1939 zbiory Biblioteki Narodowej stanowiło ok. 770 tys. jednostek, w tym 52 tys. rękopisów, 80 tys. jednostek graficznych oraz 11,5 tys. map i atlasów[7].

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 uległy zniszczeniu należące do niej zbiory Biblioteki Szkoły Polskiej na Batignolles w Paryżu i Muzeum Polskiego w Rapperswilu, znajdujące się w Centralnej Bibliotece Wojskowej w Alejach Ujazdowskich[7].

W 1940 Niemcy na bazie Biblioteki Narodowej stworzyli Bibliotekę Miejską w Warszawie (niem. Staatsbibliothek Warschau) i podzielili:

  • oddział książki dla Niemców (w gmachu Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego)
  • oddział zamknięty – książki, z których nie można było korzystać – główna siedziba Biblioteki Narodowej w budynku Szkoły Głównej Handlowej
  • wszystkie zbiory specjalne z różnych instytucji warszawskich – Biblioteka Ordynacji Krasińskich w Warszawie przy ulicy Okólnik 9.

W październiku 1944 zbiory specjalne zostały po kapitulacji powstania warszawskiego celowo spalone przez Niemców, wbrew postanowieniom układu kapitulacyjnego z 3 października 1944, zabezpieczającego ochronę zabytków, bibliotek i zbiorów archiwalnych przez okupanta. Zbiory znajdujące się w gmachu SGH w większości ocalały[7]. Ogółem Biblioteka Narodowa utraciła podczas II wojny światowej ok. 40% swoich zbiorów, w tym 90% zbiorów specjalnych[7]. Według innego źródła utraciła 78% zbiorów, tj. 788,8 tys. z 999,6 tys. jednostek[8].

Biblioteka wznowiła działalność w 1945[7]. Do Polski wróciły zbiory wywiezione do Niemiec i Austrii oraz ocalałe fragmenty zbiorów m.in. bibliotek Ordynacji Krasińskich i Przezdzieckich[7]. W 1959 z Kanady wróciły Kazania świętokrzyskie, Psałterz floriański oraz rękopisy Fryderyka Chopina[7].

W latach 1962–1976 przy alei Niepodległości 213 wniesiono nowy kompleks budynków Biblioteki zaprojektowany przez Stanisława Fijałkowskiego[9].

Zbiory[edytuj]

Obecnie zbiory Biblioteki Narodowej należą do najliczniejszych w kraju. Wśród ponad 8 700 000 jednostek, przechowywanych w końcu roku 2008 w magazynach bibliotecznych, było ponad 160 000 woluminów druków wydanych przed 1801 rokiem, ponad 20 000 jednostek rękopiśmiennych (w tym 7000 rękopisów muzycznych), ponad 120 000 druków muzycznych, a także 485 000 rycin.

W Bibliotece znajdują się także fotografie i inne dokumenty ikonograficzne, ponad 120 000 atlasów i map, ponad 2 000 000 jednostek dokumentów życia społecznego oraz ponad 2 000 000 książek i blisko 800 000 woluminów czasopism XIX-XXI-wiecznych[10].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Liczba egzemplarzy obowiązkowych. W: Biblioteka Narodowa [on-line]. bn.org.pl. [dostęp 2016-11-30].
  2. a b c d e Andrzej Kłossowski: Biblioteka Narodowa w Warszawie, Zbiory i działalność. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1990, s. 9-10. ISBN 8370090443.
  3. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 lutego 1928 r. O Bibljotece Narodowej (Dz. U. z 1928 r. Nr 21, poz. 183).
  4. Pożegnanie dyr. Stefana Dembego. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 146 z 3 lipca 1937. 
  5. Anna Jarosz-Nojszewska. Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. „Stolica”, s. 50, czerwiec 2016. 
  6. Anna Jarosz-Nojszewska. Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. „Stolica”, s. 49, czerwiec 2016. 
  7. a b c d e f g h Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 60. ISBN 83-01-08836-2.
  8. Piotr Majewski: Wojna i kultura. Instytucje kultury polskiej w okupacyjnych realiach Generalnego Gubernatorstwa 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2005, s. 271. ISBN 83-7436-003-8.
  9. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1965–1989. Warszawa: Arkada Pracownia Sztuki, 2005, s. 38. ISBN 83-908950-7-2.
  10. Strona internetowa BN (dostęp 16.03.2011).

Linki zewnętrzne[edytuj]