Kopciuch kolumbijski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kopciuch kolumbijski
Myiotheretes pernix[1]
(Bangs, 1899)
Ilustracja z 1920
Ilustracja z 1920
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina tyrankowate
Podrodzina wodopławiki
Plemię Xolmiini
Rodzaj Myiotheretes
Gatunek kopciuch kolumbijski
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg

Kopciuch kolumbijski (Myiotheretes pernix) – gatunek małego ptaka z rodziny tyrankowatych, podrodziny wodopławików. Występuje endemicznie w Kolumbii. Zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek został opisany po raz pierwszy przez Outrama Bangsa w 1899 r. Holotyp pochodził z Kolumbii, autor zapisał miejsce odnalezienia ptaka jako „Matacama”, a wysokość – 9000 stóp (ok. 2740) m n.p.m. Był to dorosły samiec, odłowiony przez W. W. Browna 4 lutego 1899. Bangs nadał mu nazwę Ochthodiaeta pernix[3]. Kopciuch kolumbijski bywał umieszczany razem z kopciuchami: ciemnym (M. fumigatus) i rdzawoskrzydłym (M. fuscorufus) w osobnym rodzaju Ochthodiaeta[4]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza kopciucha kolumbijskiego w rodzaju Myiotheretes[5]. M. pernix jest gatunkiem monotypowym[5][4]. Przynajmniej w 1930 roku holotyp znajdował się w Muzeum Zoologii Porównawczej w Cambridge, gdzie był oznaczony numerem 106,004[6].

W roku 1920, w 21 lat po opisaniu gatunku, znano zaledwie 5 okazów[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 18–21 cm[4]. Nad kantarkiem i okiem przebiega biały pasek. Wierzch ciała ciemnobrązowy. Skrzydła ciemniejsze, można dostrzec dwa jasnocynamonowe albo rdzawe paski skrzydłowe. Wewnętrzne lotki mają rdzawe krawędzie. Sterówki czarniawe; na zewnętrze krawędzie zewnętrznych sterówek rdzawe lub rdzawobrązowe. Białe gardło pokrywają popielate paski. Pióra na spodzie ciała mają głęboką, rudą barwę, na klatce z lekko oliwkowym odcieniem[4]. Dziób i nogi czarne[4].

Wymiary szczegółowe holotypu: długość skrzydła 103 mm, ogona – 83 mm, skoku – 25,6 mm, dzioba (górna krawędź) – 21,2 mm[3]. Wymiary dla 10 osobników, wraz z odchyleniem standardowym (w nawiasie), w milimetrach[8]:

Długość ciała D. skrzydła D. Ogona D. skoku D. środkowego palca
191,9 (3,8) 99,7 (4,3) 87,4 (3,6) 23,1 (0,8) 21,2 (0,8)

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Endemit Kolumbii. Występuje jedynie na północnych i północno-zachodnich[9] zboczach Sierra Nevada de Santa Marta. Według BirdLife International jedyny obszar, z którego pochodzą współczesne doniesienia to pasmo San Lorenzo[10]. Był tam stwierdzony już w 1900 roku[11]. W 2001 zaobserwowano kopciuchy kolumbijskie także w dolinie górnej rzeki Frío[12].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Kopciuch kolumbijski był stwierdzany na wysokości 2100–3300 m n.p.m. Środowiskiem życia gatunku są zakrzewione obrzeża górskich lasów, także zarośla w lasach wtórnych; rzadko zamieszkuje zakrzewione przecinki, skarpy powstałe po wybudowaniu drogi i zarośnięte zbocza[4]. W paśmie San Lorenzo można wyróżnić pięć typów środowisk – dojrzały las, zarośla wtórne, obszary z przemieszaną roślinnością naturalną i pochodzenia rolniczego, pastwiska i plantacje kawy. Podczas jednego z badań okazało się, że najchętniej kopciuchy kolumbijskie przebywają w lasach (również wtórnych), jednak w ogóle nie odwiedzają plantacji kawy[9]. Podobnie, bywały obserwowane nieopodal upraw sosen, jednak nie na ich obszarze[10]. Do tego badane ptaki przebywały na obszarach o niskiej rocznej średniej temperaturze i rocznej sumie opadów wynoszącej przynajmniej 2000 mm. Prawdopodobnie ptaki preferują takie środowisko ze względu na stałe warunki, a więc i stały dostęp pożywienia[9].

Według autorów artykułu z listopada 2015 roku ówczesny stan wiedzy dotyczący kopciucha kolumbijskiego bazował głównie na pojedynczych lub niepotwierdzonych obserwacjach[9]. Przedstawiciele M. pernix żywią się owadami. Zwykle przebywają samotnie lub w parach, okazjonalnie w grupach wielogatunkowych. Poluje przez wypady z czubków drzew i krzewów, okazjonalnie nie w otwarty teren, a w obrębie korony drzewa. Nie są znane informacje dotyczące rozrodu kopciuchów kolumbijskich[4].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje kopciucha kolumbijskiego za gatunek zagrożony wyginięciem (EN, Endangered) od 2000 roku. Wcześniej, w latach 1994 i 1996 otrzymał status narażonego na wyginięcie (VU, Vulnerable). W 1993 r. w Sierra Nevada de Santa Marta pozostawało jedynie 15% rdzennej roślinności[10], jednakże głównie na północnych stokach, gdzie występują kopciuchy[4]. Zależnie od szacunków, reprezentanci M. pernix występują na około 570 km² (BirdLife International)[10] lub 352 km² (Botero-Delgadillo et al., 2015)[9]. Zagrożeniem dla gatunku jest przekształcanie lasów w plantacje konopi indyjskich[4], również krasnodrzewów (Erythroxylum)[10]. Mniej znaczącym zagrożeniami są: wycinka drzew, wypalanie, obsadzanie obcymi gatunkami (w tym eukaliptusami[4] i sosnami[10]) oraz ekspansja rolnictwa, w tym wypas bydła i zakładanie plantacji kawy na niższych wysokościach. Dziewicza roślinność gór jest chroniona przez Park Narodowy Sierra Nevada de Santa Marta oraz rezerwat biosfery, w obrębie którego znajduje się ów park. Z punktu widzenia ochrony przyrody jest to jednak jedynie formalny zapis, a lepsze efekty mogłaby przynieść współpraca z lokalną ludnością i władzami[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Myiotheretes pernix, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Myiotheretes pernix. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b O. Bangs. On some new or rare birds from the Sierra Nevada de Santa Marta, Colombia. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 13, s. 95–96, 1899. 
  4. a b c d e f g h i j k Farnsworth, A., Langham, G. & Sharpe, C.J.: Santa Marta Bush-tyrant (Myiotheretes pernix). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 30 stycznia 2016]. Darmowy dostęp w ramach Species of the Month
  5. a b F. Gill & D. Donsker: Tyrant flycatchers. IOC World Bird List (v6.1). [dostęp 31 stycznia 2016].
  6. Outram Bangs. Types of Birds Now in the Museum of Comparative Zoology. „Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College”. 70, s. 265, 1930. 
  7. W. E. Clyde Todd & M. A. Carriker. The birds of the Santa Marta region of Colombia: a study in altitudinal distribution. „Annals of the Carnegie Museum”, s. 391, 1922. 
  8. Clay E. Corbin. Morphological and ecological evolution in Old and New World Flycatchers. , 2002. [dostęp 31 stycznia 2016]. 
  9. a b c d e Esteban Botero-Delgadilloa, Nicholas J. Bayly, Sandra Escudero-Páez & María Isabel Moreno. Understanding the distribution of a threatened bird at multiple levels: A hierarchical analysis of the ecological niche of the Santa Marta Bush-Tyrant (Myiotheretes pernix). „The Condor”. 117 (4), 2015. 
  10. a b c d e f Santa Marta Bush-tyrant Myiotheretes pernix. BirdLife International. [dostęp 30 stycznia 2016].
  11. J. A. Allen. XIV. List of birds collected in the district of Santa Marta, Colombia. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 13, s. 152, 1900. 
  12. Ralf Strewe & Cristobal Navarro. The threatened birds of the río Frío Valley, Sierra Nevada de Santa Marta, Colombia. . 22, s. 50, 2004.